pitru paksha shradha rituals: હિન્દુ ધર્મમાં પિતૃ પક્ષનું એક અનેરું મહત્ત્વ રહેલું છે. પિતૃ પક્ષ 2026 ની શરૂઆત થવા જઈ રહી છે ત્યારે, મોટાભાગના લોકો માત્ર આ 15 દિવસના ગાળામાં જ પોતાના પૂર્વજોનું તર્પણ કરતા હોય છે. પરંતુ, ધાર્મિક માન્યતાઓ અને શાસ્ત્રો અનુસાર પિતૃ પક્ષ સિવાય પણ આખા વર્ષ દરમિયાન એવા 5 ખાસ પ્રસંગો અને તિથિઓ આવે છે, જ્યારે શ્રાદ્ધ કર્મ કરવું અત્યંત ફળદાયી માનવામાં આવે છે. એવું કહેવાય છે કે જે લોકો આ પવિત્ર દિવસોમાં પોતાના પિતૃઓ માટે સાચા હૃદયથી તર્પણ અને પિંડ દાન કરે છે, તેમના પર પૂર્વજોના આશીર્વાદ કાયમ માટે બની રહે છે. ચાલો જાણીએ આ 5 મહત્વપૂર્ણ અવસરો વિશે.
1. સૂર્ય સંક્રાંતિ અને મકરસંક્રાંતિ
હિન્દુ પંચાંગ મુજબ, સૂર્ય જ્યારે પણ એક રાશિમાંથી બીજી રાશિમાં પ્રવેશ કરે છે ત્યારે તેને સંક્રાંતિ કહેવાય છે. પિતૃ પક્ષ સિવાય, વર્ષના દરેક મહિનાની સૂર્ય સંક્રાંતિ પર પૂર્વજોના નામનું તર્પણ અને ગરીબોને દાન કરી શકાય છે. તેમાં પણ ખાસ કરીને મકરસંક્રાંતિના પવિત્ર પર્વ પર પિતૃઓને અર્પણ કરવાથી તેમના આત્માને અનંત સંતોષ અને શાંતિ મળે છે.
2. ગંગા દશેરા (જ્યેષ્ઠ શુક્લ દશમી)
જ્યેષ્ઠ મહિનાની શુક્લ પક્ષની દશમી તિથિ એટલે કે ગંગા દશેરાનો પવિત્ર દિવસ. આ દિવસે પવિત્ર ગંગા નદીમાં અથવા અન્ય કોઈ પવિત્ર જળાશયમાં સ્નાન કરીને પૂર્વજોને નમન કરવાનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. ધાર્મિક માન્યતા છે કે ગંગા દશેરાના દિવસે પિતૃઓના નામથી કરવામાં આવેલું દાન અને અર્પણ તેમને 10 અલગ-અલગ પ્રકારના પાપોમાંથી સંપૂર્ણ મુક્તિ અપાવે છે.
3. અક્ષય તૃતીયા (વૈશાખ શુક્લ તૃતીયા)
વૈશાખ મહિનાની શુક્લ પક્ષની ત્રીજને આપણે અક્ષય તૃતીયા તરીકે ઓળખીએ છીએ. સામાન્ય રીતે લોકો આ દિવસને માતા લક્ષ્મીની વિશેષ પૂજા કરવા અને સોના-ચાંદીની નવી ખરીદી કરવા માટે શુભ માને છે. પરંતુ, આ પવિત્ર તિથિ પર પૂર્વજોની શાંતિ માટે તેમને પ્રસાદ અને અર્પણ કરવાથી તેઓ અત્યંત પ્રસન્ન થાય છે અને પરિવારને સમૃદ્ધિના આશીર્વાદ આપે છે.
4. ભાદ્રપદ શુક્લ પૂર્ણિમા (શ્રાદ્ધી પૂર્ણિમા)
આ તિથિ પિતૃ પક્ષની શરૂઆતના બરાબર એક દિવસ પહેલાં ઊજવવામાં આવે છે. તેને પ્રોષ્ટપદી પૂર્ણિમા અથવા શ્રાદ્ધી પૂર્ણિમા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. પ્રાચીન હેમાદ્રી અને માર્કંડેય પુરાણોમાં દર્શાવ્યા અનુસાર, ભાદ્રપદ પૂર્ણિમાના દિવસે પરદાદાથી લઈને કુલ 3 પેઢીના પૂર્વજો માટે શ્રાદ્ધ વિધિ કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, વર્ષના દરેક મહિનાની પૂર્ણિમાના દિવસે પણ પૂર્વજોના નામે ગરીબોને દાન આપવાની એક અનોખી પરંપરા છે.
5. મૃત્યુ તિથિ (વાર્ષિક શ્રાદ્ધ)
જે દિવસે પરિવારના કોઈ સ્વજન કે પૂર્વજનું અવસાન થયું હોય, તે હિન્દુ મૃત્યુ તારીખ અનુસાર દર વર્ષે તેમની તિથિ પર શ્રાદ્ધ વિધિ કરવામાં આવે છે. આ પરંપરાને ધાર્મિક ભાષામાં એકોદિષ્ટ અથવા વાર્ષિક શ્રાદ્ધ સાથે જોડાયેલી માનવામાં આવે છે. આ દિવસે વિશેષ તર્પણ કરવાથી પિતૃઓની આત્મા તૃપ્ત થાય છે.