Janmashtami 2026: ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના જન્મોત્સવનો પાવન પર્વ એટલે કે જન્માષ્ટમી આ વર્ષે શુક્રવાર, 4 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ દેશભરમાં ભક્તિભાવપૂર્વક ઉજવવામાં આવશે. આ પવિત્ર દિવસે લાખો ભક્તો શ્રદ્ધાપૂર્વક આખો દિવસ ઉપવાસ રાખે છે અને મધ્યરાત્રિએ કાન્હાના પ્રાગટ્યની વધામણી કરે છે. જોકે, દર વર્ષની જેમ આ વખતે પણ શ્રદ્ધાળુઓમાં સૌથી મોટી મૂંઝવણ વ્રત પૂર્ણ કરવાના એટલે કે પારણાંના ચોક્કસ સમયને લઈને જોવા મળી રહી છે. ઘણા ભક્તો મધ્યરાત્રિએ જન્મોત્સવની આરતી પછી તુરંત અન્ન કે ફળાહાર ગ્રહણ કરી લેતા હોય છે, જ્યારે જ્યોતિષીય ગણતરી અને ધાર્મિક ગ્રંથો મુજબ ઉપવાસ છોડવાનો સંબંધ તિથિ અને નક્ષત્રની સ્થિતિ સાથે સીધો જોડાયેલો છે.
પંચાંગ અને જ્યોતિષીય ગણતરી અનુસાર, જન્માષ્ટમીના દિવસે અષ્ટમી તિથિ તેમજ રોહિણી નક્ષત્ર 4 સપ્ટેમ્બરની આખી રાત સુધી વ્યાપ્ત રહે છે. ધાર્મિક શાસ્ત્રો અને સનાતન પરંપરા અનુસાર, જ્યારે અષ્ટમી તિથિ અને રોહિણી નક્ષત્ર બંને પૂર્ણ થઈ જાય ત્યારે જ વ્રતનું પારણું કરવું શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. આ નિયમ મુજબ, 5 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ સૂર્યોદય પછી ઉપવાસ તોડવો વિધિવત ગણાશે. 5 સપ્ટેમ્બરના રોજ સૂર્યોદય પૂર્વે જ આ બંને સ્થિતિઓ પૂર્ણ થઈ જતી હોવાથી, સવારે 6:01 વાગ્યા પછી પારણાં કરવાનો શ્રેષ્ઠ સમય રહેશે.
બીજી તરફ, લોકપરંપરા અનુસાર ઘણા ભક્તો નિશીથ કાળમાં એટલે કે મધ્યરાત્રિએ 12:00 વાગ્યે પ્રભુના જન્મ, પૂજા-અર્ચના અને પંચામૃત આરતી બાદ જ ઉપવાસ પૂર્ણ કરતા હોય છે. જો કોઈ ભક્ત પોતાના કુળધર્મ કે શારીરિક અનુકૂળતા મુજબ મધ્યરાત્રિ પછી જ પારણું કરવા માંગતા હોય, તો તેમના માટે રાત્રે 12:43 વાગ્યા પછીનો સમય ઉત્તમ રહેશે. જોકે શાસ્ત્રોક્ત દ્રષ્ટિએ બીજા દિવસે સૂર્યોદય બાદ વ્રત ખોલવું જ સર્વાધિક પુણ્યશાળી અને ફળદાયી માનવામાં આવે છે.
પારણાં કરવાની વિધિ વિશે વાત કરીએ તો, સવારે સ્નાનાદિ નિત્યકર્મ પતાવીને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનું સ્મરણ કરવું જોઈએ. ઘરના મંદિરમાં ઘીનો દીવો પ્રગટાવી, બાલગોપાલને ભોગ અર્પણ કરવો. ત્યારબાદ ઠાકોરજીને ચડાવેલા તુલસીદળયુક્ત ચરણામૃત કે પ્રસાદ ગ્રહણ કરીને જ ઉપવાસ ખોલવો હિતાવહ છે. ઉપવાસ તોડતી વખતે ભારે, તેલવાળો કે તળેલો ખોરાક લેવાને બદલે ફળો, દૂધ, દહીં, મખાણા અથવા સાત્વિક આહારથી શરૂઆત કરવી સ્વાસ્થ્ય અને ધર્મ બંને દ્રષ્ટિએ યોગ્ય છે.
આ પવિત્ર પર્વે ભક્તોએ કેટલીક સાવચેતી રાખવી પણ જરૂરી છે. ઉપવાસ દરમિયાન ક્રોધ, અસત્ય, કઠોર વાણી, વાદવિવાદ કે અન્ય કોઈના દિલને દુભાવવાથી બચવું જોઈએ અને મનને પ્રભુભક્તિમાં પરોવવું જોઈએ. આજના દિવસે માંસાહાર, ઈંડા કે કેફી દ્રવ્યોનો સદંતર ત્યાગ કરવો અનિવાર્ય છે. જે લોકો બીમારી, દવા, સગર્ભાવસ્થા કે વૃદ્ધાવસ્થા જેવી શારીરિક સમસ્યાઓ ધરાવે છે તેમણે નિર્જળા ઉપવાસનો અતિરેક ન કરતાં સ્વાસ્થ્યને અગ્રતા આપવી જોઈએ. આખો દિવસ ભગવદ્ ગીતાનો પાઠ કરવો, વિષ્ણુ સહસ્રનામ કે 'ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય' મહામંત્રનો જાપ કરવો આધ્યાત્મિક શાંતિ પ્રદાન કરે છે.