Pitru Paksha 2026: હિન્દુ ધર્મમાં પિતૃ પક્ષનું એક અનેરું અને અત્યંત પવિત્ર મહત્ત્વ રહેલું છે. પિતૃ પક્ષના આ પાવન દિવસો દરમિયાન, પૂર્વજોના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરવા અને તેમના પ્રત્યે આદરભાવ વ્યક્ત કરવા માટે શ્રાદ્ધ અને તર્પણ કરવામાં આવે છે. જયપુર-જોધપુર સ્થિત પાલ બાલાજી જ્યોતિષ સંસ્થાના ડિરેક્ટર, જાણીતા જ્યોતિષી અને જન્માક્ષર વિશ્લેષક ડૉ. અનીશ વ્યાસના જણાવ્યા અનુસાર, આ વર્ષે પિતૃ પક્ષ 26 સપ્ટેમ્બર 2026 થી શરૂ થઈ રહ્યો છે અને તે 10 ઓક્ટોબર 2026 ના રોજ પૂર્ણ થશે.
પૂર્વજોનું પૃથ્વી પર આગમન અને શ્રાદ્ધનું મહત્ત્વ
આપણા જીવનમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ માટે દેવી-દેવતાઓની પૂજા-અર્ચના જેટલી જરૂરી છે, તેટલા જ પૂર્વજોના આશીર્વાદ પણ મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, આપણા પૂર્વજો પિતૃલોકમાં નિવાસ કરે છે અને શ્રાદ્ધ પક્ષના આ 16 દિવસો દરમિયાન તેઓ પૃથ્વી પર પોતાના પરિવારજનો પાસે આવે છે. તેમના આત્માની પરમ શાંતિ માટે આ દિવસોમાં તર્પણ, પિંડદાન અને દાન-પુણ્ય કરવાની પ્રાચીન પરંપરા છે. આમ કરવાથી પૂર્વજોને મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે અને તેઓ હસતા મુખે પરિવારને સુખ-સમૃદ્ધિના આશીર્વાદ આપીને વિદાય લે છે.
30 સપ્ટેમ્બરે ચતુર્થી અને પંચમી બંનેનું શ્રાદ્ધ
આ વર્ષના પિતૃ પક્ષમાં એક વિશેષ બાબત એ છે કે ચતુર્થી અને પંચમી બંને તિથિઓનું શ્રાદ્ધ 30 સપ્ટેમ્બરના રોજ કરવામાં આવશે. જ્યોતિષી ડૉ. અનીશ વ્યાસે આ ગણતરી સમજાવતા જણાવ્યું કે, 30 સપ્ટેમ્બરે ચતુર્થી તિથિ બપોરે 2:56 વાગ્યા સુધી રહેશે. ત્યારબાદ તરત જ પંચમી તિથિ શરૂ થશે, જે બીજા દિવસે બપોરે 12:36 વાગ્યા સુધી ચાલશે. શ્રાદ્ધ માટે બપોરનો સમય શ્રેષ્ઠ મનાય છે. પંચમી તિથિ બીજા દિવસે બપોરના મુખ્ય સમયને સ્પર્શતી ન હોવાથી, પંચમીનું શ્રાદ્ધ પણ 30 સપ્ટેમ્બરના રોજ જ કરવામાં આવશે.
પિતૃ દોષના પરિણામો અને કાગડાને ભોજન
જ્યોતિષશાસ્ત્ર મુજબ, જો પૂર્વજો પરિવારથી પ્રસન્ન ન હોય તો કુંડળીમાં 'પિતૃ દોષ' લાગે છે. આ દોષને કારણે ઘરમાં વારંવાર કલહ થવો, આર્થિક સંકળામણ ભોગવવી, અણધાર્યા અકસ્માતોનો સામનો કરવો અને વૈવાહિક જીવનમાં અવરોધો આવવા જેવી સમસ્યાઓ સર્જાય છે. શ્રાદ્ધના દિવસે કાગડાઓને વિશેષ રૂપે ભોજન કરાવવાની વિધિ છે. એવી પ્રબળ માન્યતા છે કે પિતૃ પક્ષમાં પૂર્વજો કાગડાના સ્વરૂપમાં પૃથ્વી પર આવે છે અને તેમના માધ્યમથી જ પૂર્વજો સુધી અન્ન પહોંચે છે.
બપોરે તર્પણનો સમય અને પ્રતિબંધો
સામાન્ય રીતે દેવી-દેવતાઓની પૂજા સવાર અને સાંજની વેળાએ થતી હોય છે, પરંતુ પૂર્વજો માટે શ્રાદ્ધ અને તર્પણ વિધિ બપોરે 12:00 વાગ્યાની આસપાસ (મધ્યાહન કાળે) કરવી સૌથી શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન હિન્દુ ધર્મમાં અમુક નિયમોનું ચુસ્તપણે પાલન થાય છે. પિતૃ પક્ષ દરમિયાન ગૃહપ્રવેશ, મુંડન, કાન વીંધવા, સગાઈ કે લગ્ન જેવા કોઈ પણ શુભ પ્રસંગો યોજવામાં આવતા નથી. આ ઉપરાંત નવાં કપડાંની ખરીદી કરવા પર અને તેને પહેરવા પર પણ પ્રતિબંધ હોય છે. 10 ઓક્ટોબરના રોજ 'સર્વપિતૃ મોક્ષ અમાસ' છે, આ દિવસે એવા તમામ પૂર્વજોનું શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે જેમની મૃત્યુની તિથિ પરિવારને યાદ ન હોય.
પિતૃ પક્ષ 2026: શ્રાદ્ધની તારીખોની સંપૂર્ણ યાદી
26 સપ્ટેમ્બર: પૂર્ણિમા શ્રાદ્ધ
27 સપ્ટેમ્બર: પ્રતિપદા (એકમ) શ્રાદ્ધ
28 સપ્ટેમ્બર: દ્વિતીયા (બીજ) શ્રાદ્ધ
29 સપ્ટેમ્બર: તૃતીયા (ત્રીજ) શ્રાદ્ધ
30 સપ્ટેમ્બર: ચતુર્થી (ચોથ) અને પંચમી શ્રાદ્ધ
1 ઓક્ટોબર: ષષ્ઠી (છઠ) શ્રાદ્ધ
2 ઓક્ટોબર: સપ્તમી (સાતમ) શ્રાદ્ધ
3 ઓક્ટોબર: અષ્ટમી (આઠમ) શ્રાદ્ધ
4 ઓક્ટોબર: નવમી (નોમ) શ્રાદ્ધ
5 ઓક્ટોબર: દશમી (દશમ) શ્રાદ્ધ
6 ઓક્ટોબર: એકાદશી (અગિયારશ) શ્રાદ્ધ
7 ઓક્ટોબર: દ્વાદશી (બારસ) શ્રાદ્ધ
8 ઓક્ટોબર: ત્રયોદશી (તેરસ) શ્રાદ્ધ
9 ઓક્ટોબર: ચતુર્દશી (ચૌદશ) શ્રાદ્ધ
10 ઓક્ટોબર: સર્વપિતૃ મોક્ષ અમાસ
11 ઓક્ટોબર: નાના (માતાના પિતા) નું શ્રાદ્ધ
(Disclaimer: અહીં પૂરી પાડવામાં આવેલી તમામ માહિતી પ્રચલિત માન્યતાઓ અને જ્યોતિષીય ગણતરીઓ પર આધારિત છે. ABPLive.com આમાંથી કોઈપણ માન્યતા કે માહિતીનું સમર્થન કરતું નથી. કોઈપણ ઉપાય, માહિતી અથવા માન્યતાને અમલમાં મૂકતા પહેલાં, કૃપા કરીને સંબંધિત ક્ષેત્રના નિષ્ણાતની સલાહ અવશ્ય લો.)