ભારતના નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે 1 ફેબ્રુઆરીના રોજ સંસદમાં નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટેનું કેન્દ્રીય બજેટ રજૂ કર્યું. નવી રોજગાર ગેરંટી યોજના "વિકસિત ભારત-જી રામ જી" અથવા VB-G રામ જી માટે ₹95,692 કરોડનું બજેટ ફાળવવામાં આવ્યું છે. આ યોજના મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી યોજના (MGNREGS) ને બદલે છે. ગયા વર્ષે MNREGA ને ₹86,000 કરોડનું બજેટ મળ્યું હતું. આનો અર્થ એ થયો કે સરકારે ગ્રામીણ રોજગાર માટે તેના બજેટમાં 11.27 ટકાનો વધારો કર્યો છે.
MNREGA ને બદલે વીબી-જી રામ જી યોજના
મનરેગા હેઠળ કામની માંગમાં નોંધપાત્ર ઘટાડાને જોતા વિકસિત ભારત-ગારંટી ફોર રોજગાર એન્ડ આજીવવિકા મિશ (ગ્રામીણ) કાયદો લાગુ કર્યો. સંક્ષેપમાં તેને VB-G રામ જી કાયદા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે જે અગાઉની યોજનામાં એક વ્યાપક કાયદાકીય સુધારો છે.
મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી કાયદો એટલે કે મનરેગા, 2005 માં અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો હતો અને તેણે વેતન આધારિત રોજગાર પૂરો પાડ્યો હતો, ગ્રામીણ આવક સ્થિર કરી હતી અને માળખાગત સુવિધાઓનું નિર્માણ કર્યું હતું. નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માટેના આર્થિક સર્વેક્ષણમાં જણાવાયું છે કે ગ્રામીણ રોજગાર જરૂરિયાતોનું સ્વરૂપ સમય જતાં બદલાયું છે. આનાથી મનરેગાની સિદ્ધિઓ, તેમજ તેના માળખા અને ઉદ્દેશ્યોનું પુનર્મૂલ્યાંકન કરવાની જરૂર પડી છે.
સરકારના મતે, મનરેગામાં મોટા ફેરફારો પછી VB-G RAM G યોજના રજૂ કરવામાં આવી છે. તે મનરેગાની માળખાકીય ખામીઓને દૂર કરે છે અને રોજગાર, પારદર્શિતા, આયોજન અને જવાબદારીને મજબૂત બનાવે છે. VB-G RAM G યોજના હેઠળ, રોજગારનો સમયગાળો 100 દિવસથી વધારીને 125 દિવસ કરવામાં આવ્યો છે. કામદારોએ મેન્યુઅલ મજૂરી કરવી જરૂરી છે, બાયોમેટ્રિક હાજરી નોંધવામાં આવે છે અને ₹370 નું વેતન સીધા લાભાર્થીઓના બેંક ખાતામાં જમા કરવામાં આવે છે.
આ આર્થિક સર્વેક્ષણ મુજબ, રોગચાળા દરમિયાન નાણાકીય વર્ષ 2021 માં માનવ-દિવસ 389.09 કરોડની ટોચ પર હતો, પરંતુ નાણાકીય વર્ષ 2026 માં (31 ડિસેમ્બર, 2025 સુધીમાં) ઘટીને આશરે 183.77 કરોડ થયો, જે 53% થી વધુનો ઘટાડો દર્શાવે છે.
નવી રોજગાર ગેરંટી યોજના, વિકસિત ભારત-જી રામ જી અથવા વીબી-જી રામ જી માટે ₹95,692 કરોડનું બજેટ ફાળવવામાં આવ્યું છે. આ યોજના મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી યોજના (MGNREGS) ને બદલે છે.