Dharmendra property: બોલિવૂડના દિગ્ગજ અભિનેતા ધર્મેન્દ્ર, જેઓ 89 વર્ષની ઉંમરે પણ સક્રિય છે અને જેમની કુલ સંપત્તિ ₹400 થી ₹450 કરોડની આસપાસ છે, તેમની મિલકતના વિભાજનનો કાનૂની પ્રશ્ન ચર્ચામાં છે. ધર્મેન્દ્રએ બે વાર લગ્ન કર્યા છે અને તેમને બંને પત્નીઓ (પ્રકાશ કૌર અને હેમા માલિની) થી કુલ છ બાળકો છે. દિલ્હી હાઈકોર્ટના વકીલ કમલેશ કુમાર મિશ્રાના કાનૂની અભિપ્રાય મુજબ, 2023ના સુપ્રીમ કોર્ટના સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદા (રેવનાસિદપ્પા વિરુદ્ધ મલ્લિકાર્જુન) ને કારણે, ધર્મેન્દ્રના બધા છ બાળકો – સની, બોબી, અજિતા, વિજેતા, એશા અને આહના – તેમના પિતાની સ્વ-અર્જિત અને પૈતૃક મિલકતમાં સમાન વારસદાર ગણાશે. જોકે, હેમા માલિનીને હિન્દુ લગ્ન કાયદા હેઠળ ધર્મેન્દ્રની સંપત્તિમાં હિસ્સો મળશે નહીં.
ધર્મેન્દ્રની સંપત્તિ અને જટિલ કૌટુંબિક માળખું
બોલિવૂડના દિગ્ગજ અભિનેતા ધર્મેન્દ્રએ તેમના શાનદાર અભિનય અને સફળ ફિલ્મી કરિયર દ્વારા ઉદ્યોગમાં એક મોટું નામ કમાવ્યું છે. અહેવાલો મુજબ, તેમની કુલ સંપત્તિ ₹400 થી ₹450 કરોડની વચ્ચે છે. તેમની મિલકતની યાદીમાં મુંબઈમાં વૈભવી બંગલો, ખંડાલા અને લોનાવાલામાં ફાર્મહાઉસ, અન્ય રિયલ એસ્ટેટ પ્રોપર્ટી અને પ્રખ્યાત રેસ્ટોરન્ટ ચેઇન "ગરમ-ધરમ" નો સમાવેશ થાય છે. તેમની પાસે મર્સિડીઝ-બેન્ઝ એસ-ક્લાસ અને લેન્ડ રોવર રેન્જ રોવર જેવી લક્ઝરી કાર પણ છે.
ધર્મેન્દ્રએ તેમની અંગત જીવનમાં બે વાર લગ્ન કર્યા છે: પ્રથમ પત્ની પ્રકાશ કૌર અને બીજી પત્ની હેમા માલિની. તેમને પ્રકાશ કૌરથી ચાર બાળકો (સની દેઓલ, બોબી દેઓલ, અજિતા દેઓલ અને વિજેતા દેઓલ) અને હેમા માલિનીથી બે પુત્રીઓ (એશા દેઓલ અને આહના દેઓલ) સહિત કુલ છ બાળકો છે. આ ઉપરાંત તેમને 13 પૌત્ર-પૌત્રીઓ પણ છે. આ કૌટુંબિક માળખું તેમની મિલકતના કાયદેસર વિભાજનનો પ્રશ્ન જટિલ બનાવે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટનો કાયદાકીય સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો (2023)
ધર્મેન્દ્રની મિલકતના વિભાજન અંગેના કાયદાને દિલ્હી હાઈકોર્ટના વકીલ કમલેશ કુમાર મિશ્રાએ સ્પષ્ટ કર્યો છે. તેમણે 2023ના સુપ્રીમ કોર્ટના સીમાચિહ્નરૂપ નિર્ણય (રેવનાસિદપ્પા વિરુદ્ધ મલ્લિકાર્જુન) નો હવાલો આપ્યો છે. આ ચુકાદાએ હિન્દુ કાયદા હેઠળ મિલકત વિભાજનની બાબતમાં એક મોટો બદલાવ લાવ્યો છે.
ચુકાદા મુજબ, જો કોઈ વ્યક્તિના બીજા લગ્ન હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ (HMA) હેઠળ અમાન્ય (Void) ગણવામાં આવે (જેમ કે ધર્મેન્દ્રના લગ્ન, કારણ કે પ્રથમ પત્ની હજી જીવિત છે અને છૂટાછેડા લીધેલા નથી), તો પણ તે લગ્નથી જન્મેલા બાળકો કાયદાની નજરમાં કાયદેસર (Legitimate) માનવામાં આવશે (HMAની કલમ 16(1) હેઠળ). કાયદાનો આ હેતુ ગેરકાયદેસર બાળકોના કલંકને દૂર કરવાનો છે.
એશા અને આહના દેઓલના મિલકત પરના અધિકારો
એડવોકેટ મિશ્રાના મતે, સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અમાન્ય લગ્નથી થતા બાળકોને તેમના પિતાની સ્વ-અર્જિત અને પૈતૃક મિલકતમાં પણ હિસ્સો મેળવવાનો હક છે. જોકે, આ અધિકાર ફક્ત તેમના માતાપિતાની મિલકત પૂરતો મર્યાદિત રહે છે. કલમ 16(3) મુજબ, તેઓ મોટા હિન્દુ સંયુક્ત પરિવારમાં સીધા સહ-ભાગીદાર બની શકતા નથી, પરંતુ તેમના અધિકારો "તેમના માતાપિતાની મિલકત" સુધી મર્યાદિત છે.
કાલ્પનિક વિભાજન (Fictional Partition): હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર અધિનિયમ (HSA) ની કલમ 6(3) મુજબ, જ્યારે ધર્મેન્દ્રનું મૃત્યુ થાય, ત્યારે તેમની પૈતૃક મિલકતનું કાલ્પનિક વિભાજન કરવામાં આવ્યું હોવાનું માનવામાં આવશે. આ કાલ્પનિક વિભાજનમાં ધર્મેન્દ્રના નામે આવતો હિસ્સો તેમની "મિલકત" ગણાશે.
HMAની કલમ 16(1) હેઠળ કાયદેસર બનેલા બાળકો (એશા દેઓલ અને આહના દેઓલ) ને HSAની કલમ 10 હેઠળ વિભાજનના હેતુ માટે "પુત્રો" અને "પુત્રીઓ" ગણવામાં આવે છે. આનાથી એ સ્પષ્ટ થાય છે કે એશા અને આહના દેઓલ ધર્મેન્દ્રની મિલકતમાં તેમના અન્ય વર્ગ-1 વારસદારો (પ્રકાશ કૌર, સની, બોબી, અજિતા અને વિજેતા) સાથે સમાન હિસ્સો મેળવવા માટે હકદાર રહેશે.
મિલકતનો વારસદાર કોણ અને હેમા માલિનીનું કાનૂની સ્થાન
કાયદાકીય દ્રષ્ટિકોણથી, ધર્મેન્દ્રની બધી છ સંતાનો - પ્રકાશ કૌરના ચાર બાળકો અને હેમા માલિનીની બે પુત્રીઓ – તેમના પિતાની સ્વ-અર્જિત અને પૈતૃક મિલકતના સમાન વારસદાર ગણાશે.
જોકે, હેમા માલિનીને ધર્મેન્દ્રની સંપત્તિમાં હિસ્સો મળશે નહીં, કારણ કે તેમના લગ્ન ધર્મેન્દ્રના પહેલા લગ્ન ચાલુ હોવાને કારણે હિન્દુ લગ્ન કાયદા હેઠળ માન્ય ગણાતા નથી. હેમા માલિનીને ફક્ત ત્યારે જ હિસ્સો મળી શકે છે જો ધર્મેન્દ્રએ તેમના માટે વસિયતનામામાં કોઈ જોગવાઈ કરી હોય અથવા કોર્ટમાં તેમના લગ્નની માન્યતા સાબિત થાય. એડવોકેટ મિશ્રાએ નિષ્કર્ષમાં જણાવ્યું કે, "સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ગેરકાયદેસર લગ્નથી જન્મેલા બાળકોને હવે મિલકતમાં કાયદેસર હિસ્સો મળશે, માત્ર નામે નહીં."