Amla Seed Oil Benefits: બધાએ આમળા વિશે સાંભળ્યું છે - સ્વાદે ખાટા-મીઠા અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારવા માટે ઉત્તમ. તે ત્વચા, વાળ, પાચન અને હૃદય માટે પણ ફાયદાકારક છે. આયુર્વેદમાં તેને "અમૃતફળ" પણ કહેવામાં આવે છે. આપણે બધા જાણીએ છીએ કે આમળા ફળ વિટામિન 'સી'થી ભરપૂર છે. ચરક સંહિતા, સુશ્રુત સંહિતા અને અષ્ટાંગ હૃદય જેવા આયુર્વેદિક ગ્રંથોમાં આમળાના ગુણધર્મોનું વર્ણન છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે તેના બીજ, જેને આપણે ઘણીવાર નકામા ગણીને ફેંકી દઈએ છીએ, તે કેટલા મૂલ્યવાન હોઈ શકે છે?
પરમ પૂજ્ય સ્વામી રામદેવ અને પરમ પૂજ્ય આચાર્ય બાલકૃષ્ણના માર્ગદર્શન હેઠળ, પતંજલિ સંશોધન સંસ્થાના વૈજ્ઞાનિકોએ સાબિત કર્યું છે કે આમળાના બીજમાં નોંધપાત્ર ઔષધીય ગુણધર્મો છે અને આ સંશોધન હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્યતા મેળવી રહ્યું છે. આ સંશોધન દ્વારા અમે એ નક્કી કરવાનો પ્રયાસ કર્યો કે આમળાના બીજમાંથી કાઢવામાં આવેલું તેલ ચોક્કસ રોગો સામે લડવામાં ઉપયોગી થઈ શકે છે કે નહીં. અમે આ સંશોધન માટે એક નવી તકનીક 'સુપરક્રિટિકલ ફ્લુઇડ એક્સટ્રેક્શન' (SCFE)નો ઉપયોગ કર્યો.
આ પદ્ધતિ પર્યાવરણને નુકસાન કરતી નથી
આ એક આધુનિક અને પર્યાવરણને અનુકૂળ તકનીક છે, જે કોઈપણ હાનિકારક રસાયણો (રાસાયણિક દ્રાવકો)નો ઉપયોગ કરતી નથી. પરંપરાગત તેલ નિષ્કર્ષણ પદ્ધતિઓ વિવિધ હાનિકારક રસાયણોનો ઉપયોગ કરે છે, જે ફક્ત તેલની ગુણવત્તાને જ બગાડતા નથી પરંતુ પર્યાવરણ પર પણ નકારાત્મક અસર કરે છે. બીજી તરફ, આ પદ્ધતિ પર્યાવરણને નુકસાન કરતી નથી. આ પદ્ધતિમાં વપરાતો કાર્બન ડાયોક્સાઇડ (CO2) પણ ઉપયોગ પછી સંપૂર્ણપણે પુનઃપ્રાપ્ત થાય છે, જેનો અર્થ છે કે તે 'ઝીરો વેસ્ટ ટેકનોલોજી' છે. આ તકનીકનો ઉપયોગ કરીને કાઢવામાં આવેલું તેલ સંપૂર્ણપણે શુદ્ધ રહે છે અને તેમાં રહેલા કુદરતી પોષક તત્વોનો નાશ થતો નથી.
જ્યારે આ તકનીકનો ઉપયોગ કરીને કાઢવામાં આવેલા તેલ પર સંશોધન કરવામાં આવ્યું, ત્યારે પરિણામો આશ્ચર્યજનક હતા. સૌપ્રથમ એવું જાણવા મળ્યું કે આ તેલ બે હાનિકારક બેક્ટેરિયા સામે અસરકારક છે: E. coli, જે ઉલટી, ઝાડા અને પેટના ચેપનું કારણ બને છે, અને K. pneumoniae, જે ન્યુમોનિયા અને પેશાબના ચેપનું કારણ બને છે. આ બંને બેક્ટેરિયા પોતાની આસપાસ એક અભેદ્ય ચીકણું સ્તર બનાવે છે, જેને 'બાયોફિલ્મ' કહેવાય છે.
એન્ટિબાયોટિક્સનો કોઈ પ્રભાવ નથી
આ સ્તર એટલું મજબૂત હોય છે કે એન્ટિબાયોટિક્સનો પણ તેના પર કોઈ પ્રભાવ પડતો નથી. સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે કે આમળાના બીજનું તેલ આ સ્તરને તોડી નાખે છે, એટલે કે તે બેક્ટેરિયાના રક્ષણાત્મક કવચમાં પ્રવેશ કરે છે. આ તેલ વિશે સૌથી નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે તે શરીર માટે સંપૂર્ણપણે સલામત છે.
'એમ્સ ટેસ્ટ' (Ames Test) નામના પરીક્ષણમાં પણ પુષ્ટિ મળી છે કે આ તેલ આપણા જનીનોને નુકસાન કરતું નથી, એટલે કે તે બિન-ઝેરી અને હાનિકારક છે. બીજા એક અભ્યાસમાં, આ તેલની અસરકારકતાનું પરીક્ષણ અન્ય હાનિકારક બેક્ટેરિયા, P. aeruginosa પર કરવામાં આવ્યું હતું, જે આંખ, કાન, ત્વચા અને પેશાબના ચેપનું કારણ બને છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO)એ પણ આ બેક્ટેરિયાને 'એન્ટિબાયોટિક પ્રતિરોધક' જાહેર કર્યું છે.
આનો અર્થ એ છે કે દવાઓનો પણ આ બેક્ટેરિયા પર કોઈ પ્રભાવ પડતો નથી. જો કે, આ તેલમાં રહેલું એક ખાસ ફેટી એસિડ, લિનોલેનિક એસિડ, બેક્ટેરિયાના 'ક્વોરમ સેન્સિંગ'ને દૂર કરે છે. બેક્ટેરિયલ કોષો દ્વારા એકબીજા સાથે વાતચીત કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતી પદ્ધતિને 'ક્વોરમ સેન્સિંગ' કહેવામાં આવે છે. આ સંચાર માધ્યમ તૂટી જવાને કારણે બેક્ટેરિયાની કાર્યક્ષમતા અને અસરકારકતામાં ઘટાડો થયો.
અમે આ તેલનું પરીક્ષણ C. elegans નામના 'મોડેલ ઓર્ગેનિઝમ' (Model Organism) પર પણ કર્યું. આ માનવ શરીરની જેમ જ જૈવિક સંશોધન માટે ઉપયોગમાં લેવાતું જૈવિક મોડેલ છે. આ સજીવોને સૌપ્રથમ P. aeruginosa બેક્ટેરિયાથી સંક્રમિત કરવામાં આવ્યા હતા, જેથી તેઓ રોગગ્રસ્ત બન્યા. ત્યારબાદ, તેમને આમળાના બીજનું તેલ આપવાથી (ઉપયોગથી) અણધાર્યા સુધારા જોવા મળ્યા.
આ તેલના ઉપયોગથી આ સજીવોના આયુષ્યમાં વધારો થયો, તેમની પ્રવૃત્તિ અને આરોગ્યમાં સુધારો થયો અને તેમની પ્રજનન ક્ષમતા વધી. પતંજલિના આ બંને સંશોધન અભ્યાસો વિશ્વવિખ્યાત એલ્સેવિયર (Elsevier) પબ્લિશિંગ દ્વારા પ્રકાશિત પ્રતિષ્ઠિત આંતરરાષ્ટ્રીય જર્નલ 'એપ્લાઇડ ફૂડ રિસર્ચ'માં એકસાથે પ્રકાશિત થયા છે. આ પહેલીવાર છે કે અમારા બે અભ્યાસો એક જ જર્નલના એક જ અંકમાં પ્રકાશિત થયા છે. આ સિદ્ધિ ફક્ત પતંજલિ માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર ભારત અને આયુર્વેદિક વિજ્ઞાન માટે ગર્વની વાત છે.
એન્ટિબાયોટિક પ્રતિકારનો વધતો ખતરો
આ સંશોધન એટલા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે, જેમ જેમ 'એન્ટિબાયોટિક રેઝિસ્ટન્સ' (એન્ટિબાયોટિક પ્રતિકાર)નો ખતરો વધતો જાય છે, એટલે કે હવે વિશ્વભરમાં ઘણા બેક્ટેરિયા છે જે દવાઓ સામે પ્રતિરોધક છે, ત્યારે આપણને એવા વિકલ્પોની જરૂર છે જે ઉકેલો પૂરા પાડે. આ સંશોધનથી એક સલામત અને કુદરતી ઉપાયની શોધ થઈ છે, જે પરીક્ષણોમાં સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત સાબિત થયો છે. વધુમાં, આમળાના બીજના તેલની બાયોફિલ્મ્સ દૂર કરવાની ક્ષમતા તેને અસરકારક ઉકેલ બનાવે છે.
હવે જ્યારે તે સાબિત થયું છે કે આમળાના બીજના તેલમાં સક્રિય ઘટકો છે જે હાનિકારક બેક્ટેરિયાને મારી શકે છે, તો ભવિષ્યમાં ઘણી શક્યતાઓ ખુલે છે. જેમાં નવી દવાઓ અથવા ક્રીમનો વિકાસ શામેલ છે, જે ત્વચાના ચેપ, વાળ ખરવા અથવા ખીલની સારવારમાં ઉપયોગી થઈ શકે છે. વધુમાં, આ તેલને હર્બલ સેનિટાઇઝર અથવા હર્બલ સાબુ જેવા હર્બલ એન્ટીબેક્ટેરિયલ ઉત્પાદનોમાં સમાવી શકાય છે. તદુપરાંત, માનવ શરીર પર તેની અસરોની ઊંડી સમજ મેળવવા માટે ભવિષ્યમાં આ તેલના ક્લિનિકલ ટ્રાયલ હાથ ધરવામાં આવી શકે છે.
આમળાના બીજ પરનું આ સંશોધન માત્ર એક વૈજ્ઞાનિક સિદ્ધિ નથી, પરંતુ એક વૈચારિક પરિવર્તન (Paradigm Shift) છે. જ્યારે વિશ્વ રાસાયણિક દવાઓ તરફ દોડી રહ્યું છે, ત્યારે પતંજલિએ સાબિત કર્યું છે કે સૌથી મોટા ઉકેલો આપણી આસપાસના કુદરતી સંસાધનોમાં રહેલા છે. તેમને ન સમજવું એ આપણું અજ્ઞાન છે, અને આ અજ્ઞાન ક્યારેય સમાપ્ત થશે નહીં જ્યાં સુધી આપણે આપણી જિજ્ઞાસુ પ્રકૃતિને જાગૃત નહીં કરીએ અને તેને દૂર કરવાનો પ્રયાસ ન કરીએ.
આમળાના બીજ, જે એક સમયે નકામા ગણીને ફેંકી દેવામાં આવતા હતા, તે હવે વિજ્ઞાનની નજરમાં અમૂલ્ય બની ગયા છે. આજે, પતંજલિના વૈજ્ઞાનિકોએ સાબિત કર્યું છે કે જ્યારે પરંપરા અને વિજ્ઞાન એકસાથે ચાલે છે, ત્યારે એક નવા યુગનો પ્રારંભ થાય છે. આમળાના બીજ પરનું આ સંશોધન ભારતની વૈજ્ઞાનિક યાત્રાનું પણ પ્રતીક છે, જે પ્રકૃતિ, પરંપરા અને નવીનતાને એકીકૃત કરે છે. અને તે જ સમયે, તે ભારતીય પરંપરાને પુનર્જીવિત કરે છે જે કહે છે કે, "કુદરત સૌથી મોટી પ્રયોગશાળા છે, અને દરેક છોડ એક દવા છે." તેથી, આગલી વખતે જ્યારે તમે આમળા ખાઓ, ત્યારે તેના બીજને નકામા ન ગણો, કારણ કે હવે તે સાબિત થયું છે કે તેઓ આરોગ્ય અને વિજ્ઞાનનું નવું ભવિષ્ય ધરાવે છે.
Disclaimer: This is a sponsored article. ABP Network Pvt. Ltd. and/or ABP Live do not endorse/subscribe to its contents and/or views expressed herein. All information is provided on an as-is basis. The information does not constitute a medical advice or an offer to buy. Consult an expert advisor/health professional before any such purchase. Reader discretion is advised.