Health News: આજે પ્લાસ્ટિક દરેક જગ્યાએ છે. તમે જે બોટલમાં પાણી પીઓ છો તે, તમારા બાળકો જે પેકેટમાં ચિપ્સ ખાય છે તે, દૂધના પેકેટ, દવાનું પેકેજિંગ અને આપણા રોજિંદા જીવનમાં ઉપયોગમાં લેવાતી મોટાભાગની વસ્તુઓ. આ પ્લાસ્ટિક હવે ફક્ત બહારની દુનિયા સુધી સીમિત નથી; તે માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સના રૂપમાં આપણા શરીરમાં પણ પ્રવેશી ગયું છે.
માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સ અત્યંત નાના પ્લાસ્ટિક કણો છે, જે 5 મિલીમીટરથી નાના હોય છે - ક્યારેક તો 10 માઇક્રોનથી પણ ઓછા. એક મિલીમીટરમાં 1000 માઇક્રોન હોય છે, સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, આ કણો સરસવના દાણા કરતા પણ નાના હોય છે. આજે પૃથ્વીના દરેક ખૂણામાં માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સ જોવા મળે છે - એવરેસ્ટની ઊંચાઈથી લઈને સમુદ્રની ઊંડાઈ સુધી.
હવે તે આપણા શરીરમાં પણ ઘૂસી ગયું છે. વૈજ્ઞાનિક સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે કે આપણા લોહી, પ્લાઝ્મા અને ગર્ભવતી મહિલાઓના ગર્ભજળ (એમ્નિઅટિક ફ્લુઇડ)માં પણ માઇક્રોપ્લાસ્ટિક મળી આવ્યા છે. એક અભ્યાસ મુજબ, આજે સરેરાશ વ્યક્તિ દર અઠવાડિયે ક્રેડિટ કાર્ડના વજન જેટલા માઇક્રોપ્લાસ્ટિકનું સેવન કરે છે - જે શ્વાસ, ખોરાક અથવા પાણી દ્વારા શરીરમાં જાય છે.
ફેફસાં પર ફટકો: માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સથી ફાઇબ્રોસિસ સુધી
માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સ શરીરમાં પ્રવેશીને વિવિધ રોગોનું કારણ બને છે, ખાસ કરીને ફેફસાંને અસર કરે છે. આ કણો શ્વસનતંત્રમાં પ્રવેશીને ફેફસાંના કાર્યને અવરોધે છે. આનાથી ફાઇબ્રોસિસ જેવી પરિસ્થિતિઓ સર્જાય છે, જેમાં ફેફસાના કોષો સખત થઈ જાય છે અને ફેફસાં યોગ્ય રીતે કાર્ય કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે.
શ્વસનતંત્રની રચના અને કાર્ય
શ્વસનતંત્રના મુખ્ય અંગો નાક, મોં, ગળું, સ્વરપેટી (Voice Box), શ્વાસનળી અને ફેફસાં છે. જ્યારે આપણે શ્વાસ લઈએ છીએ, ત્યારે હવા નાક અને મોંમાંથી ગળા દ્વારા ફેફસાંમાં જાય છે અને છેક ઊંડે એલ્વિઓલી (વાયુકોષ્ઠો) સુધી પહોંચે છે. આ તે સ્થાન છે જ્યાં ઓક્સિજનની આપ-લે થાય છે. તમને જાણીને આશ્ચર્ય થશે કે આપણું શ્વસનતંત્ર (શ્વાસનળીઓનું જાળું) લગભગ 2400 કિમી લાંબું છે, જે શરીરના દરેક ભાગમાં ઓક્સિજન પહોંચાડે છે.
પતંજલિ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની નવીન પહેલ: બ્રોન્કોમ
જ્યારે 2022માં પ્રકાશિત થયેલા એક પ્રતિષ્ઠિત સંશોધન પત્રમાં જાણવા મળ્યું કે માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સ ફેફસાં સુધી પહોંચી ગયા છે, ત્યારે પતંજલિ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના વૈજ્ઞાનિકોએ આ વિષય પર કામ કરવાનું શરૂ કર્યું. આ સંશોધન 2023માં શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું અને એક વર્ષથી વધુ સમયના સઘન અભ્યાસ પછી, વૈજ્ઞાનિકોએ તારણ કાઢ્યું હતું કે આયુર્વેદની મદદથી માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સની અસરો ઘટાડી શકાય છે. 'બ્રોન્કોમ' એ ફેફસાંને સાફ કરવા અને મજબૂત બનાવવા માટે ખાસ વિકસાવવામાં આવેલી આયુર્વેદિક દવા છે.
સંશોધન પ્રક્રિયા અને વૈજ્ઞાનિક પુરાવા
આ અભ્યાસમાં, આશરે 88 ઉંદરોને માઇક્રોપ્લાસ્ટિક કણોના સંપર્કમાં લાવવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ તેમને બ્રોન્કોમ આપવામાં આવ્યું હતું. તેમના શ્વસનતંત્ર પર થયેલી અસરનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે, શ્વસન કાર્યને માપતા 'ફ્લેક્સિવેન્ટ સિસ્ટમ' નામના મશીનનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું કે બ્રોન્કોમે ફેફસાંના કાર્યને ડોઝ-આધારિત રીતે (માત્રા મુજબ) પુનઃસ્થાપિત કર્યું. આનો અર્થ એ છે કે બ્રોન્કોમની માત્રા જેટલી વધારે હતી, તેટલો સુધારો વધુ જોવા મળ્યો.
માઇક્રોસ્કોપિક કોષ વિશ્લેષણ શું દર્શાવે છે?
શ્વસન માર્ગની બળતરાને સમજવા માટે, BALF (બ્રોન્કોઆલ્વીઓલર લેવેજ ફ્લુઇડ) નામની તકનીકનો ઉપયોગ કરીને ઉંદરોના ફેફસાંમાંથી પ્રવાહી એકત્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. એવું જાણવા મળ્યું હતું કે માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સે લ્યુકોસાઇટ્સ, ન્યુટ્રોફિલ્સ અને લિમ્ફોસાઇટ્સ જેવા રોગપ્રતિકારક કોષોના સ્તરમાં વધારો કર્યો હતો. જો કે, બ્રોન્કોમ દવા આપવાથી ડોઝ-આધારિત રીતે આ બધા કોષોનું સ્તર ઘટ્યું હતું. વધુમાં, બ્રોન્કોમના ઉપયોગથી IL-6, IL-8 અને TNF-આલ્ફા જેવા બળતરા-સંબંધિત જનીનોના સ્તરમાં પણ ઘટાડો થયો.
હિસ્ટોપેથોલોજીએ પણ સ્પષ્ટ તફાવત દર્શાવ્યો
ફેફસાના પેશીઓના હિસ્ટોપેથોલોજી રિપોર્ટે પણ પુષ્ટિ કરી કે બ્રોન્કોમનો ઉપયોગ કર્યા પછી માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સ દ્વારા નુકસાન પામેલા વાયુમાર્ગો સામાન્ય થઈ ગયા હતા. ફેફસાની સ્થિતિસ્થાપકતા, શ્વાસ બહાર કાઢવાનું દબાણ અને હવાના પ્રવાહના વેગ જેવા પરિમાણોમાં પણ સુધારો જોવા મળ્યો હતો. બ્રોન્કોમે THP-1 કોષો (માનવ-આધારિત કોષ રેખાઓ) પરના પ્રયોગોમાં પણ સકારાત્મક પરિણામો અને ડોઝ-આધારિત અસર દર્શાવી હતી.
નિષ્કર્ષ: આયુર્વેદ દ્વારા આધુનિક કટોકટીના ઉકેલો
જ્યારે આપણે માઇક્રોપ્લાસ્ટિકથી ઘેરાયેલા છીએ, જે આપણા શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે અને રોગોનું કારણ બને છે, ત્યારે બ્રોન્કોમ જેવી આયુર્વેદિક દવાઓ આશાના કિરણ તરીકે ઉભરી આવી છે.
આ સંશોધન માત્ર આયુર્વેદની વૈજ્ઞાનિક માન્યતાની પુષ્ટિ કરતું નથી, પરંતુ એ પણ દર્શાવે છે કે, સમર્પણ અને સંશોધન સાથે કુદરતી ઉપચાર પદ્ધતિઓ આધુનિક સમસ્યાઓનો ઉકેલ પ્રદાન કરી શકે છે.
Disclaimer: This is a sponsored article. ABP Network Pvt. Ltd. and/or ABP Live does not in any manner whatsoever endorse/subscribe to the contents of this article and/or views expressed herein. Reader discretion is advised.