desi ghee purity test: રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હીમાં તહેવારોની સિઝન પહેલાં જ નકલી વસ્તુઓનું વેચાણ પૂરજોશમાં ચાલી રહ્યું છે. વહીવટીતંત્રે ભેળસેળ કરનારાઓ સામે લાલ આંખ કરીને એક મોટી કાર્યવાહી હાથ ધરી છે, જેમાં 948 લિટર જેટલું નકલી દેશી ઘી જપ્ત કરવામાં આવ્યું છે.
આ તહેવારોની મોસમમાં જ્યારે મીઠાઈઓ અને પકવાનોની માંગ વધે છે, ત્યારે અસલી ઘીના નામે અત્યંત હાનિકારક નકલી ઘીનો કાળો કારોબાર બેફામ બની જાય છે. ગ્રાહકોને છેતરવા માટે પ્રતિષ્ઠિત કંપનીઓના પેકિંગ અને રેપરનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
બજારમાં બ્રાન્ડેડ દેખાતું આ ભેળસેળવાળું ઘી આપણા સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર ખતરો ઊભો કરી શકે છે. આથી, ગ્રાહકોમાં સ્વાભાવિક રીતે જ મોટી ચિંતા જોવા મળી રહી છે.
આવી પરિસ્થિતિમાં આપણે બજારમાંથી જે દેશી ઘી ખરીદીને લાવીએ છીએ તેની શુદ્ધતા જાતે જ ઓળખવી ખૂબ જ જરૂરી બની ગઈ છે. તમારે લેબોરેટરીમાં જવાની જરૂર નથી.
તમે તમારા રસોડામાં ઉપલબ્ધ કેટલીક અત્યંત સરળ અને પરંપરાગત પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને મિનિટોમાં જ નક્કી કરી શકો છો કે ઘી અસલી છે કે પછી તેમાં હાનિકારક રસાયણો અને ચરબીની ભેળસેળ કરવામાં આવી છે.
હથેળીમાં ઘી ઓગાળીને તપાસવાની સૌથી સાદી પદ્ધતિ
ઘરમાં લાવેલા શુદ્ધ ઘીની પારખ કરવાનો સૌથી પહેલો અને આસાન રસ્તો એ છે કે તેને તમારી હથેળીમાં મૂકીને ચકાસો. આ માટે તમારી હથેળીમાં માત્ર અડધી ચમચી ઘી મૂકો અને થોડી સેકન્ડો સુધી રાહ જુઓ.
વિજ્ઞાન મુજબ શુદ્ધ ઘીનું ગલનબિંદુ ઘણું ઓછું હોય છે. જો તમે લાવેલું ઘી ખરેખર અસલી હશે, તો તે તમારા શરીર અને હથેળીની કુદરતી ગરમી મળતાં જ તરત ઓગળવા લાગશે. તે ઓગળીને આછો પીળો અથવા આરપાર જોઈ શકાય તેવો અર્ધપારદર્શક રંગ પકડશે.
આનાથી તદ્દન વિરુદ્ધ, જો ઘી નકલી હશે અથવા તેમાં ડાલડા, પામ તેલ કે અન્ય સસ્તી વનસ્પતિ ચરબી ભેળવેલી હશે, તો તે તમારી હથેળીમાં જલ્દી ઓગળશે નહીં. તે કડક જ રહેશે અને પીગળવામાં ઘણો વધારે સમય લેશે.
ગરમ વાસણમાં ઘીનો રંગ અને સુગંધ ચકાસવાની રીત
દેશી ઘીની અસલિયત ચકાસવા માટે બીજી રીત પણ ખૂબ જ પ્રચલિત છે. તમારા ગેસ કે ચૂલા પર એક નાનું વાસણ અથવા તપેલું મૂકીને તેને બરાબર ગરમ કરો.
જ્યારે વાસણ એકદમ સરસ રીતે ગરમ થઈ જાય, ત્યારે તેમાં 1 ચમચી ઘી નાખો. શુદ્ધ અને અસલી ઘી ગરમ વાસણના સંપર્કમાં આવતાની સાથે જ સેકન્ડોમાં સંપૂર્ણપણે ઓગળી જશે અને તેનો રંગ તરત જ ઘેરો ભૂરો થઈ જશે.
સાથે જ આસપાસના વાતાવરણમાં શુદ્ધ ઘીની એકદમ મસ્ત અને કુદરતી સુગંધ ફેલાઈ જશે. પરંતુ જો ઘીમાં કોઈ પણ પ્રકારની ભેળસેળ હશે, તો ગરમ વાસણમાં નાખવા છતાં તેને ઓગળવામાં ખાસ્સી વાર લાગશે.
ભેળસેળવાળા નકલી ઘીનો રંગ ભૂરો થવાને બદલે આછો પીળો કે સફેદ જ રહેશે. સૌથી મોટી વાત એ છે કે નકલી ઘી બળશે ત્યારે તેમાંથી દેશી ઘી જેવી કોઈ જ કુદરતી અને ખુશનુમા સુગંધ આવશે નહીં.
આયોડિન અને રાસાયણિક પરીક્ષણ વડે થતી સચોટ તપાસ
ઘણી વખત નફાખોરો ઘીનું વજન વધારવા માટે તેમાં બાફેલા બટાકા અથવા સ્ટાર્ચની ભેળસેળ કરતા હોય છે. આ પ્રકારની ચોરી પકડવા માટે આયોડિન પરીક્ષણ સૌથી સચોટ અને અસરકારક રસ્તો માનવામાં આવે છે.
આ માટે એક નાની વાટકીમાં થોડું ઘી લઈને તેને બરાબર ઓગાળો. ત્યારબાદ તેમાં આયોડિન દ્રાવણના 2 થી 3 ટીપાં નાખો. જો આ ટીપાં પડતાની સાથે જ ઘીનો રંગ ઘેરો વાદળી થઈ જાય, તો સમજી લેવું કે તેમાં મોટા પ્રમાણમાં સ્ટાર્ચ અથવા છૂંદેલા બટાકા ઉમેરવામાં આવ્યા છે.
આ સિવાય ડાલડા કે વનસ્પતિ તેલની ભેળસેળ પકડવા પણ એક ખાસ રાસાયણિક કસોટી છે. એક કાચના કન્ટેનરમાં થોડું ઓગાળેલું ઘી લો, તેમાં 1 ચમચી હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ અને 1 ચપટી ખાંડ ઉમેરો. કન્ટેનરનું ઢાંકણું બરાબર બંધ કરીને તેને જોરથી હલાવો.
જો થોડીવાર પછી આ મિશ્રણનો રંગ લાલ થઈ જાય, તો તે સ્પષ્ટ સૂચવે છે કે તમે જે ઘી ખાઈ રહ્યા છો તેમાં ખતરનાક ડાલડા કે સસ્તું વનસ્પતિ તેલ ભેળવવામાં આવ્યું છે.