AI Technology for Stray Cattle: ગુજરાતને સાચા અર્થમાં 'સ્માર્ટ' બનાવવા માટે રાજ્ય સરકાર હવે શાસન વ્યવસ્થામાં આધુનિક ટેક્નોલોજી અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (Artificial Intelligence - AI) નો વ્યાપ વધારી રહી છે. રખડતા ઢોરની સમસ્યા, જે શહેરીજનો માટે માથાના દુખાવા સમાન બની ગઈ છે, તેના કાયમી નિરાકરણ માટે સરકારે હવે ટેક્નોલોજીનો સહારો લીધો છે. ગાંધીનગર ખાતે 19 January, 2026 ના રોજ મળેલી વિગતો મુજબ, મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વમાં સ્થપાયેલા 'AI સેન્ટર ઓફ એક્સલન્સ' (AI Center of Excellence) દ્વારા એક વિશેષ પાયલટ પ્રોજેક્ટ તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ અમદાવાદ મહાનગરપાલિકા (AMC) વિસ્તારમાં રખડતી ગાયોને પકડવા અને તેમના માલિકોને દંડવા માટે અત્યાધુનિક AI મોડેલનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે.
આ નવી ટેક્નોલોજીની કાર્યપદ્ધતિ અત્યંત રસપ્રદ છે. અત્યાર સુધી પાલિકાની ટીમ જાતે જઈને ફોટા પાડતી હતી અને RFID ટેગ સ્કેન કરતી હતી, જે પ્રક્રિયા ખૂબ જ સમય માંગી લેતી હતી. પરંતુ હવે એજન્સી દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી રહેલા 'ડીપ લર્નિંગ મોડેલ' (Deep Learning Model) અને કોમ્પ્યુટર વિઝન ટેક્નોલોજી દ્વારા આ કામગીરી ઓટોમેટિક થઈ જશે. જેવી રીતે મનુષ્યની ઓળખ માટે ફિંગરપ્રિન્ટ હોય છે, તેવી જ રીતે દરેક ગાયના નાકની ડિઝાઈન (Muzzle Print) અલગ અલગ હોય છે. આ AI મોડેલ શહેરમાં લાગેલા 130 જેટલા જંક્શન પરના CCTV કેમેરાના ફૂટેજને રિયલ ટાઇમમાં સ્કેન કરશે. તે ગાયના નાકની પેટર્ન, ચહેરો અને તેના શરીર પરના ડાઘ કે નિશાનને આધારે તેને ભીડમાં પણ ઓળખી કાઢશે. સિસ્ટમ આ ડેટાને પાલિકાના ડેટાબેઝ સાથે મેચ કરશે અને ગણતરીની સેકન્ડોમાં ગાયના માલિકની વિગતો સ્ક્રીન પર લાવી દેશે.
અમદાવાદ શહેરમાં હાલ અંદાજે 1,10,000 જેટલી ગાયોમાં માઈક્રોચીપ અને RFID ટેગ લગાવાયેલા છે, જેનો ડેટાબેઝ કોર્પોરેશન પાસે ઉપલબ્ધ છે. જો આ પાયલટ પ્રોજેક્ટ સફળ રહેશે, તો રખડતા પશુઓને કારણે સર્જાતી ટ્રાફિક સમસ્યા અને અકસ્માતોમાં મોટો ઘટાડો થશે. એજન્સી ટૂંક સમયમાં જ સ્ટીયરિંગ કમિટી સમક્ષ આ મોડેલનું પ્રેઝન્ટેશન રજૂ કરશે. આ પ્રોજેક્ટ દ્વારા સરકારનો હેતુ માત્ર દંડ વસૂલવાનો નથી, પરંતુ ડેટા આધારિત નિરીક્ષણ વ્યવસ્થા ઉભી કરીને જાહેર સુરક્ષા વધારવાનો છે. આમ, ગુજરાત હવે પરંપરાગત પદ્ધતિઓ છોડીને 'સ્માર્ટ ગવર્નન્સ' (Smart Governance) તરફ મજબૂત ડગલાં માંડી રહ્યું છે.