IPL betting ₹8.3 lakh crore: ઈન્ડિયન પ્રીમિયર લીગ (IPL) ક્રિકેટ ચાહકો માટે ભલે મનોરંજનનો ડોઝ હોય, પરંતુ તે ભારતની બેંકિંગ સિસ્ટમ માટે એક મોટો પડકાર સાબિત થઈ રહી છે. આ ટુર્નામેન્ટ દરમિયાન થતી કાયદેસર અને ગેરકાયદેસર સટ્ટાબાજીની પ્રવૃત્તિઓએ બેંકોના આઈટી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર ભારે દબાણ ઊભું કર્યું છે, એટલું જ નહીં દેશની સૌથી મોટી ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ UPI પણ આ ભારે ટ્રાફિકથી પરેશાન છે.
ઇકોનોમિક ટાઇમ્સના એક અહેવાલ અનુસાર, ભારતમાં દર વર્ષે IPL દરમિયાન ૧૦૦ બિલિયન ડોલરથી વધુની ગેરકાયદેસર સટ્ટાબાજી થાય છે, જે ભારતીય રૂપિયામાં આશરે ૮.૩ લાખ કરોડ જેટલી થાય છે. આ સટ્ટાબાજી મોટાભાગે વિદેશી ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ્સ દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે ભારતીય નાગરિકોને ક્રિપ્ટોકરન્સી અને ‘મ્યુલ એકાઉન્ટ્સ’ દ્વારા સેવાઓ પૂરી પાડે છે.
જો કે, ડ્રીમ11 અને પ્રિડિક્શન માર્કેટ પ્રોબો જેવા કાયદેસર કાલ્પનિક સ્પોર્ટ્સ પ્લેટફોર્મ પણ ભારતમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ રહ્યા છે. આના દ્વારા લોકો વાસ્તવિક નાણાં સાથે મેચ આધારિત બેટ્સ લગાવે છે, જેના માટે બેંકોએ UPI નેટવર્ક દ્વારા ત્વરિત અને સુરક્ષિત વ્યવહારો સુનિશ્ચિત કરવા પડે છે.
આ ભારે સટ્ટાબાજીના કારણે UPI સિસ્ટમની ક્ષમતા પર ભારે દબાણ આવે છે. ભારતની UPI સિસ્ટમ વિશ્વની સૌથી મોટી રીઅલ-ટાઇમ ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ છે, જે વાર્ષિક ૩ ટ્રિલિયન ડોલરથી વધુના વ્યવહારોનું સંચાલન કરે છે. IPL સિઝન દરમિયાન વ્યવહારોની સંખ્યામાં ઝડપથી વધારો થતો હોવાથી સર્વર પરનો ભાર વધે છે અને ટ્રાન્ઝેક્શન નિષ્ફળ જવાની શક્યતાઓ પણ વધી જાય છે.
નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NPCI) દર મહિને બેંકોનો 'ફેલ્યોર રેટ' રિપોર્ટ બહાર પાડે છે, જેનાથી ગ્રાહકોને કઈ બેંકમાં ખાતું રાખવું તે નક્કી કરવામાં મદદ મળે છે. આ રિપોર્ટમાં ટ્રાન્ઝેક્શનની સફળતા અને નિષ્ફળતાના આંકડા આપવામાં આવે છે.
આવી પરિસ્થિતિમાં રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI)એ પણ બેંકોના ડિજિટલ પ્રદર્શન અને સાયબર સુરક્ષા પર કડક વલણ અપનાવ્યું છે. જેના કારણે બેંકો હવે બિગ ડેટા અને આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) આધારિત એનાલિટિક્સ કંપનીઓની મદદ લઈ રહી છે. બેંગલુરુ સ્થિત VuNet સિસ્ટમ્સ જેવા સ્ટાર્ટઅપ્સ દરરોજ લગભગ ૧ બિલિયન વ્યવહારોનું નિરીક્ષણ કરે છે અને દરરોજ લગભગ ૫૦ ટેરાબાઇટ ડેટાની પ્રક્રિયા કરે છે, જેથી કોઈ પણ પ્રકારની ગેરરીતિ કે સમસ્યાને તાત્કાલિક ઓળખી શકાય.