8th pay commission updates: 8મું પગાર પંચ આગામી 31 ઓગસ્ટ અને 1 સપ્ટેમ્બરના રોજ રાજસ્થાનના જયપુરમાં મહત્વની બેઠકો યોજવા જઈ રહ્યું છે. ન્યાયાધીશ રંજના પ્રકાશ દેસાઈની અધ્યક્ષતામાં બનેલી આ પેનલે છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી પશ્ચિમ બંગાળ, ઓડિશા, ઉત્તર પ્રદેશ, નવી દિલ્હી અને લદ્દાખમાં પણ આવી જ ચર્ચાઓ કરી છે. કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓના પગાર, ભથ્થાં અને પેન્શનની સમીક્ષા કરવાની જવાબદારી આ પંચને સોંપવામાં આવી છે. નવેમ્બર 2025 માં તેની રચના થયાના લગભગ દોઢ વર્ષ પછી (મે-જૂન 2027 સુધીમાં) આ કમિશન કેન્દ્ર સરકારને પોતાનો અંતિમ રિપોર્ટ સોંપશે તેવી અપેક્ષા છે.
હાલમાં લાખો કર્મચારીઓ અને પેન્શનરો 'ફિટમેન્ટ ફેક્ટર' અને લઘુત્તમ પગાર અંગે સ્પષ્ટતાની કાગડોળે રાહ જોઈ રહ્યા છે. 8મા પગાર પંચ દ્વારા કયા ફેરફારો થઈ શકે છે તેનો અંદાજ લગાવવા માટે, આપણે 7મા પગાર પંચ (7th Pay Commission) દ્વારા કરવામાં આવેલા 5 મુખ્ય સુધારાઓને સમજવા જરૂરી છે.
1. પે બેન્ડ અને ગ્રેડ પેને બદલે 'પે મેટ્રિક્સ' (Pay Matrix)
7મા પગાર પંચે જૂની 'પે બેન્ડ' અને 'ગ્રેડ પે' સિસ્ટમને સંપૂર્ણપણે હટાવીને તેને 'પે મેટ્રિક્સ'થી બદલી નાખી હતી. આનાથી કર્મચારીઓને તેમના અનુભવ અને હોદ્દા મુજબ વિવિધ પગાર સ્તરોમાં મૂકવામાં આવ્યા.
8મા પગાર પંચની સંભવિત અસર: આગામી કમિશન આ પે મેટ્રિક્સની અંદર હાલના પગાર સ્તર, લઘુત્તમ પગાર અને પગાર વધારાની પેટર્નમાં ફેરફાર કરી શકે છે, જેનાથી સરકારી કર્મચારીઓના પગારમાં મોટો ઉછાળો આવી શકે છે.
2. 2.57 નું ફિટમેન્ટ ફેક્ટર (Fitment Factor)
7મા પગાર પંચે પગાર અને પેન્શન નક્કી કરવા માટે 2.57 ના ફિટમેન્ટ ફેક્ટરની ભલામણ કરી હતી. જોકે, આનો અર્થ એ નથી કે પગારમાં સીધો 157% નો વધારો થયો હતો, કારણ કે આ ફોર્મ્યુલામાં અગાઉના મોંઘવારી ભથ્થા (DA) ની અસર પણ સામેલ હતી.
8મા પગાર પંચની સંભવિત અસર: નવા ફિટમેન્ટ ફેક્ટરથી કર્મચારીઓના બેઝિક પગારમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર થઈ શકે છે. BPMS, NC(JCM), અને AIDEF જેવા મુખ્ય કર્મચારી યુનિયનો સરકાર પાસે 3.5 થી 4x ના ફિટમેન્ટ ફેક્ટરની માંગ કરી રહ્યા છે. જોકે, સરકાર દેશની આર્થિક સ્થિતિ અને બજેટ મર્યાદાઓને ધ્યાનમાં રાખીને અંતિમ નિર્ણય લેશે.
3. લઘુત્તમ પગાર વધારીને ₹18,000 કરવામાં આવ્યો
2.57 ના ફિટમેન્ટ ફેક્ટરને કારણે, 7મા પગાર પંચમાં લઘુત્તમ બેઝિક પગાર 6ઠ્ઠા પગાર પંચના ₹7,000 થી સીધો વધારીને ₹18,000 પ્રતિ માસ કરવામાં આવ્યો હતો.
8મા પગાર પંચની સંભવિત અસર: જો 8મું પગાર પંચ લઘુત્તમ પગારમાં કોઈ વધારો સૂચવે છે, તો તેની સીધી અસર આખા પે મેટ્રિક્સ પર પડશે. મોંઘવારીને જોતાં કર્મચારીઓ લઘુત્તમ પગારમાં સારા એવા વધારાની અપેક્ષા રાખી રહ્યા છે.
4. ભથ્થાઓમાં કાપકૂપ અને મર્જર (Rationalization of Allowances)
7મા પગાર પંચે કુલ 197 જેટલા ભથ્થાઓની સમીક્ષા કરી હતી. જેમાંથી 53 જેટલા ભથ્થા તદ્દન નાબૂદ કરવામાં આવ્યા હતા અને 37 ભથ્થાઓને એકબીજા સાથે મર્જ કરવામાં આવ્યા હતા. આ ઉપરાંત HRA (હાઉસ રેન્ટ એલાઉન્સ) ના નિયમોમાં પણ મોટા ફેરફારો થયા હતા.
8મા પગાર પંચની સંભવિત અસર: આ દર્શાવે છે કે કર્મચારીઓએ માત્ર બેઝિક પગાર જ નહીં, પરંતુ HRA, ટ્રાન્સપોર્ટ એલાઉન્સ અને અન્ય ભથ્થાઓમાં પણ ફેરફાર જોવા માટે તૈયાર રહેવું પડશે.
5. વાર્ષિક ઇન્ક્રીમેન્ટ 3% પર યથાવત
7મા પગાર પંચે વાર્ષિક ઇન્ક્રીમેન્ટ (પગાર વધારો) નો દર 3% પર જાળવી રાખ્યો હતો. આ 3% નો વધારો નવા સુધારેલા બેઝિક પગારના આધારે ગણવામાં આવ્યો હતો.
8મા પગાર પંચની સંભવિત અસર: 8મું પગાર પંચ આ 3% ની જૂની સિસ્ટમ ચાલુ રાખે છે કે પછી ઇન્ક્રીમેન્ટ માટે કોઈ નવું માળખું (Structure) લાવે છે, તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.
આગળ શું થશે?
7મા પગાર પંચના આ ફેરફારો પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે પગાર પંચ માત્ર "ફિટમેન્ટ ફેક્ટર" પૂરતું મર્યાદિત નથી. બેઝિક પગાર, પે મેટ્રિક્સ, ભથ્થાં અને ઇન્ક્રીમેન્ટ—આ બધું ભેગું મળીને કર્મચારીનો ફાઇનલ પગાર નક્કી કરે છે.
કર્મચારીઓ અને યુનિયનો જયપુર, ચંદીગઢ, પુડુચેરી અને ચેન્નાઈમાં 8મા પગાર પંચની આગામી બેઠકોમાં પોતાની ફરિયાદો અને માંગણીઓ રજૂ કરશે, જેના પરથી ચિત્ર વધુ સ્પષ્ટ થશે.