10 Minute Delivery Ban: ભારતમાં છેલ્લા થોડા સમયથી ધૂમ મચાવી રહેલા ક્વિક કોમર્સ (Quick Commerce) સેક્ટરમાં હવે મોટો બદલાવ જોવા મળી રહ્યો છે. ગિગ વર્કર્સ એટલે કે ડિલિવરી પાર્ટનર્સ (Delivery Partners) ની સુરક્ષાને લઈને ભારત સરકારે કડક વલણ અપનાવતા જ મોટી કંપનીઓએ પીછેહઠ કરવી પડી છે. સરકારના દબાણને પગલે બ્લિંકિટ (Blinkit) પછી હવે ઝેપ્ટો (Zepto), સ્વિગી ઇન્સ્ટામાર્ટ અને ફ્લિપકાર્ટ મિનિટ્સે પણ પોતાની એપ અને જાહેરાતોમાંથી "10-મિનિટ ડિલિવરી" (10-Minute Delivery) નું વચન હટાવી દીધું છે.
સરકાર અને શ્રમ મંત્રીનું કડક વલણ
ઉતાવળમાં ડિલિવરી કરવાના ચક્કરમાં થતા અકસ્માતો અને કામદારોના સ્વાસ્થ્ય પર થતી વિપરીત અસરને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર સરકારે લાલ આંખ કરી હતી.
કેન્દ્રીય શ્રમ મંત્રી શ્રી મનસુખ માંડવિયા (Mansukh Mandaviya) એ ગયા અઠવાડિયે જ કંપનીઓ સાથે મહત્વની બેઠક યોજી હતી.
તેમણે સ્પષ્ટ સૂચન કર્યું હતું કે અત્યંત ટૂંકા સમયની મર્યાદા, ખાસ કરીને "10 મિનિટ" જેવી પ્રતિબદ્ધતાઓ દૂર કરવી જોઈએ, કારણ કે તે ડિલિવરી બોયઝ માટે જોખમી છે.
સરકારના આ નિર્દેશનું પાલન કરતા બ્લિંકિટે મંગળવારે અને ત્યારબાદ ઝેપ્ટો, સ્વિગી તથા ફ્લિપકાર્ટે બુધવારે પોતાના પ્લેટફોર્મ પરથી આ ટેગ હટાવી લીધા હતા.
ગિગ વર્કર્સની હડતાળ અને સુરક્ષાનો પ્રશ્ન
નોંધનીય છે કે નવા વર્ષની પૂર્વ સંધ્યાએ જ ગિગ વર્કર્સ (Gig Workers) દ્વારા દેશવ્યાપી હડતાળ કરવામાં આવી હતી. તેમનો વિરોધ હતો કે કંપનીઓની આ નીતિને કારણે તેમના પર અસહ્ય દબાણ આવે છે અને માર્ગ સુરક્ષા (Road Safety) જોખમાય છે. ગિગ વર્કર્સ એસોસિએશને કંપનીઓના આ નિર્ણયને આવકાર્યો છે. એસોસિએશનનું કહેવું છે કે, "આ નિર્ણય ડિલિવરી કર્મચારીઓ પરના ખતરનાક દબાણને સ્વીકારવા તરફનું પ્રથમ અને મહત્વપૂર્ણ પગલું છે." ઘણીવાર કામદારોને તેમના જોખમ અને મહેનતના પ્રમાણમાં પૂરતું વળતર પણ મળતું નથી.
ટાટા ગ્રુપની કંપની હજુ પણ મેદાનમાં?
એક તરફ જ્યાં મોટાભાગની કંપનીઓએ 10 મિનિટનો દાવો છોડી દીધો છે, ત્યાં મળતી માહિતી મુજબ ટાટા ગ્રુપની માલિકીની 'બિગબાસ્કેટ' (BigBasket) એપ પર હજુ પણ અમુક જગ્યાએ 10-મિનિટ કરિયાણાની ડિલિવરીનો ઉલ્લેખ જોવા મળી રહ્યો છે. હાલમાં દેશમાં મુખ્યત્વે 7 પ્લેટફોર્મ કાર્યરત છે જેમાં બ્લિંકિટ, સ્વિગી ઇન્સ્ટામાર્ટ, ઝેપ્ટો, જિયોમાર્ટ, બિગબાસ્કેટ, એમેઝોન નાઉ અને ફ્લિપકાર્ટ મિનિટ્સનો સમાવેશ થાય છે.