જો ક્રૂડ ઓઈલ $120ની સપાટીએ પહોંચશે તો શું થશે? ભારત પર મંડરાઈ રહ્યો છે $220 બિલિયનની વેપાર ખાધનો ખતરો

DSP નેત્રાનો રિપોર્ટ: મોંઘું ક્રૂડ ઓઇલ ભારતીય અર્થતંત્ર અને રૂપિયા માટે મોટું જોખમ છે, પરંતુ ભારતની મજબૂત સર્વિસ એક્સપોર્ટ અને વિદેશથી આવતું ભંડોળ (રેમિટન્સ) દેશને મોટા આંચકાથી બચાવી શકે છે.

oil 120 dollar india trade deficit risk 220 billion report

Source : ai

Show Quick Read

Key points generated by AI, verified by newsroom

• ક્રૂડ ઓઈલ $120 પ્રતિ બેરલ પહોંચતાં વેપાર ખાધ $220 અબજ થઈ શકે.
• ભારત 85% ક્રૂડ ઓઈલ આયાત પર નિર્ભર, ભાવ વધારાનો બોજો.
• મોંઘવારી અને રૂપિયાના અવમૂલ્યનનું જોખમ, પણ સર્વિસ નિકાસ રાહત.
• ભૂતકાળ જેવી તીવ્ર અસર નહીં, આર્થિક સુધારા મજબૂત ઢાલ.

વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના વધતા ભાવ હંમેશા ભારત માટે ચિંતાનો વિષય રહ્યા છે. તાજેતરમાં સામે આવેલા 'DSP નેત્રા'ના એક રિપોર્ટમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે જો ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ બેરલ દીઠ $120 સુધી પહોંચી જશે, તો ભારતની વેપાર ખાધ (Trade Deficit) $220 બિલિયન સુધી પહોંચી શકે છે. આનાથી મોંઘવારી વધશે અને રૂપિયો વધુ નબળો પડી શકે છે. જોકે, રાહતની વાત એ છે કે ભારતની સર્વિસ એક્સપોર્ટ અને વિદેશથી આવતા ફંડ (રેમિટન્સ)ને કારણે અર્થતંત્રને અગાઉ જેટલું મોટું નુકસાન કદાચ નહીં થાય.

આયાત પર ભારતની મોટી નિર્ભરતા

ભારતની આર્થિક સ્થિરતા માટે ક્રૂડ ઓઇલ સૌથી મહત્વનું પરિબળ છે. આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, ભારત દરરોજ લગભગ 5.3 થી 5.5 મિલિયન બેરલ ક્રૂડ ઓઇલનો વપરાશ કરે છે. તેની સામે દેશમાં પોતાનું ઉત્પાદન રોજના માત્ર 0.6 મિલિયન બેરલ જેટલું જ છે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે આપણે આપણી 85 ટકા જરૂરિયાત માટે આયાત પર નિર્ભર છીએ. દેશની કુલ આયાતમાં 25 થી 30 ટકા હિસ્સો તો માત્ર પેટ્રોલિયમ પેદાશોનો જ છે. આથી જ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ દેશના અર્થતંત્રનું સંતુલન જાળવવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.

ભાવ વધે તો ખિસ્સા પર કેવી રીતે પડે છે માર?

રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં જો માત્ર $10 નો વધારો થાય, તો પણ ભારતના વાર્ષિક આયાત બિલમાં 12 થી 15 અબજ ડોલરનો જંગી બોજો વધી જાય છે. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $120 સુધી પહોંચી જાય અને નાણાકીય વર્ષ 2026-27 (FY27) સુધી આ જ ઉંચા સ્તરે રહે, તો ભારતની ઓઈલ વેપાર ખાધ $220 અબજ સુધી પહોંચી જશે. આ સ્થિતિમાં દેશની ચાલુ ખાતાની ખાધ (Current Account Deficit) GDP ના 3.1 ટકાથી પણ ઉપર જઈ શકે છે.

ઇતિહાસ શું કહે છે અને અત્યારે શું છે રાહત?

ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે ભૂતકાળમાં જ્યારે પણ આવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે, ત્યારે ભારતીય રૂપિયામાં 10 ટકાથી વધુનો કડાકો જોવા મળ્યો છે. સાથે જ મોંઘવારી અને બજારમાં નાણાંની ખેંચનો સામનો પણ કરવો પડ્યો છે.

પરંતુ, આ રિપોર્ટમાં એક સકારાત્મક પાસું પણ દર્શાવવામાં આવ્યું છે. તાજેતરના વર્ષોમાં ભારતના અર્થતંત્રમાં કેટલાક માળખાગત સુધારા થયા છે. અત્યારે ભારતની આઇટી અને અન્ય સર્વિસ એક્સપોર્ટ ઘણી મજબૂત છે અને વિદેશમાં વસતા ભારતીયો તરફથી આવતા નાણાં (રેમિટન્સ)નો પ્રવાહ પણ સ્થિર છે. આ બંને પરિબળો ઓઈલના ભાવવધારાના આંચકા સામે એક મજબૂત ઢાલ (બફર) પૂરી પાડે છે. પરિણામે, ભલે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ વધવા એ એક મોટું જોખમ છે, પરંતુ અગાઉના સમયની સરખામણીમાં આ વખતે અર્થતંત્ર પર તેની અસર થોડી ઓછી અને મધ્યમ હોઈ શકે છે.

આગળ બજારની નજર ક્યાં રહેશે?

હાલમાં વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલા ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ અને સપ્લાયની સમસ્યાઓને કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં સતત ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળી રહ્યો છે. રિપોર્ટ અનુસાર, હવે બજારો એ વાત પર બારીકાઈથી નજર રાખશે કે આગામી ત્રિમાસિક ગાળામાં ક્રૂડ ઓઇલ ભારતીય ચલણ, મોંઘવારી અને મૂડીના પ્રવાહને ફરી એકવાર કેટલા અંશે પ્રભાવિત કરે છે.

આ પણ વાંચો

ત્રીજું વિશ્વયુદ્ધ ફાટી નીકળે તો કયા દેશો નકશામાંથી ભૂંસાઈ જશે? જુઓ વિનાશની સૌથી ભયાનક યાદી