NSE R3 SLB contracts 2026: જો તમે પણ શેરબજારમાં ટ્રેડિંગ કરો છો, તો તમારા માટે એક ખૂબ જ અગત્યના સમાચાર છે. નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ (NSE) એટલે કે NSE ક્લિયરિંગે પોતાની 'સિક્યોરિટીઝ લેન્ડિંગ એન્ડ બોરોઇંગ' (SLB) સ્કીમ હેઠળ હવે નવા ટૂંકા ગાળાના (શોર્ટ ટર્મ) કોન્ટ્રાક્ટ રજૂ કર્યા છે. આ નવા નિયમો અને સિસ્ટમ 17 ઓગસ્ટથી લાગુ થઈ જશે. આ નવા ફેરફારનો મુખ્ય હેતુ બજારના રોકાણકારો અને ટ્રેડર્સને શોર્ટ ટર્મ કોન્ટ્રાક્ટ માટે એક નવો અને શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ પૂરો પાડવાનો છે.
શું છે આ R3 સિરીઝ અને T+3 સેટલમેન્ટ?
શુક્રવારે બહાર પાડવામાં આવેલા એક સત્તાવાર પરિપત્ર (સર્ક્યુલર) અનુસાર, NSE ક્લિયરિંગે જણાવ્યું છે કે આ નવા કોન્ટ્રાક્ટ્સને "R3" સિરીઝ હેઠળ લોન્ચ કરવામાં આવશે અને તે ટ્રેડિંગ માટે દરરોજ ઉપલબ્ધ રહેશે. આની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે, જે દિવસે તમે ટ્રેડ કરશો (એટલે કે T ડે), તેનો પહેલો ભાગ તો T+1 ના ધોરણે જ સેટલ થશે. પરંતુ તેનો રિવર્સ લેગ (બીજો ભાગ) હવે વ્યવહારના ત્રીજા દિવસે એટલે કે T+3 ના આધારે સેટલ થશે (જેમાં સેટલમેન્ટની રજાઓ ગણાશે નહીં).
R3 સિરીઝના કોન્ટ્રાક્ટ્સની મુખ્ય ખાસિયતો:
ફક્ત પસંદગીના શેરો: આ શોર્ટ ટર્મ કોન્ટ્રાક્ટ્સ માત્ર એવા શેરો માટે જ ઉપલબ્ધ રહેશે જે ઇક્વિટી ડેરિવેટિવ્ઝ સેગમેન્ટમાં ટ્રેડિંગ માટે લાયક (Eligible) છે.
અધવચ્ચે બંધ નહીં થાય કોન્ટ્રાક્ટ: અત્યાર સુધીના જૂના SLB કોન્ટ્રાક્ટ્સમાં કંપનીની AGM (વાર્ષિક સાધારણ સભા) કે EGM (અસાધારણ સાધારણ સભા) આવે ત્યારે કોન્ટ્રાક્ટ અકાળે બંધ કરી દેવામાં આવતા હતા. પરંતુ, આ નવી R3 સિરીઝમાં આવું નહીં થાય.
કેટલીક મર્યાદાઓ: NSE ક્લિયરિંગે એ પણ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે આ નવા કોન્ટ્રાક્ટમાં તમને વહેલી ચુકવણી (Early Repayment), રિકોલ કે રોલઓવર જેવી સુવિધાઓ મળશે નહીં.
જોકે, બજારનો સમય, ક્લિયરિંગ, રિસ્ક મેનેજમેન્ટ અને કોર્પોરેટ એક્શનને લગતા બાકીના તમામ નિયમો પહેલાની જેમ જ લાગુ રહેશે.
ક્યારથી શરૂ થશે આ સિસ્ટમ?
આ R3 કોન્ટ્રાક્ટ્સ 17 ઓગસ્ટના ટ્રેડિંગ સેશનથી શરૂ થઈ જશે. આ ઉપરાંત, એક્સચેન્જ 14 ઓગસ્ટના રોજ દિવસ પૂરો થવા પર જે સિક્યોરિટી ફાઇલિંગ રજૂ કરશે, તેમાં આ નવી સિરીઝ વિશેની તમામ વધારાની માહિતી પણ સામેલ કરી દેવામાં આવશે.
સામાન્ય રીતે SLB સ્કીમ કેવી રીતે કામ કરે છે?
સરળ ભાષામાં સમજીએ તો, આ સ્કીમ હેઠળ શેરની લેવડ-દેવડ (ધિરાણ અને ઉધાર) એક ઓટોમેટિક સ્ક્રીન-બેઝ્ડ પ્લેટફોર્મ દ્વારા થાય છે. જેમાં ભાવ અને સમયની પ્રાથમિકતાના આધારે ઓર્ડર મેચ કરવામાં આવે છે. ભાગ લેનારાઓ શેર દીઠ ધિરાણ ફી નક્કી કરે છે. હાલમાં ધિરાણ અને ઉધાર કોન્ટ્રાક્ટનો સમયગાળો 3 દિવસથી લઈને 12 મહિના સુધીનો હોય છે.
જૂની સ્કીમમાં શેર આપનાર (Lender) સમય મર્યાદા પૂરી થાય તે પહેલાં શેર પાછા મંગાવી (રિકોલ કરી) શકે છે, અને ઉધાર લેનાર વહેલી ચુકવણી કરીને સિક્યોરિટીઝને આગળ પણ ઉધાર આપી શકે છે. જૂના કોન્ટ્રાક્ટ નિશ્ચિત માસિક મુદત અને પહેલેથી નક્કી કરેલી રિવર્સ-લેગ સેટલમેન્ટ તારીખો પર આધારિત હોય છે. હવે આ નવી R3 સિરીઝના આવવાથી, SLB ના માળખામાં એક જબરદસ્ત નવો શોર્ટ-ટર્મ વિકલ્પ ઉમેરાઈ ગયો છે, જે રોકાણકારો માટે ફાયદાકારક સાબિત થશે.