ખાનગી ક્ષેત્રમાં કામ કરતા તમામ કર્મચારીઓ માટે પોતાના પેન્શન એટલે કે નિવૃત્તિ પછી મળતા નાણાંના નિયમો જાણવા અત્યંત જરૂરી બની ગયા છે. પગારની સ્લીપમાં ભવિષ્ય નિધિની કપાત તો દેખાય છે, પણ પેન્શનની રકમ વિશે ઘણી મૂંઝવણ હોય છે. કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ સંગઠન દ્વારા બનાવવામાં આવેલા આ નિયમો માત્ર બચત માટે નથી, પરંતુ ઘડપણનો મુખ્ય આધાર છે. હાલના સમયમાં નિવૃત્તિ વખતે લાગુ પડતા નિયમોમાં થયેલા ફેરફારો અને પગારની મર્યાદાને લઈને સમગ્ર દેશ અને ગુજરાતમાં નોકરી કરતા લોકોના મનમાં અનેક સવાલો ઊભા થયા છે. જો તમે પણ ખાનગી નોકરી કરો છો, તો નુકસાનથી બચવા માટે એ જાણવું ખૂબ જ જરૂરી છે કે તમારી મહેનતના પૈસા નિવૃત્તિ વખતે ક્યારે અને કેવી રીતે તમારા હાથમાં આવશે.
પેન્શન મેળવવા માટેની બે સૌથી મોટી અને કડક શરતો
પેન્શનનો લાભ લેવા માટે સરકારી સંગઠને બે ખૂબ જ કડક શરતો રાખી છે, જે પૂરી કર્યા વિના તમને દર મહિને મળતા પેન્શનનો લાભ મળી શકે નહીં. પહેલી અને સૌથી મોટી શરત એ છે કે તમારી નોકરીના સળંગ 10 વર્ષ પૂરા થયેલા હોવા જોઈએ. જો તમે વચ્ચે નોકરી બદલો છો અને જૂની કંપનીમાંથી ભવિષ્ય નિધિના પૂરેપૂરા પૈસા ઉપાડી લો છો, તો તે જૂનો સમયગાળો પેન્શનની ગણતરીમાં લેવામાં આવતો નથી. પેન્શન માટે સમયગાળો ત્યારે જ ગણાય છે જ્યારે તમે જૂની કંપનીના ખાતાના પૈસા નવી કંપનીના ખાતામાં બદલી કરાવો છો. બીજી મહત્વની શરત ઉંમરને લગતી છે. પૂરેપૂરું પેન્શન મેળવવા માટે કર્મચારીની ઉંમર 58 વર્ષની હોવી ફરજિયાત છે. ટૂંકમાં સમજીએ તો, 10 વર્ષની નોકરીની બચત અને 58 વર્ષની ઉંમર, આ બંને ભેગા મળીને તમને આજીવન પેન્શનનો પૂરો હક અપાવે છે.
તમારા પગારમાંથી કપાતા પૈસા ક્યાં જાય છે?
મોટાભાગના લોકોને એવું જ લાગતું હોય છે કે તેમના પગારમાંથી કપાતી બધી જ રકમ સીધી તેમના ખાતામાં જમા થાય છે, પરંતુ ગણતરીની રીત થોડી અલગ હોય છે. તમને નોકરી પર રાખનાર માલિક તરફથી જે પૈસા જમા થાય છે, તેમાંથી 8.33 ટકા જેટલો હિસ્સો સીધો કર્મચારી પેન્શન યોજનામાં જાય છે. જોકે, આ રકમ તમારા પૂરેપૂરા પગાર પર ગણવામાં આવતી નથી, પરંતુ સરકારે નક્કી કરેલી પગારની મર્યાદા પર જ ગણાય છે. આ જ કારણ છે કે જે લોકો દર મહિને લાખો રૂપિયા કમાય છે, તેમને પણ એક નક્કી કરેલી મર્યાદાથી વધારે પેન્શન મળી શકતું નથી. આ રકમ તમને સીધી હાથમાં નથી મળતી, પણ એક ભંડોળમાં ભેગી થતી રહે છે, જે નિવૃત્તિ પછી દર મહિને આવક તરીકે પાછી મળે છે.
વહેલું પેન્શન લેશો તો થશે મોટું આર્થિક નુકસાન
તમને પેન્શનની કેટલી રકમ મળશે, તે તમે કઈ ઉંમરે પેન્શન લેવાનું શરૂ કરો છો તેના પર પણ આધાર રાખે છે. સંગઠનના નિયમો મુજબ, તમે 50 વર્ષની ઉંમર પછી પણ પેન્શન લેવાનું શરૂ કરી શકો છો, પરંતુ તેને 'વહેલું પેન્શન' માનવામાં આવે છે. જો તમે 58 વર્ષના થવાની રાહ જોયા વિના 50 વર્ષની ઉંમરે જ પેન્શન ચાલુ કરાવી દો છો, તો તમને દર વર્ષે મળનારી પેન્શનની રકમમાં મોટો કાપ મૂકવામાં આવે છે. સૌથી અગત્યની વાત એ છે કે આ કાપ કાયમી હોય છે, એટલે કે તમને આખી જિંદગી ઓછું પેન્શન મળશે. બીજી બાજુ, જો તમે 58 વર્ષ પછી પણ પેન્શન નથી લેતા અને તેને 60 વર્ષની ઉંમર સુધી લંબાવો છો, તો તમને પેન્શનની રકમ વધારીને આપવામાં આવે છે.
જો 10 વર્ષથી ઓછી નોકરી હોય તો પૈસા ડૂબી જશે?
નોકરીયાત વર્ગના મનમાં હંમેશા એક મોટો ડર સતાવતો હોય છે કે જો તેમણે 10 વર્ષ પૂરા ન કર્યા હોય, તો શું તેમના પેન્શનના પૈસા ડૂબી જશે કે જતા રહેશે? આનો સીધો જવાબ છે 'ના'. જો તમારી નોકરીનો કુલ સમય 10 વર્ષથી ઓછો હોય, તો તમે દર મહિને મળતા પેન્શનના હકદાર નથી બનતા, પરંતુ તમારા પૈસા એકદમ સુરક્ષિત રહે છે. આવી સ્થિતિમાં જ્યારે તમે નોકરી છોડો છો, ત્યારે તમે એકસાથે બધા પૈસા ઉપાડી લેવાનો રસ્તો પસંદ કરી શકો છો. આ રકમ નક્કી કરવા માટે સંગઠન એક ખાસ કોષ્ટકનો ઉપયોગ કરે છે. આ કોષ્ટકમાં તમારી નોકરીના વર્ષો અને પગારના આધારે ગણતરી કરીને તમને તમારા હકના પૈસા એકસાથે પાછા આપી દેવામાં આવે છે.