RBI Gold Reserves: વૈશ્વિક આર્થિક અને ભૂ-રાજકીય અનિશ્ચિતતાઓમાં વધારો થતાં, ભારતીય રિઝર્વ બેંકે (RBI) તેના સોનાના ભંડાર ને સતત મજબૂત બનાવ્યો છે. તાજેતરના ડેટા મુજબ, સપ્ટેમ્બર 2025 ના અંત સુધીમાં RBI નો સોનાનો ભંડાર 880.18 મેટ્રિક ટન થી વધુ થઈ ગયો છે, જે અત્યાર સુધીનો સૌથી ઊંચો આંકડો છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, એકલા સપ્ટેમ્બરમાં જ 200 કિલો (0.2 મેટ્રિક ટન) સોનું ઉમેરાયું હતું. સોનાના કુલ મૂલ્યમાં વધારો થતાં તે US$95 બિલિયન (આશરે ₹7.9 લાખ કરોડ) સુધી પહોંચી ગયું છે. નિષ્ણાતો આ ખરીદીને RBI ની વ્યૂહાત્મક વિચારસરણીનો એક ભાગ માને છે, કારણ કે સોનું વૈશ્વિક નાણાકીય અસ્થિરતાના સમયમાં સલામતી જાળ (Safety Net) તરીકે કામ કરે છે.
સોનાના ભંડારમાં વિક્રમી વૃદ્ધિ: સપ્ટેમ્બરની ખરીદીનો ટ્રેન્ડ
તહેવારોની મોસમ નજીક આવતાની સાથે, ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ તેના વિદેશી વિનિમય ભંડાર માં સોનાની ચમક વધારી છે. સપ્ટેમ્બર 2025 ના અંત સુધીમાં, RBI એ તેના ભંડારમાં કુલ 880.18 મેટ્રિક ટન સોનું ઉમેર્યું છે. આ આંકડો ભારતના ઇતિહાસમાં સૌથી વધુ છે, જે સોના પ્રત્યે કેન્દ્રીય બેંકના વધતા વિશ્વાસને દર્શાવે છે.
તાજેતરના ડેટા મુજબ, ચાલુ નાણાકીય વર્ષ 2025-26 ના પ્રથમ છ મહિના (એપ્રિલથી સપ્ટેમ્બર) માં RBI એ કુલ 0.6 મેટ્રિક ટન (600 કિલો) સોનું ખરીદ્યું છે, જેમાં જૂનમાં 400 કિલો અને સપ્ટેમ્બરમાં 200 કિલો ની ખરીદીનો સમાવેશ થાય છે. આ ખરીદીઓનું સંયુક્ત પરિણામ એ છે કે 26 સપ્ટેમ્બર, 2025 સુધીમાં સોનાનું કુલ મૂલ્ય વધીને આશરે US$95 બિલિયન (લગભગ ₹7.9 લાખ કરોડ) થઈ ગયું છે. જોકે આ વર્ષે ખરીદીની ગતિ પાછલા નાણાકીય વર્ષ 2024-25 કરતાં ધીમી છે, જ્યારે 54.13 મેટ્રિક ટન સોનું ઉમેરાયું હતું, તેમ છતાં સોનાને વિદેશી હૂંડિયામણ અનામતનો મહત્વપૂર્ણ ઘટક માનવાનો RBI નો નિર્ણય સ્પષ્ટ છે.
વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓ અને સુરક્ષિત રોકાણ તરફનું આકર્ષણ
RBI ની સોનાની સતત ખરીદી વૈશ્વિક સ્તરે વધી રહેલી આર્થિક અને ભૂ-રાજકીય અનિશ્ચિતતાઓ નો સીધો પ્રતિભાવ છે. RBI બુલેટિન મુજબ, આંતરરાષ્ટ્રીય કેન્દ્રીય બેંકોએ પણ ત્રીજા ક્વાર્ટરમાં 166 ટન સોનું ખરીદ્યું હતું, જેનાથી વૈશ્વિક બજારમાં સોનાની માંગ અને ભાવ બંનેમાં ઉછાળો આવ્યો છે. સપ્ટેમ્બરમાં તો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવ સર્વોચ્ચ સ્તરે પહોંચ્યા હતા.
આર્થિક નિષ્ણાતોના મતે, આ માંગમાં વધારો થવા પાછળ મુખ્યત્વે અમેરિકા અને યુરોપમાં વ્યાજ દરો અંગેની અનિશ્ચિતતા, ડોલરમાં મજબૂતી અને મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવ જેવા પરિબળો જવાબદાર છે. રોકાણકારો જોખમ ઘટાડવા અને મૂડીની સુરક્ષા માટે ફરીથી સોના તરફ આકર્ષાયા છે. સોનાની આ સતત ખરીદી RBI ની વ્યૂહાત્મક વિચારસરણી નો એક ભાગ છે. તે માત્ર વિદેશી હૂંડિયામણ અનામતને વૈવિધ્યીકરણ (Diversification) પ્રદાન કરતું નથી, પરંતુ વૈશ્વિક નાણાકીય અસ્થિરતાના સમયમાં ભારતની નાણાકીય સલામતી જાળ તરીકે પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.