Polymer Currency: RBI ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ જાહેરાત કરી છે કે ભારતીય રિઝર્વ બેન્ક દેશમાં પોલિમરની કરન્સી નોટો રજૂ કરવાના પ્રસ્તાવ પર વિચાર કરી રહી છે. મલ્હોત્રાએ જણાવ્યું હતું કે આ પ્રસ્તાવ હાલમાં તેના પ્રારંભિક તબક્કામાં છે. પ્લાસ્ટિક નોટો રજૂ કરવાના અગાઉના પ્રયાસો નિષ્ફળ ગયા હતા.
2012 માં તે કેમ નિષ્ફળ ગયું?
ભારતે ફેબ્રુઆરી 2012માં પાંચ શહેરો (કોચી, મૈસુર, જયપુર, ભુવનેશ્વર અને શિમલા) માં પ્લાસ્ટિક 10 રૂપિયાની નોટનું પરીક્ષણ પણ કર્યું હતું. જોકે, ATM અને અન્ય મશીનોમાં નોંધપાત્ર સમસ્યાઓને કારણે તે બંધ કરવામાં આવ્યું હતું.
પોલિમર કરન્સી શું છે?
પોલિમર ચલણ પોલિમર બેન્ક નોટ કપાસને બદલે લવચીક પ્લાસ્ટિક સબસ્ટ્રેટમાંથી બનાવવામાં આવે છે. આ નોટો બાયએક્સિયલ ઓરિએન્ટેડ પોલીપ્રોપીલીન (BOPP) માંથી બનાવવામાં આવે છે. પોલિમર નોટો કાર્ડ જેટલી સખત નથી તેથી તેને કાગળની નોટોની જેમ ફોલ્ડ કરી શકાય છે.
પોલિમર ચલણની વિશેષતા શું છે?
કાગળના ચલણથી વિપરીત પોલિમર અથવા પ્લાસ્ટિક નોટો વધુ ટકાઉ હોય છે.
આ પણ વાંચોઃ RBI Repo Rate: રિઝર્વ બેંકે રેપો રેટ કર્યો જાહેર, જાણો તમારી કાર કે હોમ લોન પર શું થશે અસર?
પોલિમર ચલણ પર ગંદકી અને ભેજની ઓછી અસર થાય છે.પોલિમર ચલણનું આયુષ્ય લાંબુ હોવાથી નોટો વારંવાર છાપવાની જરૂરિયાત ઓછી થાય છે.
કયા દેશો પહેલાથી જ પ્લાસ્ટિક નોટોનો ઉપયોગ કરે છે?
ભારતમાં આ ચલણનો પરિચય કોઈ નવી ઘટના નથી. ઓસ્ટ્રેલિયા પોલિમર ચલણનો ઉપયોગ કરનાર સૌપ્રથમ હતું. આ પછી કેનેડા, યુનાઇટેડ કિંગડમ, સિંગાપોર, મલેશિયા, થાઇલેન્ડ, ઇન્ડોનેશિયા અને રોમાનિયામાં પણ પોલિમર ચલણનો ઉપયોગ શરૂ થયો હતો.
ભારતીય રિઝર્વ બેંકની મોનેટરી પોલિસી કમિટી (MPC) એ આજે મોટો નિર્ણય લેતા રેપો રેટને 5.5% પર સ્થિર રાખવાની જાહેરાત કરી છે. આ નિર્ણય કમિટીમાં સામેલ તમામ સભ્યોની સર્વસંમતિથી લેવામાં આવ્યો છે, જેની આગેવાની RBI ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ કરી હતી. સાથે જ ચાલુ નાણાકીય વર્ષ (FY27) માટે દેશના રિયલ જીડીપી (GDP) ગ્રોથ રેટનું અનુમાન 6.9% થી ઘટાડીને 6.6% કરી દીધું છે.
કેમ જીડીપી ગ્રોથ અનુમાનમાં ઘટાડો કર્યો?
રિઝર્વ બેંકે વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓને જોતાં આર્થિક રફતાર થોડી ધીમી આંકી છે:
- પશ્ચિમ એશિયા સંકટ: અમેરિકા-ઈરાનમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને તણાવના કારણે ગ્લોબલ સપ્લાય ચેઈન પ્રભાવિત થવાનું જોખમ વધી ગયું છે.
- ઊંચી ઉર્જાની કિંમતો: આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલ (કાચું તેલ) અને અન્ય જરૂરી કમ્પોનન્ટ્સના ભાવ વધવાથી આર્થિક વિકાસ પર થોડી બ્રેક લાગી શકે છે.