દુનિયામાં પેટ્રોલ-ડીઝલ ક્યારે ખતમ થશે? જાણો ભારત અને પાકિસ્તાન પાસે કેટલા દિવસનો સ્ટોક છે
રિઝર્વ-ટુ-પ્રોડક્શન રેશિયો (Reserve-to-Production Ratio) ના આધારે વિશ્લેષણ કરીએ તો અમુક દેશોમાં સ્થિતિ ગંભીર છે.
Crude Oil Reserves: વૈશ્વિક સ્તરે વધતા ઊર્જા સંકટ (Energy Crisis) વચ્ચે એક મોટો પ્રશ્ન ઊભો થયો છે કે પૃથ્વીના પેટાળમાં રહેલું તેલ કેટલા વર્ષ ચાલશે? તાજેતરના આંકડા મુજબ, આર્જેન્ટિના અને મેક્સિકો જેવા દેશોમાં આગામી 10 થી 12 વર્ષમાં તેલના ભંડાર ખાલી થઈ શકે છે. ભારત તેની જરૂરિયાતનું 85% થી 88% ક્રૂડ ઓઈલ (Crude Oil) આયાત કરે છે, જ્યારે પાકિસ્તાન પાસે માત્ર 1 થી 1.5 વર્ષનો જ સ્થાનિક જથ્થો બચ્યો છે. વધતા વપરાશ (Consumption) અને મર્યાદિત કુદરતી સંસાધનોને કારણે આયાત પર નિર્ભર દેશો માટે ભવિષ્યમાં આર્થિક પડકારો વધી શકે છે.
ગ્લોબલ ઓઈલ રિઝર્વ: અર્થતંત્રની કરોડરજ્જુ જોખમમાં?
વર્તમાન ડેટા સૂચવે છે કે વિશ્વ પાસે હાલમાં 1.7 ટ્રિલિયન બેરલથી વધુ સાબિત થયેલ તેલ ભંડાર (Oil Reserves) ઉપલબ્ધ છે. જો વપરાશની ગતિ વર્તમાન સ્તરે જ જળવાઈ રહે, તો આ ભંડાર આશરે 47 થી 50 વર્ષ સુધી ચાલી શકે છે. જોકે, આ આંકડો સરેરાશ છે. વાસ્તવિકતા એ છે કે તેલ માત્ર ઈંધણ નથી, પરંતુ કોઈપણ દેશની આર્થિક સ્થિરતા (Economic Stability) માટે સુરક્ષા કવચ સમાન છે.
કયા દેશોમાં સૌથી પહેલા ઈંધણ ખતમ થશે?
રિઝર્વ-ટુ-પ્રોડક્શન રેશિયો (Reserve-to-Production Ratio) ના આધારે વિશ્લેષણ કરીએ તો અમુક દેશોમાં સ્થિતિ ગંભીર છે:
લેટિન અમેરિકા: આર્જેન્ટિના અને મેક્સિકોમાં જો નવા સ્ત્રોતો નહીં મળે તો 10 થી 12 વર્ષમાં પરંપરાગત ભંડાર સમાપ્ત થઈ જશે.
યુરોપ: યુકે (UK) અને ઇટાલીમાં પણ આગામી 10 થી 15 વર્ષમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળશે.
એશિયા-પેસિફિક: ચીન, ઇન્ડોનેશિયા અને મલેશિયા જેવા દેશોમાં પણ ઉત્પાદન સામે ભંડાર મર્યાદિત છે. ઓસ્ટ્રેલિયા પાસે સ્થાનિક સ્ટોક એટલો ઓછો છે કે તે માત્ર ગણતરીના અઠવાડિયા જ ચાલે તેમ છે.
ભારતની સ્થિતિ: આયાત પરની નિર્ભરતા
ભારત દુનિયાનો ત્રીજો સૌથી મોટો ઈંધણ વપરાશકાર (Fuel Consumer) દેશ છે. ભારતની સ્થિતિના મુખ્ય પાસાઓ:
સ્થાનિક મર્યાદા: ભારતનો પોતાનો તેલ ભંડાર વાર્ષિક વપરાશ સામે માત્ર 2 થી 3 વર્ષ સુધી જ ટકી શકે તેમ છે.
વ્યૂહાત્મક સંગ્રહ: પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીના જણાવ્યા મુજબ, ભારતના વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ ભંડાર (Strategic Petroleum Reserves) કટોકટીના સમયે આશરે 74 દિવસ સુધી દેશની જરૂરિયાતો પૂરી કરી શકે છે.
પાકિસ્તાન: એનર્જી સિક્યુરિટીનો પડકાર
પાકિસ્તાન પાસે આશરે 0.5 અબજ બેરલનો સાબિત તેલ ભંડાર છે, જે વૈશ્વિક યાદીમાં ઘણો નીચો છે. પાકિસ્તાનનો સ્થાનિક જથ્થો તેના વપરાશ મુજબ માંડ 1 થી 1.5 વર્ષ ચાલી શકે છે. આ ઉપરાંત, ત્યાં કુદરતી ગેસ (Natural Gas) પણ ઝડપથી ઘટી રહ્યો છે, જે આગામી 20 વર્ષમાં ખતમ થવાનો અંદાજ છે. આ સ્થિતિ પાકિસ્તાન માટે ઊર્જા સુરક્ષા (Energy Security) નો મોટો ખતરો પેદા કરે છે.
ટોપ સ્ટોરી
ટ્રેન્ડિંગ સમાચાર
