ગુજરાત વિધાનસભાના ચાલુ સત્રમાં રાજ્યના નાણામંત્રી કનુભાઈ દેસાઈએ માલધારી સમાજને લઈને એક બહુ મોટી અને મહત્વપૂર્ણ જાહેરાત કરી છે. વિનિયોગ વિધેયક પર ચર્ચા કરતી વખતે તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે, ગીર, બરડા અને આલેચ વિસ્તારમાં રહેતા રબારી, ભરવાડ અને ચારણ સમાજને હવે અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) ની યાદીમાંથી દૂર કરીને અન્ય પછાત વર્ગ (OBC) માં સમાવવા માટે સરકાર ગંભીરતાથી વિચારણા કરી રહી છે. આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ વર્ષોથી ચાલતા આદિવાસી અને બિન-આદિવાસી વચ્ચેના 'ખોટા પ્રમાણપત્રો' ના વિવાદને કાયમી ધોરણે ઉકેલવાનો છે. જોકે, કોઈ પણ જ્ઞાતિને એક કેટેગરીમાંથી બીજી કેટેગરીમાં મૂકવાની અંતિમ સત્તા કેન્દ્ર સરકાર પાસે હોય છે, તેથી રાજ્ય સરકાર આ અંગેનો ડેટા કેન્દ્રને મોકલશે.
ST માંથી હટાવવાનું કારણ અને સરકારનો પ્લાન
વિધાનસભા ગૃહમાં જવાબ આપતા નાણામંત્રીએ જણાવ્યું કે, ગીર, બરડા અને આલેચના જંગલ વિસ્તારોમાં વસતા માલધારીઓને અત્યાર સુધી ST નો દરજ્જો મળતો હતો. પરંતુ, લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા વિવાદો અને વહીવટી ગૂંચવણોને કારણે હવે આ જ્ઞાતિઓને ST યાદીમાંથી બહાર કાઢવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી છે. સરકારનું માનવું છે કે માલધારી જ્ઞાતિઓને OBC યાદીમાં સમાવવાથી તેમના સામાજિક અને શૈક્ષણિક પ્રશ્નોનું વધારે સારી રીતે અને યોગ્ય નિરાકરણ લાવી શકાશે.
કેન્દ્ર સરકાર લેશે અંતિમ નિર્ણય
જોકે, આ ફેરફાર રાતોરાત અમલમાં નહીં આવે. મંત્રીએ ગૃહમાં સ્પષ્ટતા કરી હતી કે બંધારણીય જોગવાઈઓ મુજબ, કોઈ પણ જ્ઞાતિના દરજ્જામાં ફેરફાર કરવાની કે તેમને એક શ્રેણીમાંથી બીજી શ્રેણીમાં ખસેડવાની સત્તા રાજ્ય સરકાર પાસે નથી હોતી, તે સંપૂર્ણપણે કેન્દ્ર સરકાર હસ્તક હોય છે. આથી, ગુજરાત સરકાર આ અંગેનો જરૂરી ડેટા અને પોતાની ભલામણો તૈયાર કરીને કેન્દ્ર સરકારને મોકલી આપશે. ત્યારબાદ રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી મળ્યા પછી જ આ નવો નિયમ અમલમાં મુકાશે.
નિર્ણયની સમાજ પર શું અસર થશે?
સરકારની આ જાહેરાત બાદ માલધારી સમાજમાં મિશ્ર પ્રતિક્રિયાઓ જોવા મળી રહી છે. વિધાનસભામાં થયેલી આ ચર્ચા રાજ્યના રાજકારણમાં એક મોટો વળાંક સાબિત થઈ શકે છે. જો સરકારના આ 'પ્લાન B' નો અમલ થશે, તો છેલ્લા ઘણા સમયથી જે આદિવાસી અને બિન-આદિવાસી સમાજ વચ્ચે જાતિના સર્ટિફિકેટને લઈને ઘર્ષણ ચાલી રહ્યું હતું, તેનો કાયમી અંત આવવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે.