ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યકાન્તે NCERT ના એક પુસ્તકની નોંધ લીધી છે જેમાં ધોરણ 8 ના વિદ્યાર્થીઓને ન્યાયતંત્રમાં ભ્રષ્ટાચાર વિશે શીખવવામાં આવ્યું છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશે કહ્યું કે તેઓ કોઈને પણ આ સંસ્થાને બદનામ કરવાની મંજૂરી નહીં આપે. તેમણે કહ્યું કે તેઓ જાણે છે કે તેનો સામનો કેવી રીતે કરવો. તેમણે કહ્યું કે તેઓ સ્વતઃ નોંધ લેશે. CJIએ કહ્યું કે આ એક જાણી જોઈને કરાયેલું કૃત્ય લાગે છે.
સાંસદ કપિલ સિબ્બલે પણ પાઠ્યપુસ્તકમાં થયેલા ફેરફારો પર પ્રતિક્રિયા આપી હતી. તેમણે કહ્યું કે, NCERT આઠમા ધોરણના વિદ્યાર્થીઓને ભ્રષ્ટ ન્યાયતંત્ર વિશે શીખવી રહ્યું છે.
શું છે આખો મામલો?NCERT એ ધોરણ 8 ના સામાજિક વિજ્ઞાનનું નવું પાઠ્યપુસ્તક બહાર પાડ્યું છે. પહેલી વાર, પુસ્તકમાં ન્યાયતંત્રમાં ભ્રષ્ટાચાર પર એક વિભાગ ઉમેરવામાં આવ્યો છે. અપડેટેડ આવૃત્તિ પાછલી આવૃત્તિ કરતા અલગ છે. પુસ્તકના એક પ્રકરણ, "આપણા સમાજમાં ન્યાયતંત્રની ભૂમિકા" શીર્ષક હેઠળ, સિસ્ટમની નબળાઈઓ અને પેન્ડિંગ કેસોની ચર્ચા કરે છે.
આ પુસ્તક આ સમસ્યાના પ્રમાણને સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવે છે. તેમાં વિવિધ અદાલતોમાં આશરે 53,321,000 પેન્ડિંગ કેસોની યાદી આપવામાં આવી છે. આમાં સુપ્રીમ કોર્ટમાં 81,000, ભારતભરની હાઇકોર્ટમાં 62.4 લાખ (62,40,000) અને જિલ્લા અને ગૌણ અદાલતોમાં આશરે 47 મિલિયન (470,000,000) કેસોનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રકરણ જાહેર ધારણાઓ અને ચિંતાઓને પણ સંબોધે છે.
આ પ્રકરણમાં જણાવાયું છે કે, લોકો ન્યાયતંત્રના વિવિધ સ્તરે ભ્રષ્ટાચારનો અનુભવ કરે છે. ગરીબો અને જરૂરિયાતમંદ લોકો માટે ન્યાયની પહોંચ મુશ્કેલ છે. ભારતના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ બી.આર. ગવઈને ટાંકીને, પુસ્તકમાં જણાવાયું છે કે ભ્રષ્ટાચાર અને ગેરરીતિઓ જાહેર વિશ્વાસને નબળી પાડે છે.
ભ્રષ્ટાચારનો ઉલ્લેખ કરતા, પુસ્તકમાં જણાવાયું છે કે ન્યાયતંત્રના સભ્યો સામે ફરિયાદો સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ પબ્લિક ગ્રીવન્સ રિડ્રેસલ એન્ડ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ દ્વારા દાખલ કરી શકાય છે. પુસ્તક અનુસાર, 2017 થી 2021 દરમિયાન, આ સિસ્ટમ દ્વારા 1,600 થી વધુ ફરિયાદો મળી હતી.
સરકારે ફરિયાદો વિશે શું કહ્યું?કાયદા મંત્રી અર્જુન રામ મેઘવાલે 13 ફેબ્રુઆરી, 2026ના રોજ લોકસભામાં જણાવ્યું હતું કે ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) કાર્યાલયને છેલ્લા દસ વર્ષમાં વર્તમાન ન્યાયાધીશો વિરુદ્ધ ૮,૬૩૦ ફરિયાદો મળી છે. એક પ્રશ્નના જવાબમાં તેમણે કહ્યું કે 2026 થી 2025 દરમિયાન ન્યાયાધીશો વિરુદ્ધ 8,360 ફરિયાદો દાખલ કરવામાં આવી હતી.
મંત્રી દ્વારા શેર કરાયેલ કોષ્ટક મુજબ, 2026માં મુખ્ય ન્યાયાધીશ કાર્યાલયને ન્યાયાધીશો વિરુદ્ધ 729 ફરિયાદો મળી હતી. આ પછી 2017 માં 682, 2028 માં 717 અને 2019 1,037 ફરિયાદો નોંધાઈ હતી. 2020 અને 2021 માં આવી ફરિયાદો અનુક્રમે 518, અને 686 હતી. 2022માં 1,012 ફરિયાદો મળી હતી. આ પછી, 2023માં 977 , 2024માં 1,170 અને 2025માં 1,102 ફરિયાદો મળી હતી