UAPA ની કલમો સામે દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં પડકાર: શું સરકારની ટીકા કરવી એ દેશદ્રોહ છે?

દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં UAPA ની બંધારણીયતાને પડકારતી અરજી પર સુનાવણી. જાણો કેમ સરકારની ટીકા લોકશાહીમાં ગુનો નથી અને કોર્ટે આગામી સુનાવણી માટે કઈ તારીખ નક્કી કરી.

Delhi High Court, UAPA Constitutionality

Source : PTI

Show Quick Read

Key points generated by AI, verified by newsroom

ભારતીય લોકશાહીમાં વાણી સ્વાતંત્ર્ય અને કાયદાકીય મર્યાદાઓ વચ્ચેની પાતળી રેખા પર ફરી એકવાર ચર્ચા જાગી છે. ગુરુવારે (19 ફેબ્રુઆરી, 2026) દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં 'મીડિયા ફાઉન્ડેશન' દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર મહત્વપૂર્ણ સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવી હતી. આ અરજીમાં ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ (નિવારણ) કાયદા (UAPA) ની કેટલીક કલમોની બંધારણીયતાને પડકારવામાં આવી છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ અને ન્યાયાધીશ તેજસ કારિયાની ખંડપીઠ સમક્ષ થયેલી આ દલીલોમાં મુખ્ય મુદ્દો એ હતો કે, જ્યાં સુધી કોઈ અભિવ્યક્તિ હિંસાને પ્રોત્સાહન ન આપે ત્યાં સુધી સરકારની ટીકા કરવી એ નાગરિકનો મૂળભૂત લોકશાહી અધિકાર છે.

અસ્પષ્ટ વ્યાખ્યાઓ અને પત્રકારોમાં ફેલાતો ભય

સુનાવણી દરમિયાન વરિષ્ઠ વકીલે જોરદાર દલીલો રજૂ કરતા જણાવ્યું હતું કે, વર્તમાન UAPA કાયદામાં 'અસંમતિ' (Dissent) શબ્દની કોઈ ચોક્કસ કે સ્પષ્ટ વ્યાખ્યા આપવામાં આવી નથી. આ અસ્પષ્ટતાને કારણે વહીવટીતંત્ર દ્વારા કાયદાનો દુરુપયોગ થવાની શક્યતાઓ વધી જાય છે. ખાસ કરીને પત્રકારો અને સામાજિક કાર્યકરોમાં અનિશ્ચિતતાનું વાતાવરણ જોવા મળી રહ્યું છે.

વકીલે કોર્ટનું ધ્યાન દોર્યું કે માત્ર સરકારી નીતિઓ સાથે અસંમતિ દર્શાવવા બદલ અનેક પત્રકારોને લાંબા સમય સુધી જેલના સળિયા પાછળ ધકેલી દેવામાં આવ્યા છે. જો કોઈ વ્યક્તિ હિંસા ફેલાવ્યા વગર નીતિઓની ટીકા કરે છે, તો તેને રાષ્ટ્રવિરોધી પ્રવૃત્તિ તરીકે ખપાવી શકાય નહીં.

UAPA ની વિવાદાસ્પદ કલમો અને જામીનની જોગવાઈઓ

અરજદારોએ મુખ્યત્વે UAPA ની કલમ 2(1)(o)(iii) પર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. દલીલ મુજબ, આ કલમ અત્યંત અસ્પષ્ટ છે અને તેનો ઉપયોગ નાગરિકોની વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા છીનવી લેવા માટે થઈ શકે છે. આ કાયદા હેઠળ:

1. આગોતરા જામીન પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ છે.
2. નિયમિત જામીન મેળવવાની જોગવાઈઓ પણ અત્યંત કડક છે, જે લાંબા સમય સુધી અટકાયતને પ્રોત્સાહન આપે છે.
3. સરકાર પાસે કોઈપણ વ્યક્તિને 'આતંકવાદી' જાહેર કરવાની અને તેની મિલકત જપ્ત કરવાની એકપક્ષીય સત્તા રહેલી છે.

સુપ્રીમ કોર્ટથી દિલ્હી હાઈકોર્ટ સુધીની સફર

ઉલ્લેખનીય છે કે, આ સંવેદનશીલ કેસની શરૂઆત સુપ્રીમ કોર્ટમાં થઈ હતી. જોકે, સર્વોચ્ચ અદાલતે આ કેસની ગંભીરતા અને વિગતવાર સુનાવણીની જરૂરિયાતને જોતા તેને દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં ટ્રાન્સફર કર્યો હતો. કોર્ટે હવે આ કેસના તમામ પાસાઓની તપાસ કરવા માટે આગામી સુનાવણી 17 માર્ચ ના રોજ નિર્ધારિત કરી છે.

નિષ્ણાતો માને છે કે આ કેસનો ચુકાદો ભારતની લોકશાહી અને પ્રેસની આઝાદી માટે માર્ગદર્શક બની રહેશે. લોકશાહીની સાચી ભાવના ત્યારે જ જળવાય જ્યારે નાગરિકો નીડર થઈને સત્તા પક્ષની ખામીઓ પર આંગળી ચીંધી શકે.