Delhi High Court tenant ruling: દિલ્હી હાઈકોર્ટે ભાડુઆતોના હિતમાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતા મકાન માલિકોની મનમાની પર મોટી રોક લગાવી છે. અદાલતે પોતાના આદેશમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, મકાન ખાલી કરતી વખતે ભાડુઆત દ્વારા જમા કરાવવામાં આવેલી 'સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ' (Security Deposit) માંથી દીવાલોના કલરકામ, વ્હાઈટવોશ કે સામાન્ય તૂટ-ફૂટના નામે મકાન માલિક બેફામ પૈસા કાપી શકશે નહીં. કોર્ટે નોંધ્યું છે કે, ડિપોઝિટમાંથી કપાત ત્યારે જ માન્ય ગણાશે જ્યારે મકાનને થયેલું નુકસાન ગંભીર પ્રકૃતિનું હોય અથવા તે જાણીજોઈને કરવામાં આવ્યું હોય.
પુરાવા વિના મનસ્વી રીતે પૈસા નહીં કપાય
કોર્ટે કાયદાકીય જોગવાઈઓને સ્પષ્ટ કરતા જણાવ્યું કે, ભાડુઆત પાસેથી માત્ર એવા જ નુકસાનનું વળતર વસૂલ કરી શકાય છે, જે મકાનના 'સામાન્ય વપરાશ' (Normal wear and tear) કરતાં વધુ હોય. મકાન માલિકે કોર્ટમાં એ સાબિત કરવું પડશે કે નુકસાન ખરેખર ભાડુઆતની બેદરકારીના કારણે જ થયું છે. આ ઉપરાંત, રિપેરિંગ પાછળ થયેલો ખર્ચ વાજબી અને જરૂરી હતો તે પણ રસીદો અને બિલો દ્વારા દર્શાવવું પડશે. કોઈપણ પ્રકારના નક્કર પુરાવા વિના સિક્યોરિટી ડિપોઝિટમાંથી મનસ્વી રીતે કપાત કરી શકાશે નહીં.
શું હતો સમગ્ર કેસ?
આ ઐતિહાસિક ચુકાદો તાજેતરમાં 'મેસર્સ રિટસ હેરિટેજ અને અન્ય વિરુદ્ધ સંગીતા ગુપ્તા' ના કેસમાં આપવામાં આવ્યો છે. આ કેસમાં મકાન માલિકે કોર્ટ સમક્ષ દાવો કર્યો હતો કે ભાડુઆત મકાન ખાલી કરીને ગયા બાદ, મકાનને થયેલા ગંભીર નુકસાનના રિપેરિંગ પાછળ 7 લાખ રૂપિયાનો જંગી ખર્ચ કરવો પડ્યો હતો. માલિકના દાવા મુજબ, આ રકમમાંથી 4.5 લાખ રૂપિયા માત્ર ભાડે આપવામાં આવેલા બીજા અને ત્રીજા માળના રિનોવેશન માટે વપરાયા હતા. પોતાના દાવાને સમર્થન આપવા માટે માલિકે બિલ, ઇન્વોઇસ અને મકાન ખાલી થયા પછીના ફોટોગ્રાફ્સ અદાલતમાં રજૂ કર્યા હતા.
આ પણ વાંચોઃ Budget 2025: બજેટમાં ભાડુઆતોને સરકારે આપી મોટી રાહત, જાણો ભાડાની આવક પર કેટલો થશે ફાયદો
કોર્ટનું અવલોકન અને અંતિમ નિર્ણય
દિલ્હી હાઈકોર્ટે રજૂ કરવામાં આવેલા તમામ પુરાવાઓ અને ફોટોગ્રાફ્સની બારીકાઈથી તપાસ કરી હતી. તપાસ દરમિયાન કોર્ટે નોંધ્યું કે મકાનમાંથી વીજળીના કેટલાક ફિટિંગ્સ (Electrical fixtures) હટાવી લેવામાં આવ્યા હતા અને મિલકતને એવું નુકસાન પહોંચાડવામાં આવ્યું હતું જેને સામાન્ય વપરાશનો ભાગ માની શકાય નહીં.
આ આધારે કોર્ટે સ્વીકાર્યું કે જો ભાડુઆતની બેદરકારીથી મકાનને આંતરિક કે બાહ્ય રીતે સામાન્ય કરતાં વધુ નુકસાન થાય, તો માલિક તેની પાસેથી વળતર વસૂલવા હકદાર છે.
ચુકાદાનો મુખ્ય સાર: આ નિર્ણયથી એ વાત એકદમ સ્પષ્ટ થઈ ગઈ છે કે ઘર ખાલી કરાવતી વખતે મકાન માલિકો માત્ર પેઇન્ટિંગ કે સામાન્ય જાળવણીના બહાને ભાડુઆતની ડિપોઝિટ જપ્ત કરી શકશે નહીં. સમગ્ર નિર્ણય એ બાબત પર નિર્ભર રહેશે કે નુકસાન માત્ર સામાન્ય તૂટ-ફૂટ છે કે પછી ખરેખર ભાડુઆતની ગંભીર બેદરકારીના કારણે થયું છે.
આ પણ વાંચોઃ મિલકત ભાડે આપવાના નિયમો શું છે, શું ભાડુઆત 12 વર્ષમાં માલિક બની શકે છે?