સુપ્રીમ કોર્ટે બાળકોના વ્યાવસાયિક યૌન શોષણ માટે કરવામાં આવતી માનવ તસ્કરી અંગે કડક વલણ અપનાવતા આદેશ આપ્યો છે કે, આવા કેસોમાં BNS અને ITPA સાથે સાથે POCSO કાયદાની જોગવાઈઓ પણ લાગુ કરવામાં આવશે. Justice J.B. Pardiwala અને Justice R. Mahadevanની ખંડપીઠે સ્પષ્ટ કર્યું કે, માનવ તસ્કરી અને બાળ યૌન શોષણ જેવા ગુનાઓમાં પીડિતની કથિત સંમતિનું કોઈ મહત્વ નથી.
સુપ્રીમ કોર્ટે બાળકોના વ્યાવસાયિક યૌન શોષણ માટે કરવામાં આવતી માનવ તસ્કરીના કેસોમાં કડક વલણ અપનાવતા જણાવ્યું છે કે, આવા કેસોમાં ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) અને અનૈતિક દેહવ્યાપાર (નિવારણ) અધિનિયમ (ITPA) સાથે સાથે પોક્સો (POCSO) કાયદાની જોગવાઈઓ પણ લાગુ કરી શકાય છે.
આ ચુકાદો આપતાં, ન્યાયાધીશ જે.બી. પારડીવાલા અને આર. મહાદેવનની બેન્ચે સેક્સ વર્કર્સની ચિંતાઓને દૂર કરવા અને પીડિતોના પુનર્વસન માટે અનેક નિર્દેશો પણ જાહેર કર્યા. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે, જો કોઈ પુખ્ત પીડિતાને ધમકીઓ, બળજબરી, છેતરપિંડી, અપહરણ, છેતરપિંડી, સત્તાનો દુરુપયોગ અથવા કોઈપણ લાભની લાલચ દ્વારા શોષણમાં મજબૂર કરવામાં આવે છે, તો તેમની કથિત સંમતિ અપ્રસ્તુત છે. માનવ તસ્કરી જેવા ગુનામાં સંમતિનો અભાવ જરૂરી તત્વ નથી, અને તપાસનું કેન્દ્રબિંદુ ગુનેગારોના ઇરાદા અને કાર્યો હોવા જોઈએ. સુપ્રીમ કોર્ટે 29 મેના રોજ એક NGO, પ્રજ્વલા દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજી પર આ આદેશ આપ્યો હતો, જે માનવ તસ્કરી અટકાવવા અને વ્યાપારી જાતીય શોષણનો ભોગ બનેલા લોકોના અધિકારોનું રક્ષણ સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે.
બાળકોનું જાતીય શોષણ એ સંમતિ વિનાનો ગુનો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે, બાળ તસ્કરીના કિસ્સાઓમાં સંમતિ સંપૂર્ણપણે અપ્રસ્તુત છે. જો કોઈ સગીરનું જાતીય શોષણ થાય છે, તો ગુનેગારો પર જાતીય ગુનાઓથી બાળકોના રક્ષણ (POCSO) કાયદા હેઠળ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે ભારતીય કાયદા હેઠળ, બાળક સાથે સંકળાયેલ કોઈપણ જાતીય શોષણને સંમતિ વિનાનો ગુનો ગણવામાં આવે છે.
બાળકોને યૌન શોષણથી બચાવવા માટે POCSOસર્વોચ્ચ અદાલતે જણાવ્યું કે, POCSO Act બાળકોને યૌન ઉત્પીડન, ગંભીર યૌન હુમલા તેમજ બાળ યૌન શોષણ સંબંધિત સામગ્રીના નિર્માણ અથવા પ્રસાર જેવા તમામ ગુનાઓથી સુરક્ષા આપવા માટે બનાવવામાં આવ્યો છે. આવા કેસોમાં ગુનાની જાણ (રિપોર્ટિંગ), પીડિતનું નિવેદન નોંધવાની પ્રક્રિયા અને તબીબી તપાસ પણ POCSO કાયદાની વિશેષ જોગવાઈઓ હેઠળ કરવામાં આવશે.
સંમતિ વિના પુખ્ત વયના યૌનકર્મીનું પુનર્વસન ન થવું જોઈએસુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું કે, પુખ્ત વયના યૌનકર્મીઓના પુનર્વસન અને તેમને સંરક્ષણ ગૃહમાં મોકલવા સંબંધિત નિર્ણયોમાં તેમની સંમતિને સર્વોચ્ચ મહત્વ આપવું જોઈએ. સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે કોઈપણ પુખ્ત વ્યક્તિને તેની ઇચ્છા વિરુદ્ધ પુનર્વસન પ્રક્રિયામાં સામેલ કરી શકાય નહીં.
Justice J.B. Pardiwala અને Justice R. Mahadevanની ખંડપીઠે જણાવ્યું કે, “પીડિતોને માત્ર બચાવ અને પુનર્વસનના નિષ્ક્રિય વિષય તરીકે જોઈ શકાય નહીં. તેમની સ્વતંત્રતા, ગૌરવ અને વ્યક્તિગત પસંદગીનો સન્માન કરવો બંધારણીય રીતે આવશ્યક છે. આ પીડિતનું જીવન, સ્વતંત્રતા અને ભવિષ્ય છે. તેથી તેમની ઇચ્છાને અવગણીને કોઈ નિર્ણય લઈ શકાય નહીં.”
ખંડપીઠે Immoral Traffic (Prevention) Act, 1956 ની કલમ 17 હેઠળ અપનાવવામાં આવતી હાલની પ્રક્રિયાની ટીકા કરતાં જણાવ્યું કે, આ વ્યવસ્થા તમામ વ્યક્તિઓને એક જ શ્રેણીમાં મૂકે છે. તેમાં માનવ તસ્કરીના ભોગ બનેલા લોકો, દબાણ હેઠળ આ વ્યવસાયમાં આવેલા લોકો અને સ્વેચ્છાએ યૌનકર્મી તરીકે કાર્ય કરતા લોકો વચ્ચે કોઈ ભેદ કરવામાં આવતો નથી. પરિણામે ઘણી વખત અન્યાયપૂર્ણ પરિસ્થિતિઓ સર્જાય છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે નિર્દેશ આપ્યો કે કોઈ પુખ્ત વ્યક્તિને મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ રજૂ કરતાં પહેલાં એ તપાસ કરવી જોઈએ કે, તે સ્વેચ્છાએ યૌનકર્મી છે કે નહીં અને શું તે મહિલા યૌનકર્મી સંરક્ષણ ગૃહમાં રહેવા ઇચ્છે છે કે નહીં. આ પ્રક્રિયામાં સામાજિક કાર્યકરોની મદદ લેવામાં આવી શકે છે, પરંતુ યૌનકર્મીની પોતાની ઇચ્છાને પ્રથમ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે.
અદાલતે વધુમાં જણાવ્યું કે, માત્ર અસાધારણ પરિસ્થિતિઓમાં જ પીડિતની ઇચ્છાના વિરુદ્ધ નિર્ણય લઈ શકાય. આવું ત્યારે જ યોગ્ય ગણાશે જ્યારે તેની સુરક્ષાને ગંભીર જોખમ હોય.