Richest Temple: રામલલાની પાવન નગરી અયોધ્યામાં દાન પાત્રમાંથી થયેલી ચોરીના તાજેતરના સમાચારે એક તરફ જ્યાં વહીવટી તકેદારી પર ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા છે, તો બીજી તરફ આ ઘટનાએ કરોડો સનાતનીઓની ચિંતામાં પણ ઘણો વધારો કર્યો છે. લોકો હવે ઊંડાણપૂર્વક એ વિચારી રહ્યા છે કે જ્યારે નવા નવેલા અને અત્યંત સુરક્ષિત માનવામાં આવતા ભવ્ય રામ મંદિર પરિસરમાં આવી સુરક્ષા ખામીની ઘટના બની શકે છે, તો દેશના એ અત્યંત પ્રાચીન અને વિશાળકાય દેવસ્થાનોની સુરક્ષા વ્યવસ્થા કેવી હશે જે પોતાની અઢળક સંપત્તિ અને ભારેખમ ચઢાવા માટે આખી દુનિયાભરમાં પ્રખ્યાત છે.
સૌથી અમીર શ્રી પદ્મનાભસ્વામી મંદિર
કેરળની રાજધાની તિરુવનંતપુરમમાં આવેલું ઐતિહાસિક શ્રી પદ્મનાભસ્વામી મંદિર માત્ર ભારત જ નહીં, પરંતુ આખી દુનિયાના સૌથી અમીર ધાર્મિક સ્થળોમાં ટોચના સ્થાને ગણાય છે. સુપ્રીમ કોર્ટની દેખરેખ હેઠળ જ્યારે તેના અત્યંત સુરક્ષિત અને ગુપ્ત ભોંયરાઓ ખોલવામાં આવ્યા હતા, ત્યારે તેમાંથી નીકળેલા અઢળક સોના, અસલી હીરા અને પ્રાચીન કિંમતી સિક્કાઓએ આખી દુનિયાને હેરાન કરી દીધી હતી. આના માત્ર 'A' ભોંયરામાંથી જ 1,25,000 કરોડ રૂપિયાથી વધુની વિશાળ સંપત્તિનો ખુલાસો થયો હતો, જ્યારે આનું 'B' ભોંયરું આજે પણ એક રહસ્યમય લોકવાર્તાની જેમ સંપૂર્ણપણે બંધ છે.
અદાલતની કડક દેખરેખ
આ મંદિરના નાણાકીય વહીવટ અને ભારેખમ ઓડિટની સંપૂર્ણ જવાબદારી સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશો પછી પૂરી રીતે અદાલત દ્વારા ગઠિત વિશેષ સમિતિઓ પાસે છે. આ સમિતિઓ સમયાંતરે ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતને પોતાનો વિગતવાર અને ગુપ્ત રિપોર્ટ સોંપે છે. આ મંદિરની સુરક્ષા વ્યવસ્થા અત્યંત કડક છે જેથી આની અંદર રહેલા અબજો રૂપિયાના આ ઐતિહાસિક અને પૌરાણિક ખજાનાને સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત રાખી શકાય.
તિરુપતિ બાલાજી મંદિર
જો વાત દરરોજ અને દર વર્ષે મળતા રોકડા ચઢાવાની હોય, તો આંધ્રપ્રદેશના તિરુપતિ બાલાજી મંદિર એટલે કે તિરુમલા તિરુપતિ દેવસ્થાનમની તોલે આખી દુનિયામાં કોઈ આવી શકે તેમ નથી. વર્ષ 2026 ના નવીનતમ આંકડા મુજબ, વિવિધ રાષ્ટ્રીયકૃત બેંકોમાં આ મંદિરની ફિક્સ ડિપોઝિટ જ 18,000 કરોડ રૂપિયાથી વધુની થઈ ચૂકી છે. મંદિરને માત્ર શ્રદ્ધાળુઓ દ્વારા હૂંડીમાં નાખવામાં આવેલા રોકડા પૈસા અને ઓનલાઈન માધ્યમથી જ દર વર્ષે 1,200 કરોડ રૂપિયાથી લઈને 1,400 કરોડ રૂપિયાનું ભારે શુદ્ધ દાન પ્રાપ્ત થાય છે.
પ્રસાદથી થાય છે મોટી આવક
આ સિવાય તિરુપતિ મંદિર પાસે કુલ 3.3 લાખ કરોડ રૂપિયાથી પણ વધુની વિશાળ સંપત્તિ હોવાનો અંદાજ છે. અહીં આવતા ભક્તો વચ્ચે પ્રખ્યાત 'લડ્ડુ પ્રસાદમ'નું વિશાળ વેચાણ પણ દર વર્ષે કરોડો રૂપિયાની ભારે આવક ઊભી કરે છે. તિરુમલા તિરુપતિ દેવસ્થાનમ એક સરકારી ટ્રસ્ટ છે અને તેના તમામ સત્તાવાર વહીવટી નિર્ણયો, બોર્ડના પ્રસ્તાવો અને કુલ સંપત્તિની જાહેરાતોને સીધી તેની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર સાર્વજનિક રૂપે જોઈ શકાય છે.
શિરડી સાઈ બાબા મંદિર
'સબકા માલિક એક' નો પાવન સંદેશ આપનારા સાઈ બાબાના દરબાર એટલે કે શિરડી સાઈ બાબા મંદિરમાં અમીરથી લઈને ગરીબ સુધીના તમામ લોકો પોતાની ઝોળી ફેલાવીને આવે છે. મહારાષ્ટ્રના અહમદનગર જિલ્લામાં આવેલા આ મંદિરની કુલ નેટવર્થ આશરે 2,000 કરોડ રૂપિયાથી વધુ છે. આ મંદિરના બેંક ખાતાઓમાં રહેલી અબજો રૂપિયાની રોકડ સિવાય આશરે 380 કિલો શુદ્ધ સોનું અને 4,400 કિલોથી વધુ કિંમતી ચાંદી જમા છે.
જનકલ્યાણમાં ખર્ચ થાય છે ધન
ખાસ વાત એ છે કે શિરડી સાઈ બાબા સંસ્થાન ટ્રસ્ટમાં આવતા આ વિશાળ દાનનો એક બહુ મોટો ભાગ મફત હોસ્પિટલો, અનાથાશ્રમો અને દેશના સૌથી મોટા કમ્યુનિટી કિચનને ચલાવવામાં સીધો ખર્ચ કરવામાં આવે છે. આ ટ્રસ્ટ સંપૂર્ણ રીતે મહારાષ્ટ્ર સરકાર દ્વારા નિયંત્રિત છે, જે આના મેનેજમેન્ટ બોર્ડની નિમણૂક કરે છે અને આનું નાણાકીય વિવરણ રાજ્ય વિધાનમંડળ સમક્ષ રજૂ કરવું અનિવાર્ય હોય છે.
માતા વૈષ્ણો દેવીના દરબાર
જમ્મુ-કાશ્મીરના કટરામાં ત્રિકુટા પહાડીઓની ગુફામાં બિરાજમાન માતા વૈષ્ણો દેવીના દરબારમાં દર વર્ષે આશરે 1 કરોડ શ્રદ્ધાળુઓ દર્શન કરવા પહોંચે છે. શ્રી માતા વૈષ્ણો દેવી શ્રાઇન બોર્ડ હેઠળ સંચાલિત આ પ્રખ્યાત મંદિરની વાર્ષિક આવક 500 કરોડ રૂપિયાથી વધુની છે. આ સાથે જ માતાના આ પાવન મંદિર પાસે વર્તમાનમાં 1.2 ટનથી વધુ સોનાનો એક વિશાળ ભંડાર રહેલો છે.
યાત્રીઓની સુરક્ષા પર ખર્ચ
ચઢાવામાંથી થતી આ ભારેખમ કમાણીને શ્રાઇન બોર્ડ દ્વારા યાત્રીઓની સુરક્ષા, ચમકતા પહાડી રસ્તાઓ, આધુનિક રોપ-વે અને મફત તબીબી સુવિધાઓ વિકસાવવા પર ખર્ચ કરવામાં આવે છે. આ બોર્ડ જમ્મુ-કાશ્મીરના ઉપરાજ્યપાલની અધ્યક્ષતામાં એક વિશેષ રાજ્ય અધિનિયમ હેઠળ કામ કરે છે, જેના સત્તાવાર પોર્ટલ પર શ્રદ્ધાળુઓની સંખ્યા અને નાણાકીય સુવિધાઓના તમામ આંકડા ઉપલબ્ધ રહે છે.
સુવર્ણ મંદિરની અનોખી સેવા
શીખ ધર્મનું સૌથી પવિત્ર કેન્દ્ર માનવામાં આવતું અમૃતસરનું સુવર્ણ મંદિર (ગોલ્ડન ટેમ્પલ) પોતાની અદ્વિતીય ભવ્યતા અને નિઃસ્વાર્થ માનવીય સેવા માટે દુનિયાભરમાં જાણીતું છે. આ ઐતિહાસિક મંદિરના મુખ્ય ગુંબજ અને તેની દીવાલો પર 750 કિલોથી લઈને 1500 કિલો સુધીનું શુદ્ધ સોનું મઢેલું છે. સુવર્ણ મંદિરની વાર્ષિક આવક આશરે 500 કરોડ રૂપિયાથી વધુ છે અને આનું વાર્ષિક બજેટ 1,000 કરોડ રૂપિયાને પાર રહે છે.
લાખો લોકોને મફત ભોજન
આ પવિત્ર સ્થળની સૌથી મોટી વિશેષતા અહીંનું વિશાળ 'લંગર' છે, જ્યાં કોઈ પણ ધાર્મિક કે સામાજિક ભેદભાવ વગર રોજબરોજ 1 લાખથી વધુ લોકોને સંપૂર્ણપણે મફત અને શુદ્ધ ભોજન કરાવવામાં આવે છે. રામ મંદિરમાં થયેલી સુરક્ષા ખામી બાદ દેશના આ તમામ અમીર અને ઐતિહાસિક ધાર્મિક સ્થળોની સુરક્ષા વ્યવસ્થા અને તેમના નાણાકીય વહીવટ પર લોકોનું ધ્યાન એકવાર ફરી ખૂબ જ ઝડપથી ગયું છે.