India earthquake risk: મ્યાનમારમાં તાજેતરમાં આવેલા વિનાશક ભૂકંપે સમગ્ર વિશ્વને હચમચાવી નાખ્યું છે. આ ભૂકંપમાં અત્યાર સુધીમાં ૨,૭૦૦થી વધુ લોકોના મોત થયા છે. આ ઘટના બાદ ભારતમાં પણ મોટા ભૂકંપની આશંકા સેવાઈ રહી છે. નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે ભારતના ઘણા રાજ્યો ભૂકંપના જોખમના ક્ષેત્રમાં છે અને લગભગ ૩૦ કરોડ લોકોના જીવ જોખમમાં મુકાયા છે.
આ વર્ષે ૨૮ માર્ચે મ્યાનમારમાં ૭.૭ની તીવ્રતાનો ભૂકંપ આવ્યો હતો, જેણે ભારે તબાહી મચાવી હતી. આ ભૂકંપમાં ૨,૭૧૯ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા, જ્યારે તેના પાડોશી દેશ થાઈલેન્ડમાં પણ ૧૭ લોકોના મોત થયા હતા. વૈજ્ઞાનિકોના મતે, મ્યાનમારના ભૂકંપ દ્વારા છોડવામાં આવેલી ઊર્જા ૩૦૦થી વધુ પરમાણુ બોમ્બ જેટલી હતી. ભૂકંપના કારણે અનેક ઇમારતો ધરાશાયી થઈ ગઈ હતી અને ઘણા પરિવારો કાટમાળ નીચે દટાઈ ગયા હતા.
હવે નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે મ્યાનમારની જેમ ભારત પણ ભૂકંપના ગંભીર ખતરાનો સામનો કરી રહ્યું છે. દાયકાઓથી વૈજ્ઞાનિકો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે ભારતમાં ૮ કે તેથી વધુની તીવ્રતાનો ભૂકંપ આવી શકે છે, જે ઉત્તર ભારતમાં ભારે તબાહી સર્જી શકે છે. અમેરિકન ભૂ-ભૌતિકશાસ્ત્રી રોજર બિલ્હામે જણાવ્યું કે ભારત દર સદીમાં તિબેટની દક્ષિણ ધારથી ૨ મીટર નીચે સરકી જાય છે, પરંતુ તેની ઉત્તરી ધાર સરળતાથી સરકતી નથી અને જ્યારે આ ઘર્ષણ દૂર થાય છે ત્યારે મોટો ભૂકંપ આવે છે.
તમને જણાવી દઈએ કે ભારતનો અડધાથી વધુ ભાગ એટલે કે લગભગ ૫૯% ભૂકંપ માટે સંવેદનશીલ છે. હિમાચલ પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ, બિહાર અને સમગ્ર ઉત્તર-પૂર્વના રાજ્યો ભૂકંપના સૌથી વધુ જોખમવાળા વિસ્તારોમાં સામેલ છે. એટલું જ નહીં, દિલ્હી, મુંબઈ અને કોલકાતા જેવા મોટા શહેરો પણ ખતરનાક ફોલ્ટ લાઇન પર બાંધવામાં આવ્યા છે. દિલ્હી સિસ્મિક ઝોન IVમાં આવે છે, જેની નીચે દિલ્હી-હરિદ્વાર રિજ છે. આવી સ્થિતિમાં જો દિવસ દરમિયાન મોટો ભૂકંપ આવે તો લાખો લોકોના જીવ જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.
ભારતમાં ભૂકંપ કરતાં પણ વધુ ખતરનાક ઇમારતો સાબિત થઈ શકે છે, કારણ કે અહીં ભૂકંપ-પ્રતિરોધક બાંધકામ નિયમોનું યોગ્ય રીતે પાલન કરવામાં આવતું નથી. હોસ્પિટલો, શાળાઓ અને પાવર પ્લાન્ટ્સ જેવી મહત્વની ઇમારતો પણ ભૂકંપ સામે ટકી શકે તે રીતે બનાવવામાં આવી નથી.
ભારતે જાપાન અને ચિલી જેવા દેશો પાસેથી શીખવાની જરૂર છે, જેમણે વારંવાર ભૂકંપના જોખમોનો સામનો કરવા માટે કડક બિલ્ડિંગ કોડ લાગુ કર્યા છે અને ઝડપી પ્રતિભાવ પ્રણાલી વિકસાવી છે. ભારતમાં પણ બ્યુરો ઓફ ઈન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સ (BIS) પાસે ધરતીકંપ-પ્રતિરોધક કોડ્સ છે, પરંતુ તેનું યોગ્ય પાલન થતું નથી.
વૈજ્ઞાનિકોના મતે, હિમાલયમાં આવનારો મોટો ભૂકંપ (૮.૨ થી ૮.૯ની તીવ્રતા) અભૂતપૂર્વ હોઈ શકે છે, કારણ કે હિમાલય વિશ્વની એકમાત્ર એવી જગ્યા છે જ્યાં જમીન પર આટલો મોટો ભૂકંપ આવી શકે છે, જેનાથી લગભગ ૩૦ કરોડ લોકો લાંબા સમય સુધી હિંસક ધ્રુજારીનો અનુભવ કરશે. નિષ્ણાતો ભારપૂર્વક જણાવી રહ્યા છે કે ભારતે હવે ભૂકંપનો સામનો કરવા માટે ગંભીરતાથી તૈયારીઓ શરૂ કરી દેવી જોઈએ, જેથી મ્યાનમાર જેવી દુર્ઘટનાને અહીં ટાળી શકાય.