India US bilateral trade agreement: ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે લાંબા સમયથી જે દ્વિપક્ષીય વેપાર કરારની (ટ્રેડ ડીલ) વાતો ચાલી રહી હતી, તેને લઈને એક મોટું અપડેટ સામે આવ્યું છે. કેન્દ્રીય મંત્રી પિયુષ ગોયલે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહી દીધું છે કે જ્યાં સુધી અમેરિકા અન્ય હરીફ દેશોની સરખામણીમાં ભારતને ટેરિફ (આયાત ડ્યૂટી) મામલે યોગ્ય છૂટછાટ અને ફાયદો નહીં આપે, ત્યાં સુધી આ ડીલનો પ્રથમ તબક્કો શરૂ નહીં થાય. એક તરફ અમેરિકા રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદતા દેશો પર 100 ટકા સુધીનો ટેરિફ ઝીંકવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે, ત્યારે ભારત સરકારે પોતાના વેપારી હિતોને સુરક્ષિત રાખવા માટે આ આકરી શરત મૂકી છે.
બુધવારે પત્રકારો સાથે વાતચીત કરતા કેન્દ્રીય મંત્રી પિયુષ ગોયલે આ વેપાર સોદાની રૂપરેખા વિસ્તારથી સમજાવી હતી. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેનો આ કરાર એ વાત પર આધારિત છે કે આપણને પાડોશી દેશો અને આસિયાન (ASEAN) ક્ષેત્રના અન્ય હરીફ દેશોની સરખામણીમાં વધુ સારો કે સમાન ફાયદો મળે. જો અમેરિકા આ શરત પૂરી કરશે અને આપણી ટેરિફ સ્પર્ધાત્મકતા પુનઃસ્થાપિત કરશે, તો જ આ કરાર જમીન પર લાગુ થશે. ઉલ્લેખનીય છે કે, બંને દેશોના નેતાઓએ ગત 3 ફેબ્રુઆરીના રોજ આ દ્વિપક્ષીય વેપાર કરારને અંતિમ સ્વરૂપ આપવાની જાહેરાત કરી હતી.
ગોયલે વધુમાં આશા વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે, "જો અમેરિકન માર્કેટમાં ભારતીય ઉત્પાદનોને ટેરિફમાં અન્ય હરીફોની સરખામણીમાં અનુકૂળ કે સમાન ટ્રીટમેન્ટ મળશે, તો ભારત ત્યાં પોતાની નિકાસ વધારવા માટે સંપૂર્ણપણે આત્મવિશ્વાસુ છે. જ્યાં સુધી આપણને આ તુલનાત્મક ફાયદો મળતો રહેશે, ત્યાં સુધી ભારતીય નિકાસકારો નિકાસ વધારતા રહેશે અને અમેરિકાની વિશાળ બજારની તકોનો પૂરેપૂરો લાભ ઉઠાવતા રહેશે." આ સાથે જ મંત્રીએ એ વાતનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો કે, અગાઉ શ્રમ-સંબંધિત ચિંતાઓને લઈને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવ (USTR) દ્વારા કરવામાં આવેલી 'કલમ 301' હેઠળની તપાસમાં ભારતે પણ ભાગ લીધો હતો. આ તપાસના પરિણામ સ્વરૂપે જ અમેરિકાએ ભારત પર 10 ટકા ટેરિફ લાદી દીધો હતો.
ભારતનું આ કડક વલણ એવા સમયે સામે આવ્યું છે જ્યારે અમેરિકન વહીવટીતંત્ર એક નવા અને આકરા કાયદાકીય પ્રસ્તાવ પર વિચાર કરી રહ્યું છે, જેના પર હાલ સૌની નજર ટકેલી છે. અમેરિકી સેનેટમાં 'લિન્ડસે ઓ. ગ્રેહામ સેન્ક્શનિંગ રશિયા એન્ડ ઈરાન એક્ટ 2026' નામનો પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. જો આ કાયદો પાસ થઈ જશે, તો અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિને એવો સીધો અધિકાર મળી જશે કે તેઓ રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલ અને નેચરલ ગેસની મોટી ખરીદી કરતા દેશોની આયાત પર સીધો 100 ટકા સુધીનો ટેરિફ લગાવી શકશે.
જોકે, આ કાયદામાં એક રાહતની બાબત એ છે કે આ પ્રસ્તાવ હેઠળ ટેરિફ આપમેળે જ લાગુ નહીં થઈ જાય. કલમ 113 હેઠળ, રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ પાસે એવો વિશેષાધિકાર (વિવેકાધીન અધિકાર) હશે કે તેઓ નક્કી કરી શકશે કે કયા દેશ પર ટેરિફ લગાવવો કે નહીં, કોને અસર થશે અને તેનો દર કેટલો રાખવો. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ એવા સમયે આકાર લઈ રહ્યો છે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના વધતા સંઘર્ષને કારણે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માંથી થતા ક્રૂડ ઓઈલના સપ્લાયમાં ભારે અડચણો ઊભી થઈ છે.