NISAR satellite launch: જુલાઈ 30, 2025 ના રોજ આંધ્રપ્રદેશના શ્રીહરિકોટા ખાતેથી NASA અને ISRO ના સંયુક્ત પ્રોજેક્ટ NISAR (NASA-ISRO સિન્થેટિક એપર્ચર રડાર) ઉપગ્રહનું સફળતાપૂર્વક લોન્ચિંગ થયું. આ ઉપગ્રહ પૃથ્વીની સપાટી પર થતા નાનામાં નાના (માત્ર 1 સેન્ટિમીટર) ફેરફારોને પણ શોધી કાઢવા સક્ષમ છે. NISAR જંગલોમાં ફેરફાર, બરફ પીગળવો, સમુદ્રના સ્તરમાં વધારો, ભૂગર્ભજળનું સ્તર ઘટવું અને ભૂકંપ-સુનામી જેવી કુદરતી આફતોની વહેલી ચેતવણી આપવામાં મદદ કરશે. ISRO અને NASA દ્વારા વિકસિત આ અદ્યતન રડાર સિસ્ટમ, GSLV રોકેટ દ્વારા લોન્ચ કરાયું છે અને તે આપત્તિ વ્યવસ્થાપન તથા પર્યાવરણીય અભ્યાસ માટે મોટા પ્રમાણમાં ડેટા પ્રદાન કરશે.

ISRO અને NASA નો સંયુક્ત પ્રયાસ: NISAR

NISAR, એટલે કે NASA-ISRO સિન્થેટિક એપર્ચર રડાર, એક અત્યંત ખાસ ઉપગ્રહ છે જે ભારતના ISRO અને અમેરિકાના NASA દ્વારા સંયુક્ત રીતે વિકસાવવામાં આવ્યો છે. તેનો પ્રાથમિક હેતુ પૃથ્વીની સપાટીનું અત્યંત નજીકથી નિરીક્ષણ કરવાનો છે, જેથી આપણી પૃથ્વી પર થઈ રહેલી જટિલ પ્રક્રિયાઓને વધુ સારી રીતે સમજી શકાય. આ ઉપગ્રહ જંગલોમાં થતા ફેરફારો, બરફની ચાદરનું તૂટવું, સમુદ્રના સ્તરમાં વધારો, ભૂગર્ભજળનું સ્તર ઘટવું અને ભૂકંપ, સુનામી, ભૂસ્ખલન જેવી કુદરતી આફતો પર સતત નજર રાખશે.

1 સેન્ટિમીટર સુધીના ફેરફારને પણ શોધી કાઢશે

NISAR ની સૌથી મોટી વિશેષતા તેની રડાર ટેકનોલોજીની ચોકસાઈ છે. અવકાશમાં તેના પ્રકારનું આ પ્રથમ સાધન છે, જે અત્યંત ચોકસાઈ સાથે કાર્ય કરશે. તે સમગ્ર પૃથ્વીની સપાટીને વ્યવસ્થિત રીતે સ્કેન કરશે અને ફક્ત 1 સેન્ટિમીટર જેટલા નાના ફેરફારોને પણ માપી શકશે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે આ ઉપગ્રહ આપણને કુદરતી આફતોના સંકેતો અગાઉથી આપી શકે છે, જેનાથી સમયસર ચેતવણી આપી શકાય છે અને જાનહાનિ તેમજ સંપત્તિના નુકસાનને ઘટાડી શકાય છે.

મિશન NISAR ની અદ્યતન વિશેષતાઓ

ભારત અને અમેરિકાની અવકાશ એજન્સીઓ ISRO અને NASA દ્વારા સંયુક્ત રીતે વિકસાવવામાં આવેલ NISAR મિશન તેના પ્રકારનું પ્રથમ ઉપગ્રહ મિશન છે. આ ઉપગ્રહ અદ્યતન SweepSAR ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરે છે, જે ઉચ્ચ રીઝોલ્યુશન સાથે વિશાળ વિસ્તારની તસવીરો લેવામાં સક્ષમ છે. NISAR ને શ્રીહરિકોટાથી GSLV રોકેટ દ્વારા સૂર્ય-સમન્વયિત ધ્રુવીય ભ્રમણકક્ષામાં લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું, જે આ ભ્રમણકક્ષામાં GSLV નું પ્રથમ મિશન છે.

લોન્ચ પછીના પ્રથમ 90 દિવસ ઉપગ્રહના કમિશનિંગ અથવા ઇન-ઓર્બિટ ચેકઆઉટ (IOC) માં વિતાવશે. આ ઉપગ્રહ પૃથ્વીની જમીન અને બરફની 3D છબીઓ પ્રદાન કરશે, જે વૈજ્ઞાનિકોને ભૂકંપ, ભૂસ્ખલન, દરિયાઈ બરફ અને હિમનદીઓનું નિરીક્ષણ, પાક વ્યવસ્થાપન અને આપત્તિ ચેતવણી પ્રણાલીઓમાં ખૂબ મદદ કરશે. આ ઉપગ્રહ કુદરતી અને માનવસર્જિત જોખમોનો સામનો કરવા માટે નીતિઓ અને યોજનાઓ બનાવવામાં સરકારોને મદદ કરવામાં પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે. NISAR એ NASA અને ISRO દ્વારા અત્યાર સુધી લોન્ચ કરાયેલ સૌથી અદ્યતન રડાર સિસ્ટમ છે, જે દૈનિક ધોરણે મોટી માત્રામાં ડેટા પ્રદાન કરશે.

અવકાશયાનનું રૂપરેખાંકન અને સંચાલન

NISAR અવકાશયાન ISRO ના I-3K માળખા પર આધારિત છે અને તેમાં બે મુખ્ય પેલોડ્સ છે - L-બેન્ડ અને S-બેન્ડ સિન્થેટિક એપર્ચર રડાર (SAR). S-બેન્ડ રડાર સિસ્ટમ, ડેટા હેન્ડલિંગ, હાઇ-સ્પીડ ડાઉનલિંક, અવકાશયાન અને પ્રક્ષેપણ સિસ્ટમ ISRO દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે, જ્યારે L-બેન્ડ રડાર, GPS રીસીવર, સોલિડ-સ્ટેટ રેકોર્ડર, 12 મીટર રિફ્લેક્ટર અને 9 મીટર બૂમ NASA દ્વારા પ્રદાન કરવામાં આવ્યા છે.

ISRO આ મિશનના અવકાશયાનને કમાન્ડ અને ઓપરેટ કરશે, જ્યારે NASA ઓર્બિટલ ઓપરેશન્સ અને રડાર ઓપરેશન પ્લાનિંગ પૂરું પાડશે. ISRO અને NASA બંનેના ગ્રાઉન્ડ સ્ટેશનોનો ઉપયોગ ડેટા એક્વિઝિશન અને પ્રોસેસિંગ માટે કરવામાં આવશે. એક જ પ્લેટફોર્મ પરથી મેળવેલ L અને S-બેન્ડ SAR ડેટા વૈજ્ઞાનિકોને પૃથ્વીની સપાટી પર થઈ રહેલા સૂક્ષ્મ ફેરફારોને સમજવા માટે ચોક્કસ માહિતી આપશે, જે ભવિષ્યમાં પર્યાવરણ અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપનના ક્ષેત્રમાં ક્રાંતિ લાવશે.