OBC Creamy Layer: સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું છે કે અન્ય પછાત વર્ગ (OBC) ના કોઈ ઉમેદવાર ક્રીમી લેયર હેઠળ આવે છે કે નોન-ક્રીમી લેયર હેઠળ, તેનું નિર્ધારણ માત્ર તેમની આવકને આધારે ન કરી શકાય. બુધવારે (11 માર્ચ, 2026) કોર્ટે OBC ના નોન-ક્રીમી લેયર (NCL) ના નિર્ધારણમાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર કરતા આ ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે કહ્યું કે ક્રીમી લેયરનો નિર્ણય માત્ર માતા-પિતાના પગાર કે આવક પર આધારિત ન હોઈ શકે, પરંતુ 1993 ના મૂળ દિશાનિર્દેશો મુજબ પદની સ્થિતિ અને અન્ય પરિબળોને પણ ધ્યાનમાં લેવા પડશે.
જસ્ટિસ પીએસ નરસિંહા અને જસ્ટિસ આર મહાદેવનની બેંચે મદ્રાસ, કેરળ અને દિલ્હી હાઈકોર્ટના તે ચુકાદાઓની પુષ્ટિ કરતા આ વાત કહી છે, જે સિવિલ સર્વિસીસ પરીક્ષાઓ માટે OBC (નોન-ક્રીમી લેયર) ના લાભનો દાવો કરનારા ઉમેદવારોની પાત્રતા સાથે સંબંધિત છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે જો માતા-પિતા સરકારી નોકરીમાં ગ્રુપ C અથવા ગ્રુપ D (ક્લાસ III અથવા IV) માં છે, તો તેમનો પગાર ક્રીમી લેયર નક્કી કરવા માટે જોડવામાં આવશે નહીં. આ સાથે ખેતીમાંથી થતી આવકને પણ સંપૂર્ણપણે બાકાત રાખવામાં આવશે. ક્રીમી લેયર નક્કી કરવા માટે માત્ર 'અન્ય સ્ત્રોતો' (જેમ કે બિઝનેસ, પ્રોપર્ટી, ભાડું વગેરે) થી પરિવારની કુલ આવક સતત ત્રણ વર્ષમાં સરેરાશ 8 લાખ રૂપિયા પ્રતિ વર્ષથી ઓછી હોવી જોઈએ.
આ ચુકાદામાં સુપ્રીમ કોર્ટે 2004 ના પર્સનલ એન્ડ ટ્રેનિંગ વિભાગ (DoPT) ના તે પત્રના પેરા 9 ને અમાન્ય જાહેર કર્યો છે, જેમાં બેંક, પ્રાઈવેટ સેક્ટર કે PSU કર્મચારીઓના પગારને ક્રીમી લેયરમાં સામેલ કરવાની વાત કરવામાં આવી હતી. કોર્ટે તેને ભેદભાવપૂર્ણ ગણાવ્યો અને કહ્યું કે સરકારી કર્મચારીઓના બાળકો અને પ્રાઈવેટ કે PSU કર્મચારીઓના બાળકો સાથે અલગ વ્યવહાર ન કરી શકાય. જ્યાં સુધી PSU કે પ્રાઈવેટ પોસ્ટની સરકારી ગ્રુપ થર્ડ કે ફોર્થ સાથે સમકક્ષતા નક્કી ન થાય, ત્યાં સુધી માત્ર 1993 નો મૂળ આદેશ જ લાગુ રહેશે.
આ ચુકાદો તે હજારો OBC ઉમેદવારો માટે મોટી રાહત છે, જેમને અગાઉ પગાર કે અન્ય ખોટી વ્યાખ્યાને કારણે ક્રીમી લેયર ગણીને અનામતથી વંચિત રાખવામાં આવ્યા હતા. આવા લોકો સરકારી નોકરીમાં છે, પરંતુ સાચા કેડર કે પદ પર પહોંચી શક્યા નથી. કોર્ટે ચુકાદાને રેટ્રોસ્પેક્ટિવ (ગત તારીખથી) લાગુ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. DoPT ને આ ચુકાદાને લાગુ કરવા માટે 6 મહિનાનો સમય આપવામાં આવ્યો છે. જો જરૂર પડશે તો સુપરન્યુમરેરી પોસ્ટ્સ (વધારાની જગ્યાઓ) બનાવવામાં આવશે, જેથી અન્ય કેટેગરીના કર્મચારીઓની સિનિયોરિટી પ્રભાવિત ન થાય.
આગળ જતાં સિવિલ સર્વિસીસ પરીક્ષામાં માન્ય OBC-NCL સર્ટિફિકેટ (જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ અથવા તાલુકા અધિકારી દ્વારા જારી કરેલ) ને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે અને માત્ર પગાર આધારિત રિજેક્શન બંધ થઈ જશે. આ ચુકાદાથી OBC અનામતનો અસલી ઉદ્દેશ્ય પુનઃસ્થાપિત થશે, જે પછાત વર્ગના વાસ્તવિક જરૂરિયાતમંદો સુધી લાભ પહોંચાડવાનો છે. રોહિત નાથન (CSE-2012) અને કેતન બેચ (CSE-2015) જેવા અનેક કેસોમાં DoPT ને 6 મહિનામાં ફરીથી તપાસ કરીને OBC-NCL સ્ટેટસ બહાલ કરવું પડશે.