Operation Sindoor India Pakistan: જમ્મુ અને કાશ્મીરના પહેલગામમાં થયેલા ભયાનક આતંકવાદી હુમલા બાદ ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે પરિસ્થિતિ સતત વણસી રહી છે. સીમા પર તણાવ યથાવત છે અને બંને દેશો તરફથી મર્યાદિત કાર્યવાહી જોવા મળી રહી છે. યુદ્ધની શક્યતા સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહી છે, જોકે અત્યાર સુધી પાકિસ્તાન કે ભારતે સત્તાવાર રીતે યુદ્ધની ઘોષણા કરી નથી. હાલમાં બંને દેશો જે સ્થિતિનો સામનો કરી રહ્યા છે તેને 'મર્યાદિત યુદ્ધ' (Limited War) કહેવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં, યુદ્ધ અને મર્યાદિત યુદ્ધ વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે.
ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે ચાલી રહેલો સંઘર્ષ:
પહેલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલા પછી ભારત પાકિસ્તાન વિરુદ્ધ કડક બન્યું. આ હુમલાના ૧૫ દિવસ પછી, ભારતે પાકિસ્તાન અને પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીર (PoK) માં આવેલા ૯ આતંકવાદી ઠેકાણાઓ પર મિસાઈલ હુમલા કરીને તેમને નષ્ટ કરી દીધા. આ પછી, પાકિસ્તાન તરફથી નિયંત્રણ રેખા (LOC) પર ભારે ગોળીબાર શરૂ થયો, જેમાં ૧૫ નાગરિકો અને એક સૈન્ય સૈનિકના મોત થયા. એટલું જ નહીં, પાકિસ્તાને ભારતના ૧૫ શહેરોમાં સ્થિત લશ્કરી થાણાઓને પણ નિશાન બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, જોકે આ હુમલાને ભારતની વાયુ સંરક્ષણ પ્રણાલી દ્વારા નિષ્ફળ બનાવવામાં આવ્યો હતો. બીજી તરફ, ભારતે પણ પાકિસ્તાનની રડાર સિસ્ટમ અને હવાઈ સંરક્ષણનો નાશ કર્યો હોવાનો દાવો કર્યો છે. આ તમામ ઘટનાઓ સૂચવે છે કે બંને દેશો વચ્ચે ગંભીર સંઘર્ષ ચાલી રહ્યો છે.
'મર્યાદિત યુદ્ધ' શું છે?
ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે હાલમાં જે પ્રકારનો સંઘર્ષ ચાલી રહ્યો છે તેને 'મર્યાદિત યુદ્ધ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. 'મર્યાદિત યુદ્ધ' એ સંપૂર્ણ યુદ્ધથી ખૂબ જ અલગ સ્થિતિ છે. મર્યાદિત યુદ્ધમાં, કોઈપણ દેશ દ્વારા યુદ્ધની સત્તાવાર ઘોષણા કરવામાં આવતી નથી. આ સાથે, બંને દેશો એકબીજા સામે તેમના તમામ લશ્કરી સંસાધનો, જેમ કે સમગ્ર સેના, વાયુસેના અને નૌકાદળનો સંપૂર્ણપણે ઉપયોગ કરતા નથી. આ પ્રકારનું યુદ્ધ મુખ્યત્વે ડ્રોન હુમલા, હળવા ફાયરિંગ, મિસાઈલ હુમલાઓ અથવા ચોક્કસ લક્ષ્યો પર મર્યાદિત કાર્યવાહીનો ઉપયોગ કરીને લડવામાં આવે છે અને સમયાંતરે સરહદ પર તણાવ અને સંઘર્ષ જોવા મળે છે.
'યુદ્ધ' શું છે?
જ્યારે પણ બે દેશો વચ્ચે 'યુદ્ધ' થાય છે, ત્યારે તે એક અત્યંત ગંભીર પરિસ્થિતિ હોય છે. યુદ્ધની શરૂઆત રાષ્ટ્રના વડા દ્વારા સત્તાવાર રીતે જાહેર કરવામાં આવે છે અને દેશના લોકોને પણ તેની જાણ કરવામાં આવે છે. જ્યારે બે દેશો યુદ્ધમાં હોય છે, ત્યારે તેઓ દુશ્મન દેશ સામે તેમના તમામ ઉપલબ્ધ સંસાધનો એટલે કે સૈન્ય, વાયુસેના અને નૌકાદળનો સંપૂર્ણપણે ઉપયોગ કરે છે. યુદ્ધમાં, બંને દેશો તમામ પ્રકારના શસ્ત્રો, જેમાં વિનાશક અને ખતરનાક શસ્ત્રોનો પણ સમાવેશ થાય છે, તેનો ઉપયોગ કરવા માટે સ્વતંત્ર હોય છે, જ્યારે મર્યાદિત યુદ્ધમાં આવા શસ્ત્રોનો ઉપયોગ ટાળવામાં આવે છે. ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે અત્યાર સુધીમાં ચાર વખત સંપૂર્ણ યુદ્ધ થઈ ચૂક્યું છે.