NCLT: ભારતીય કોર્પોરેટ જગત અને બેંકિંગ ક્ષેત્રમાંથી તાજેતરમાં જ એક એવા સમાચાર સામે આવ્યા છે, જેણે સૌને હેરાન કરી દીધા હતા. એસ્સેલ ગ્રુપ અને ઝી એન્ટરટેઈનમેન્ટના સ્થાપક સુભાષ ચંદ્રા સાથે જોડાયેલા એક મોટા દેવાની પટાવતના પ્રસ્તાવને કાનૂની મંજૂરી મળી ગઈ છે. નેશનલ કંપની લો ટ્રિબ્યુનલે ચંદ્રા દ્વારા આપવામાં આવેલા રીપેમેન્ટ પ્લાન પર પોતાની અંતિમ મહોર લગાવી દીધી છે. આ નિર્ણયની સૌથી ખાસ વાત એ છે કે નાણાકીય લેણદારોએ પોતાની કુલ બાકી રકમનો એક મોટો હિસ્સો જતો કરવો પડ્યો છે, જેની ચર્ચા હવે ચારેય તરફ થઈ રહી છે.
22,000 કરોડની દેવાદારી અને માત્ર 6.5 કરોડની ચૂકવણી
નોંધનિય છે કે, સુભાષ ચંદ્રા અને તેમના સમૂહ પર છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી નાણાકીય સંકટનો પડછાયો મંડરાઈ રહ્યો હતો અને દેવાનો બોજ સતત વધી રહ્યો હતો. જ્યારે કંપનીઓ દેવું પરત કરવામાં અસમર્થ બની, તો મામલો અદાલત સુધી પહોંચ્યો. રિપોર્ટ અનુસાર, એસ્સેલ ગ્રુપની લગભગ 22,006 કરોડ રૂપિયાની ભારે-ભરખમ દેવાદારી બનેલી હતી. આ પૂરી રકમના સેટલમેન્ટ માટે સુભાષ ચંદ્રા તરફથી માત્ર 6.5 કરોડ રૂપિયાના ચુકવણાનો રીપેમેન્ટ પ્લાન રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો, જેને ટ્રિબ્યુનલે સ્વીકારી લીધો. આનો સીધો અર્થ એ છે કે ધિરાણકર્તા બેંકોએ પોતાની આપેલી રકમ પર ભારે નુકસાન સહન કરવું પડશે.
આ પણ વાંચો...પેંગુઇને સોનિયા ગાંધીનું પુસ્તક પ્રકાશિત કરવાનો કેમ કર્યો ઇનકાર? જાણો કારણ
કઈ રીતે મળ્યો આ પ્લાનને કાનૂની આધાર?
આ મોટા નિર્ણયને મંજૂરી મળવાની કાનૂની પ્રક્રિયા પણ ઘણી રસપ્રદ રહી છે. સપ્ટેમ્બર 2025 માં NCLT ની બે સભ્યોની બેંચ વચ્ચે આ મામલે બે અલગ-અલગ અભિપ્રાય સામે આવ્યા હતા. આ પછી ફેબ્રુઆરી 2026 માં આ મામલો ટ્રિબ્યુનલના ત્રીજા જ્યુડિશિયલ સભ્ય નીલેશ શર્મા પાસે મોકલવામાં આવ્યો. તેમણે પોતાનો નિર્ણાયક ચુકાદો સંભળાવતા આ પ્લાનને લીલી ઝંડી આપી દીધી. આ પહેલા નવેમ્બર 2024 માં જ લેણદારોની સમિતિએ 80.814 ટકા વોટથી તેને પાસ કરી દીધો હતો. ઈન્સોલ્વન્સી એન્ડ બેન્કરપ્સી કોડના નિયમો હેઠળ કોઈપણ પ્લાનની મંજૂરી માટે 75 ટકા બહુમતી આવશ્યક હોય છે, જેને આ પ્રસ્તાવ સરળતાથી હાંસલ કરી ગયો.
બેંકોના વિરોધ છતાં કેમ પાસ થયો પ્રસ્તાવ
આ રીપેમેન્ટ પ્લાનનો ઘણી મોટી નાણાકીય સંસ્થાઓએ ખુલ્લીને વિરોધ કર્યો હતો. એલઆઈસી હાઉસિંગ ફાઈનાન્સ, એચડીએફસી બેંક, એક્સિસ બેંક, કેનરા બેંક અને યુનિયન બેંક ઓફ ઈન્ડિયા જેવા મોટા ધિરાણકર્તા આ સેટલમેન્ટના પક્ષમાં નહોતા. જોકે, જ્યારે વોટિંગ કરાવવામાં આવ્યું ત્યારે વિરોધ કરનારી આ બેંકોની કુલ ભાગીદારી માત્ર 20 ટકાથી પણ ઓછી હતી. નિયમ મુજબ બહુમતીની સહમતિ મળતા જ બાકીના ધિરાણકર્તાઓની અસહમતિ નિરર્થક બની ગઈ અને ટ્રિબ્યુનલે કાનૂની નિયમોનું પાલન કરતા આ પુનર્ગઠન યોજનાને પોતાની અંતિમ સહમતિ આપી દીધી.
આખરે શું છે NCLT અને કેમ થયું હતું આનું ગઠન?
અવારનવાર લોકો ભ્રમિત થઈ જાય છે કે NCLT કોઈ કંપની છે, જ્યારે વાસ્તવમાં આ એક વિશેષ અર્ધ-ન્યાયિક સંસ્થા છે. આનું પૂરૂં નામ નેશનલ કંપની લો ટ્રિબ્યુનલ છે. કેન્દ્ર સરકારે કંપની અધિનિયમ, 2013 ની ધારા 408 હેઠળ 1 જૂન 2016 ના રોજ આની સત્તાવાર સ્થાપના કરી હતી. આ સંસ્થાનું ગઠન સુપ્રીમ કોર્ટના પૂર્વ ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ વી. બાલકૃષ્ણ એરાડી સમિતિની ભલામણોના આધારે કરવામાં આવ્યું હતું. આનો મુખ્ય હેતુ ભારતમાં વેપાર અને કંપનીઓ સાથે જોડાયેલા વિવાદોને સામાન્ય અદાલતોના બદલે એક અલગ મંચ પર ઝડપથી ઉકેલવાનો છે.
NCLT ના પ્રમુખ અધિકારો અને કામ કરવાની પદ્ધતિ
NCLT પાસે કોર્પોરેટ જગત સાથે જોડાયેલા ઘણા પ્રકારના અધિકારો અને જવાબદારીઓ હોય છે. ઇન્સોલ્વન્સી એન્ડ બેન્કરપ્સી કોડ (IBC, 2016) હેઠળ આ કંપનીઓને નાદાર જાહેર કરવા અથવા તેમના દેવા સમાધાનની સુનાવણી કરે છે. આ સિવાય, બે કે તેથી વધુ કંપનીઓનું આપસમાં વિલીનીકરણ, કોઈ કંપનીનું વિભાજન કે કોર્પોરેટ પુનર્ગઠન સાથે જોડાયેલા નિર્ણયોને મંજૂરી આપવી પણ આના દાયરામાં આવે છે. જો શેરધારકો અને કંપની વ્યવસ્થાપન વચ્ચે કોઈ વિવાદ ઉભો થાય અથવા તો કોઈ ડૂબતી કંપનીને કાનૂની રીતે પૂરી રીતે બંધ કરવાની હોય, તો તેની પૂરી દેખરેખ પણ NCLT જ કરે છે.