Bangladesh Government: તાજેતરની સામાન્ય ચૂંટણીઓ પછી બાંગ્લાદેશ રાષ્ટ્રવાદી પક્ષે બાંગ્લાદેશમાં સરકાર બનાવી છે. તારિક રહેમાન આજે વડાપ્રધાન તરીકે શપથ લેવાના છે. બાંગ્લાદેશ સંસદીય લોકશાહી પ્રણાલીનું પાલન કરે છે, જે પહેલી નજરે ભારતીય મોડેલ જેવું જ લાગે છે. જો કે, બંને દેશો વચ્ચે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ માળખાકીય અને બંધારણીય તફાવતો છે. ચાલો આ તફાવતોને જાણીએ.
બાંગ્લાદેશમાં સરકાર કેવી રીતે રચાય છે? બાંગ્લાદેશ સંસદીય લોકશાહી હેઠળ કાર્ય કરે છે. વડાપ્રધાન સરકારના વડા હોય છે. દેશની સંસદને રાષ્ટ્રીય સંસદ કહેવામાં આવે છે અને તે એકગૃહી છે.
સંસદીય માળખું રાષ્ટ્રીય સંસદમાં 350 સભ્યો હોય છે. આમાંથી 300 સભ્યો પ્રથમ-ભૂતપૂર્વ-પોસ્ટ સિસ્ટમ દ્વારા લોકો દ્વારા સીધા ચૂંટાય છે. બાકીની 50 બેઠકો મહિલાઓ માટે અનામત છે. આ અનામત સભ્યોને પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વ દ્વારા 300 સીધા ચૂંટાયેલા સાંસદો દ્વારા પસંદ કરવામાં આવે છે. સરકાર બનાવવા માટે, રાજકીય પક્ષ અથવા ગઠબંધને 300 સીધી ચૂંટાયેલી બેઠકોમાંથી ઓછામાં ઓછી 151 બેઠકોની બહુમતી મેળવવી આવશ્યક છે.
પ્રધાનમંત્રીની નિમણૂક રાષ્ટ્રપતિ બહુમતી પક્ષ અથવા ગઠબંધનના નેતાને પ્રધાનમંત્રી તરીકે નિયુક્ત કરે છે. નિમણૂક થયા પછી પ્રધાનમંત્રી મંત્રીમંડળની રચના કરે છે. બાંગ્લાદેશના બંધારણ હેઠળ, ઓછામાં ઓછા 90% મંત્રીઓ સંસદના સભ્યો હોવા જોઈએ. 10% સુધી ટેકનોક્રેટ્સ અથવા નિષ્ણાતો હોઈ શકે છે જે સાંસદ નથી. રાષ્ટ્રપતિ બંધારણીય રાજ્યના વડા હોવા છતાં, તેઓ સામાન્ય રીતે પ્રધાનમંત્રીની સલાહ પર કાર્ય કરે છે.
ભારતથી તે કેવી રીતે અલગ છે? માળખાકીય સ્તરે, બાંગ્લાદેશ અને ભારત સંસદીય પ્રણાલી ધરાવે છે. જોકે, માળખા પર નજીકથી નજર નાખવાથી સ્પષ્ટ તફાવતો દેખાય છે. સૌથી મહત્વપૂર્ણ માળખાકીય તફાવત એ છે કે બાંગ્લાદેશમાં એક જ વિધાનસભા ગૃહ છે, જેને રાષ્ટ્રીય સંસદ કહેવાય છે. તેનાથી વિપરીત, ભારતમાં લોકસભા અને રાજ્યસભાનો સમાવેશ કરતી દ્વિગૃહીય સંસદ છે.
ભારતમાં, બંને ગૃહો કાયદા ઘડવામાં ભાગ લે છે, જ્યારે બાંગ્લાદેશમાં, બધી કાયદાકીય શક્તિ એક જ ગૃહ પાસે રહે છે. ભારત એક સંઘીય પ્રણાલીનું પાલન કરે છે, જેમાં કેન્દ્ર સરકાર અને રાજ્ય સરકારો વચ્ચે સત્તા વિભાજિત થાય છે. દરેક ભારતીય રાજ્યના પોતાના મુખ્યમંત્રી અને વિધાનસભા હોય છે. બીજી બાજુ, બાંગ્લાદેશ એક એકાત્મક દેશ છે. ભારતથી વિપરીત, તેની પાસે રાજ્ય સરકાર નથી. બધી વહીવટી સત્તા ઢાકામાં કેન્દ્ર સરકાર પાસે રહે છે.
આર્ટિકલ 70 અને પાર્ટી ડિસ્પિલિન સૌથી મોટો તફાવત બાંગ્લાદેશી બંધારણની કલમ 70 છે. તે ભારતના પક્ષપલટા વિરોધી કાયદા કરતાં ઘણો કડક છે. બાંગ્લાદેશમાં, જો સંસદનો કોઈ સભ્ય તેમના પક્ષના નિર્દેશ વિરુદ્ધ મતદાન કરે છે અથવા પક્ષમાંથી રાજીનામું આપે છે, તો તેઓ આપમેળે સંસદમાં તેમની બેઠક ગુમાવે છે. આ જોગવાઈ વડા પ્રધાનને સાંસદો પર મજબૂત નિયંત્રણ આપે છે અને શાસક પક્ષમાં અસંમતિને મર્યાદિત કરે છે. ભારતમાં પક્ષપલટા વિરોધી કાયદો છે, પરંતુ તે ચોક્કસ કિસ્સાઓમાં છૂટ આપે છે.
રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી અને સત્તા બંને દેશોમાં, રાષ્ટ્રપતિ રાજ્યના બંધારણીય વડા છે અને મોટાભાગે વડા પ્રધાનની સલાહ પર કાર્ય કરે છે. જોકે, ચૂંટણી પ્રક્રિયા અલગ અલગ હોય છે. ભારતમાં, રાષ્ટ્રપતિની પસંદગી સંસદ અને રાજ્ય વિધાનસભાના સભ્યો ધરાવતી ચૂંટણી મંડળ દ્વારા કરવામાં આવે છે. બાંગ્લાદેશમાં, રાષ્ટ્રપતિની પસંદગી ફક્ત રાષ્ટ્રીય સંસદના સભ્યો દ્વારા કરવામાં આવે છે.