India Qatar fighter jet deal: મધ્ય-પૂર્વના દેશ કતારના વાયુસેનાના વપરાયેલા ફાઇટર જેટની આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં માંગ અચાનક વધી ગઈ છે. રસપ્રદ બાબત એ છે કે, તણાવપૂર્ણ સંબંધો ધરાવતા બે દેશો - ભારત અને તુર્કી - એક જ મુસ્લિમ દેશ પાસેથી વિમાનો ખરીદવામાં રસ દર્શાવી રહ્યા છે. ભારત કતારના 12 સેકન્ડ-હેન્ડ મિરાજ 2000 ફાઇટર જેટ ખરીદવા માટે વાટાઘાટો કરી રહ્યું છે, જેથી તેના મિરાજ કાફલાને મજબૂત કરી શકાય. બીજી તરફ, તુર્કી કતાર પાસેથી 10 થી 15 યુરોફાઇટર ટાયફૂન જેટ ખરીદવા માટે ચર્ચામાં છે, કારણ કે તેના જૂના F-16 કાફલાને તાત્કાલિક અપગ્રેડની જરૂર છે. તુર્કીના સંરક્ષણ મંત્રીની તાજેતરની દોહા મુલાકાતથી આ સોદાની શક્યતાઓ વધી છે, જે ભારત અને તુર્કી વચ્ચેની વ્યૂહાત્મક સ્પર્ધાને દર્શાવે છે.
કતારના ફાઇટર જેટની માંગ: ભારત અને તુર્કીની સંરક્ષણ વ્યૂહરચના
કતારની વાયુસેનાના વપરાયેલા ફાઇટર જેટ, જે હવે કતારના આધુનિકીકરણ કાર્યક્રમને કારણે બદલવામાં આવી રહ્યા છે, તે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યા છે. ભારત અને તુર્કી બંને આ જેટ્સ ખરીદવા માટે સક્રિયપણે વાટાઘાટો કરી રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિ ભૌગોલિક રાજકારણના દૃષ્ટિકોણથી રસપ્રદ છે, કારણ કે તાજેતરના વર્ષોમાં પાકિસ્તાનના સમર્થન અને ભારત વિરોધી વલણને કારણે ભારત અને તુર્કીના સંબંધોમાં તણાવ રહ્યો છે.
તુર્કી યુરોફાઇટર ટાયફૂન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે:
તુર્કી માટે આ સોદો તાત્કાલિક જરૂરિયાત બની ગયો છે. તુર્કીનો અમેરિકન F-16 ફાઇટર જેટનો કાફલો હવે જૂનો થઈ ગયો છે, અને તે F-35 કાર્યક્રમમાંથી બાકાત છે. વળી, તેનું સ્વદેશી KAAN સ્ટીલ્થ ફાઇટર હજી વિકાસના પ્રારંભિક તબક્કામાં છે. આથી, તુર્કીના સંરક્ષણ પ્રધાન યાસર ગુલેર અને વાયુસેના કમાન્ડર જનરલ ઝિયા સેમલ કાદિઓગ્લુએ તાજેતરમાં દોહાની મુલાકાત લીધી હતી.
યુરેશિયન ટાઇમ્સના અહેવાલ મુજબ, આ મુલાકાતનો હેતુ કતાર પાસેથી 10 થી 15 ટ્રેન્ચ 3A યુરોફાઇટર ટાયફૂન વિમાન ખરીદવા માટેની ચર્ચા કરવાનો હતો. કતાર હાલમાં 24 જેટ ચલાવે છે અને તેણે 12 વધારાના ટ્રેન્ચ 4 જેટનો ઓર્ડર આપ્યો છે. તુર્કી અને કતાર વચ્ચે લાંબા સમયથી લશ્કરી અને આર્થિક ભાગીદારી રહી છે, જેમાં કતારના તારાકિયા ક્ષેત્રમાં તુર્કીનું લશ્કરી થાણું પણ સામેલ છે. આ વ્યૂહાત્મક મૈત્રીને કારણે આ સોદો ટૂંક સમયમાં અંતિમ સ્વરૂપ લે તેવી શક્યતા છે.
ભારતનો મિરાજ 2000 કાફલો મજબૂત કરવાની યોજના
ભારતીય વાયુસેના (IAF) ગયા વર્ષના જૂનથી કતાર સાથે 12 સેકન્ડ-હેન્ડ મિરાજ 2000 ફાઇટર જેટ ખરીદવા માટે વાટાઘાટો કરી રહી છે. આમાં નવ સિંગલ-સીટ મિરાજ 2000-5EDA અને ત્રણ ટ્વીન-સીટ મિરાજ 2000-5DDA વિમાનોનો સમાવેશ થાય છે.
આ વિમાનો ભારત માટે કેમ મહત્ત્વપૂર્ણ છે?
- કાફલાની મજબૂતી: મિરાજ-2000 વિમાનોને લાંબા સમયથી IAF ની કરોડરજ્જુ માનવામાં આવે છે. ભારત પાસે હાલમાં આશરે 45 થી 50 મિરાજ-2000 વિમાનો છે. જો આ સોદો અંતિમ સ્વરૂપ લે છે, તો આ સંખ્યા વધીને 60 થી વધુ થશે.
- સારી સ્થિતિ: આ ફ્રેન્ચ-નિર્મિત વિમાનો 1990ના દાયકાના મધ્યમાં કતારને સોંપવામાં આવ્યા હતા અને તેનો ઉપયોગ મર્યાદિત રહ્યો હોવાથી, તેમના એરફ્રેમની સ્થિતિ સારી માનવામાં આવે છે.
- ઐતિહાસિક વિશ્વસનીયતા: મિરાજ વિમાનોએ 1985 માં IAF માં સામેલ થયા બાદ બાલાકોટ હવાઈ હુમલા જેવા મહત્ત્વના ઓપરેશનમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે.
ANI ના અહેવાલ મુજબ, કતારે આ જેટ ભારતને આશરે ₹5,000 કરોડ (લગભગ $600 મિલિયન) ની કિંમતે ઓફર કર્યા છે, જોકે ભારત તેને ઓછી કિંમતે ખરીદવા માંગે છે. ભારત અને તુર્કી બંને દ્વારા એક જ દેશ પાસેથી સંરક્ષણ સામગ્રી ખરીદવાનો પ્રયાસ મધ્ય-પૂર્વના દેશો સાથેના વ્યૂહાત્મક સંબંધોમાં સ્પર્ધા દર્શાવે છે.