રશિયા ઈરાન સંબંધોમાં તિરાડ: પુતિનની મિત્રતા માત્ર કાગળ પર? તેહરાન હુમલા બાદ મોટું વિશ્લેષણ

તેહરાન પર થયેલા ભીષણ હુમલા અને આયાતોલ્લાહ ખામેનીના મોતે રશિયાની કહેવાતી મિત્રતાની પોલ ખોલી દીધી છે. જાણો કેમ પુતિન સંકટ સમયે સાથી દેશોનો સાથ છોડી માત્ર મૌખિક દિલાસો આપે છે.

Russia Iran Relations

Source : ai

Show Quick Read

Key points generated by AI, verified by newsroom

શનિવારની વહેલી સવારે જ્યારે ઈરાનની રાજધાની તેહરાન અમેરિકા અને ઈઝરાયેલના વિનાશક બોમ્બમારાથી ધ્રૂજી ઉઠી હતી, ત્યારે ઈરાનના ઉચ્ચ રાજદ્વારીઓએ તાત્કાલિક મોસ્કોનો સંપર્ક સાધ્યો હતો. આ હુમલામાં ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતોલ્લાહ અલી ખામેનીના મોતના સમાચાર મળતા જ સમગ્ર વિશ્વ સ્તબ્ધ થઈ ગયું હતું. ઈરાને આશા રાખી હતી કે રશિયા તેની વહારે આવશે, પરંતુ રશિયન વિદેશ મંત્રી સેર્ગેઈ લવરોવે માત્ર મૌખિક સહાનુભૂતિ આપીને હાથ ઊંચા કરી દીધા હતા. આ ઘટનાએ ફરી એકવાર સાબિત કર્યું છે કે રશિયાનું સમર્થન માત્ર પ્રતીકાત્મક છે અને જ્યારે સાથી દેશ પર ખરેખર જોખમ આવે છે, ત્યારે ક્રેમલિન મૌન ધારણ કરી લે છે.

સીરિયા અને વેનેઝુએલા જેવો જ દગો?

ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે દમાસ્કસ, કારાકાસ અને હવે તેહરાનના નેતાઓએ અનુભવ્યું છે કે રશિયન ટેકો એક ચોક્કસ હદ સુધી જ મર્યાદિત રહે છે. 4 વર્ષ પહેલા યુક્રેન સાથેના યુદ્ધની શરૂઆત વખતે વ્લાદિમીર પુતિને બહુધ્રુવીય વિશ્વની મોટી વાતો કરી હતી, પરંતુ જમીની સ્તરે વાસ્તવિકતા કંઈક અલગ જ જોવા મળી રહી છે. 2024 ના અંતમાં જ્યારે બળવાખોર દળો દમાસ્કસમાં પ્રવેશ્યા ત્યારે સીરિયાના બશર-અલ-અસદને પણ આવી જ નિરાશા મળી હતી. તેવી જ રીતે, અમેરિકાની જેલમાં બંધ વેનેઝુએલાના નિકોલસ માદુરો પણ કદાચ એ જ વિચારી રહ્યા હશે કે મુશ્કેલીના સમયે તેમના કહેવાતા મિત્ર પુતિન ક્યાં ગાયબ થઈ ગયા હતા.

વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીમાં રક્ષણનો અભાવ

એપ્રિલ 2025 માં રશિયા અને ઈરાને એક મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા, પરંતુ રશિયન અધિકારીઓએ પહેલેથી જ સ્પષ્ટ કરી દીધું હતું કે આ કોઈ લશ્કરી જોડાણ નથી. આ સંધિમાં પરસ્પર સંરક્ષણની કોઈ કલમ રાખવામાં આવી નહોતી. રશિયાના નાયબ વિદેશ મંત્રી આન્દ્રે રુડેન્કોએ તે સમયે જ રશિયન સંસદમાં જણાવ્યું હતું કે આ કરારનો અર્થ ઈરાન સાથે લશ્કરી સહાયની સ્થાપના કરવાનો જરાય નથી. પરિણામે, જ્યારે ઈરાને યુક્રેન યુદ્ધમાં રશિયાને ડ્રોન અને મિસાઈલો પૂરી પાડીને મદદ કરી હતી, ત્યારે રશિયાએ તેહરાનના અસ્તિત્વની લડાઈમાં જોડાવાનો સ્પષ્ટ ઈન્કાર કરી દીધો છે.

ઈઝરાયેલ સાથેના સંબંધોનું ગણિત

રશિયાની આ નિષ્ક્રિયતા પાછળનું એક મુખ્ય કારણ ઈઝરાયેલ સાથેના તેના ગાઢ સંબંધો પણ છે. જૂન 2025 માં સેન્ટ પીટર્સબર્ગ ખાતેના એક કાર્યક્રમમાં પુતિને સ્વીકાર્યું હતું કે ઈઝરાયેલમાં આશરે 2 મિલિયન રશિયન ભાષી સોવિયેત નાગરિકો વસે છે. આ માનવીય પરિબળને કારણે રશિયા હંમેશા ઈઝરાયેલ વિરુદ્ધ કોઈ પણ લશ્કરી કાર્યવાહીથી દૂર રહેવાનું પસંદ કરે છે. તેહરાન પર થયેલા હુમલા દરમિયાન પણ રશિયાનું "તટસ્થ" વલણ આ જ રાજકીય ગણિતનો ભાગ હોવાનું નિષ્ણાતો માને છે.

ભવિષ્યના સંકેતો અને વિશ્વની સ્થિતિ

જોકે આ નિષ્ક્રિયતા રશિયાની પ્રતિષ્ઠાને વૈશ્વિક મંચ પર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે, પરંતુ મોસ્કો આ સ્થિતિનો ઉપયોગ પશ્ચિમી દેશોના આક્રમણને દુનિયા સમક્ષ ખુલ્લું પાડવા માટે કરશે. રશિયન સુરક્ષા પરિષદના દિમિત્રી મેદવેદેવે પહેલેથી જ એક્સ (X) પર લખ્યું છે કે અમેરિકા સાથેની શાંતિ વાટાઘાટો માત્ર એક દેખાવો હતો. ઈરાનની આ સ્થિતિ હવે અન્ય સાથી દેશો માટે એક ચેતવણી સમાન છે કે રશિયાના શબ્દો અને તેની વાસ્તવિક લશ્કરી મદદ વચ્ચે ઘણું મોટું અંતર છે.

આ પણ વાંચો

તેહરાનમાં ખામેની પર 30 બોમ્બ ફેંકીને ઇઝરાયેલ આ રીતે ઉડાવી દીધો, હુમલાનો વીડિયો આવ્યો સામે