દુનિયાના સૌથી મહત્વના દરિયાઈ માર્ગ ગણાતા 'હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ' પર અમેરિકન નેવીએ સંપૂર્ણ નાકાબંધી કરી દેતા હવે વૈશ્વિક યુદ્ધના ભણકારા વાગી રહ્યા છે. ઈસ્લામાબાદમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે શાંતિ સ્થાપવાનો છેલ્લો પ્રયાસ પણ નિષ્ફળ ગયો છે, અને હવે વાતચીતની જગ્યા મિસાઈલોએ લઈ લીધી છે. દુનિયાનું 20 ટકા ક્રૂડ ઓઈલ જ્યાંથી પસાર થાય છે, તેવા માર્ગ પર લાગેલી આ યુદ્ધની ચિનગારી માત્ર મધ્ય પૂર્વની કટોકટી નથી, પરંતુ આખા વિશ્વ માટે ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધની સીધી ચેતવણી છે.
શાંતિ મંત્રણા નિષ્ફળ અને અમેરિકાની કડક નાકાબંધી
12 એપ્રિલ, 2026 ના રોજ ઈસ્લામાબાદમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલી શાંતિ મંત્રણા કોઈ પણ નક્કર પરિણામ વગર પૂરી થઈ ગઈ. આ નિષ્ફળતા બાદ તરત જ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં આવેલા ઈરાની બંદરો પર કડક 'દરિયાઈ નાકાબંધી' નો આદેશ આપી દીધો. અમેરિકન નેવીએ વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થાની જીવાદોરી ગણાતા આ આખા દરિયાઈ માર્ગને ઘેરી લીધો છે. આ પગલાથી માત્ર ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થાને જ નુકસાન નથી, પરંતુ આખી દુનિયામાં ઉર્જાનું મોટું સંકટ ઊભું થવાનો અને તેલના ભાવ ભડકે બળવાનો ખતરો પેદા થયો છે.
આ યુદ્ધમાં અમેરિકા કેમ એકલું પડી ગયું?
સૌથી નવાઈની વાત એ છે કે અગાઉના ગલ્ફ યુદ્ધોની સરખામણીમાં આ વખતે અમેરિકા આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઘણું એકલું દેખાઈ રહ્યું છે. જર્મની, ઇટાલી અને સ્પેન જેવા નાટો (NATO) ના મુખ્ય સાથી દેશોએ પોતાની નેવી મોકલવાની સ્પષ્ટ ના પાડી દીધી છે. આ યુરોપિયન દેશોને ડર છે કે જો યુદ્ધ થશે તો તેમની ઉર્જાની જરૂરિયાતો પૂરી નહીં થાય અને મોંઘવારી બેકાબૂ બની જશે. હાલમાં માત્ર ઇઝરાયલ અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) જ અમેરિકાને લશ્કરી સાથ આપી રહ્યા છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) માં પણ રશિયા અને ચીનના વીટો પાવરના કારણે અમેરિકાને આ કાર્યવાહી માટે કાયદેસરની મંજૂરી મળી શકી નથી.
ઈરાનનો પલટવાર અને પરમાણુ બોમ્બનો ખતરો
બીજી તરફ ઈરાને અમેરિકાની આ નાકાબંધીને 'ચાંચિયાગીરી' ગણાવી છે. નિષ્ણાતો માને છે કે જો ઈરાન પર આર્થિક દબાણ અસહ્ય બનશે, તો તે ન્યુક્લિયર સંધિ (NPT) માંથી બહાર નીકળી શકે છે અને યુરેનિયમનું સંવર્ધન 90 ટકા સુધી વધારી શકે છે, જે પરમાણુ યુદ્ધને સીધું આમંત્રણ હશે. આ ઉપરાંત, ઈરાન સમર્થિત 'પ્રતિકાર ધરી' (જેમાં હિઝબુલ્લાહ, હુથી બળવાખોરો અને ઈરાકી લશ્કર સામેલ છે) હવે પૂરી રીતે સક્રિય થઈ ગઈ છે. તેઓ આ વિસ્તારમાં આવેલા દરેક અમેરિકન બેઝ પર હુમલા કરવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે.
બે જૂથોમાં વહેંચાઈ જશે આખી દુનિયા
જો આ તણાવ વિશ્વયુદ્ધમાં પરિણમશે, તો આખી દુનિયા સ્પષ્ટપણે બે ભાગમાં વહેંચાઈ જશે:
અમેરિકાનો કેમ્પ: આમાં બ્રિટન, ફ્રાન્સ, જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને કેનેડા જેવા દેશો હોઈ શકે છે.
ઈરાનનો કેમ્પ: ઈરાનને રશિયા, ચીન અને ઉત્તર કોરિયા જેવા શક્તિશાળી દેશોનો ખુલ્લો ટેકો મળી શકે છે, જેઓ પહેલેથી જ અમેરિકાનું વર્ચસ્વ તોડવા માંગે છે.
આમાં પાકિસ્તાનની ભૂમિકા પણ મહત્વની રહેશે, કારણ કે તે અમેરિકાને બદલે પોતાના પાડોશી ઈરાન અને મિત્ર ચીન તરફ ઢળી શકે છે.
સાયબર હુમલા અને આર્થિક વિનાશનો ડર
આ યુદ્ધ માત્ર મિસાઈલો કે જહાજો પૂરતું સીમિત નહીં રહે. નિષ્ણાતો 'ડિજિટલ પર્લ હાર્બર' ની ચેતવણી આપી રહ્યા છે. ઈરાન સમર્થિત હેકર્સ પશ્ચિમી દેશોની બેન્કિંગ સિસ્ટમ, પાવર ગ્રીડ અને કોમ્યુનિકેશન નેટવર્કને ઠપ્પ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ લાંબો સમય બંધ રહેશે, તો આખી દુનિયાનો વેપાર ખોરવાઈ જશે. ગરીબ અને વિકાસશીલ દેશો, જેઓ પહેલેથી જ દેવા અને મોંઘવારીમાં ડૂબેલા છે, તેમને આ યુદ્ધની સૌથી મોટી કિંમત ચૂકવવી પડશે. આ હવે માત્ર બે દેશોની લડાઈ નથી, પરંતુ વૈશ્વિક વિનાશની શરૂઆત લાગી રહી છે.