યુદ્ધ વચ્ચે ઈરાને એવો નિર્ણય કર્યો જેનાથી સમગ્ર વિશ્વ ધ્રુજી ઉઠશે, પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ ભડકે બળશે!

ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની બંધ કરતા વૈશ્વિક તેલ બજારમાં ખળભળાટ મચ્યો છે. જાણો આ માર્ગ કેમ મહત્વનો છે અને ભારત સહિત વિશ્વ પર તેની કેવી માઠી અસર થશે.

Israel Iran War Strait of Hormuz closed

Source : ai

Show Quick Read

Key points generated by AI, verified by newsroom

શનિવાર, 28 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધની સ્થિતિ અત્યંત ગંભીર બની ગઈ છે. ઇઝરાયલ અને અમેરિકાના સંયુક્ત સૈન્ય હુમલાના જવાબમાં ઈરાને વિશ્વના સૌથી વ્યૂહાત્મક ગણાતા દરિયાઈ માર્ગ 'હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ' ને સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દીધી છે. આ આક્રમક નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ પોતાના સાર્વભૌમત્વનું રક્ષણ કરવા અને પશ્ચિમી દેશો પર આર્થિક દબાણ લાવવાનું છે. પર્સિયન ગલ્ફના આ મહત્વના પ્રવેશદ્વારને બંધ કરવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કાચા તેલના પુરવઠામાં મોટું ગાબડું પડવાની ભીતિ સેવાઈ રહી છે, જેની સીધી અસર દુનિયાભરના અર્થતંત્ર પર અત્યંત નકારાત્મક રીતે જોવા મળશે.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનીની ભૌગોલિક સ્થિતિ અને મહત્વ

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની એ એક સાંકડો દરિયાઈ રસ્તો છે જે ભૌગોલિક રીતે ઉત્તરમાં ઈરાન અને દક્ષિણમાં સંયુક્ત આરબ અમીરાત તથા ઓમાનની વચ્ચે આવેલો છે. આશરે 161 કિલોમીટર લાંબો આ માર્ગ પર્સિયન ગલ્ફ અને હિંદ મહાસાગરને જોડતી એક અત્યંત મહત્વની કડી માનવામાં આવે છે. તેની પહોળાઈ માત્ર 21 માઈલ જેટલી જ છે, જેમાં જહાજોની અવરજવર માટેનો મુખ્ય નૌકાવિહાર માર્ગ તો માત્ર 2 માઈલ જેટલો જ સાંકડો છે. આ વિસ્તારના પાણી છીછરા હોવાને કારણે અહીં મોટા જહાજો મિસાઈલ હુમલા કે દરિયાઈ સુરંગો સામે અત્યંત લાચાર બની જાય છે. ઈરાન પાસે આ વિસ્તારમાં 200 થી 250 કિલોમીટરની મારક ક્ષમતા ધરાવતી 3,000 જેટલી ટૂંકા અંતરની મિસાઈલોનો મોટો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે, જે આ માર્ગ પર નજર રાખવામાં અને હુમલા કરવામાં સક્ષમ છે.

વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાની જીવાદોરી

આ સાંકડો દરિયાઈ માર્ગ દુનિયાભરની ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે જીવાદોરી સમાન છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે દરિયાઈ માર્ગે થતા તેલના પરિવહનનો આશરે ચોથો ભાગ એટલે કે 25 ટકા હિસ્સો આ રસ્તા પરથી પસાર થાય છે. ઉપલબ્ધ આંકડાઓ મુજબ, દર વર્ષે સરેરાશ 20 મિલિયન બેરલથી વધુ કાચું તેલ અને શુદ્ધ ઇંધણ અહીંથી નિકાસ કરવામાં આવે છે. પર્સિયન ગલ્ફના તેલ ઉત્પાદક દેશો પાસે નિકાસ માટે અન્ય કોઈ વૈકલ્પિક દરિયાઈ માર્ગ ઉપલબ્ધ નથી. કતાર જેવો દેશ પોતાનો તમામ પ્રવાહી કુદરતી ગેસનો જથ્થો આ જ રસ્તે દુનિયાના ખૂણે ખૂણે પહોંચાડે છે. એશિયાના મોટા બજારો માટે આ માર્ગ બંધ થવો એટલે ઉર્જા સંકટને આમંત્રણ આપવા બરાબર છે.

આર્થિક કટોકટી અને સંભવિત વિનાશ

જો આ દરિયાઈ પ્રતિબંધ લાંબો સમય ચાલશે, તો વિશ્વભરમાં તેલના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે. પુરવઠા સાંકળ ખોરવાઈ જવાથી પરિવહન ખર્ચમાં ધરખમ વધારો થશે, જે વિશ્વભરમાં મોંઘવારી વધારશે. ઈરાન આ વખતે લાંબા ગાળાના યુદ્ધ માટે સજ્જ જણાય છે અને તેની પડખે ચીન તથા રશિયા જેવા દેશો ઉભા રહેવાની પ્રબળ શક્યતા છે. અમેરિકા અને ઇઝરાયલ દ્વારા ઈરાનમાં શાસન પરિવર્તનના પ્રયાસો સામે ઈરાન હવે આર્થિક હથિયારનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે. જો પશ્ચિમી દેશો પોતાની સૈન્ય કાર્યવાહી તાત્કાલિક નહીં રોકે, તો આ સંઘર્ષ ભયંકર વૈશ્વિક આર્થિક મંદીનું કારણ બની શકે છે.

આ પણ વાંચો

ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચે ભયંકર યુદ્ધ શરૂ: ભારત કોના પક્ષમાં છે? વિદેશ મંત્રાલયે આપ્યો જવાબ