વિશ્વની સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ તેલ સપ્લાય લાઇન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ, એક મોંઘા ટોલ ગેટમાં ફેરવાવા જઈ રહી છે. ઈરાન અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વચ્ચે બે અઠવાડિયાના યુદ્ધવિરામ બાદ એવી આશા હતી કે વેપાર સામાન્ય થઈ જશે, પરંતુ ઈરાનના નવા હુકમનામાએ બધાને ચોંકાવી દીધા છે. હવે, સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા દરેક ઓઇલ ટેન્કરને તેની ક્ષમતાના આધારે કરોડો રૂપિયાનો ટોલ ચૂકવવો પડશે. આ સમાચાર ફક્ત બે દેશો વિશે નથી, પરંતુ તેની સીધી અસર તમારા ખિસ્સા પર પડશે.
યુદ્ધવિરામ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ઓફ નવી કટોકટીઈરાન અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ બે અઠવાડિયાના યુદ્ધવિરામ માટે સંમત થયા હતા. આ કરારની મુખ્ય શરત એ હતી કે ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ઓફ ને શિપિંગ માટે ખોલશે. શરૂઆતમાં, આ માર્ગ ખોલવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ લેબનોન પર ઇઝરાયલી હુમલાઓ બાદ ઈરાને તેને ફરીથી બંધ કરી દીધો. હવે, અહેવાલો બહાર આવી રહ્યા છે કે ઈરાન સ્ટ્રેટ ઓફ ને સંપૂર્ણપણે ખોલવાના બદલામાં સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા તેલ ટેન્કરો પર કર વસૂલવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે.
દરેક જહાજે ટોલ ચૂકવવો પડશે ઈરાને કડક ચેતવણી આપી છે કે કોઈપણ જહાજને પૂર્વ મંજૂરી વિના આ માર્ગનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં. દરેક જહાજે પહેલા તેનો માલ અને તે કેટલું તેલ લઈ જઈ રહ્યું છે તેની ચોક્કસ રકમ ઈમેલ દ્વારા સબમિટ કરવી પડશે. ત્યારબાદ ઈરાન નક્કી કરશે કે દરેક જહાજે કેટલો ટોલ ચૂકવવો પડશે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, આ ચુકવણી પ્રમાણભૂત ચલણને બદલે ક્રિપ્ટોકરન્સીમાં માંગવામાં આવી રહી છે. ઈરાને એવી પણ ધમકી આપી છે કે નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનાર કોઈપણ જહાજ પર સીધો હુમલો કરવામાં આવશે.
પ્રતિ બેરલ એક ડોલરનો ટોલ ઈરાનની નવી યોજના મુજબ, દરેક બેરલ તેલ પર એક ડોલરનો ટોલ વસૂલવામાં આવશે. આ વાત નાની લાગે છે, પરંતુ જ્યારે લાખો બેરલ તેલ એકસાથે પરિવહન કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે અબજો ડોલર સુધી પહોંચે છે. જોકે, એકમાત્ર બચત એ છે કે ખાલી ટેન્કરોને કોઈપણ પ્રતિબંધો કે કર વિના પસાર થવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે. જોકે, તેલ વહન કરતા જહાજો માટે આ માર્ગ અત્યંત ખર્ચાળ સાબિત થશે.
એક જહાજમાં કેટલા બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ હોય છે? ટોલની ગણતરી સમજવા માટે એ જાણવું મહત્વપૂર્ણ છે કે ટેન્કરમાં કેટલું તેલ હોય છે. સૌથી સામાન્ય અને સૌથી મોટા સમુદ્રી ટેન્કર, જેને VLCC (ખૂબ મોટા ક્રૂડ કેરિયર્સ) કહેવાય છે, તેમાં આશરે 2 મિલિયન બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ હોય છે. આનો અર્થ એ થયો કે ઈરાને ફક્ત એક VLCC જહાજ પસાર થવા માટે $2 મિલિયન (₹16 કરોડથી વધુ) નો ટોલ ચૂકવવો પડશે. સૌથી મોટા જહાજો (ULCC) 4 મિલિયન બેરલ સુધીનું તેલ રાખી શકે છે.
જહાજ ક્ષમતા અને કર ગણિત આ કર જહાજના કદના આધારે બદલાશે. મધ્યમ કદના સુએઝમેક્સ ટેન્કર આશરે 1 મિલિયન બેરલ તેલ વહન કરે છે, જેના પર $1 મિલિયનનો કર લાગશે. નાના ટેન્કર, જેને અફ્રામેક્સ કહેવામાં આવે છે, તે પણ આશરે 750,000 બેરલ વહન કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે એક બેરલમાં 159 લિટર ક્રૂડ તેલ હોય છે. પરિણામે, દરેક લિટર તેલ પર કરનો બોજ વધવાનો છે, જે આખરે સામાન્ય માણસ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવશે.
ભારતને નોંધપાત્ર મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે આ નવી કર પ્રણાલી ભારત જેવા દેશો પર સૌથી વધુ પ્રતિકૂળ અસર કરી શકે છે. ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતનો આશરે 80 થી 85 ટકા ભાગ અન્ય દેશોમાંથી ખરીદે છે. ભારતનું તેલ આયાત બિલ પહેલેથી જ ખૂબ ઊંચું છે, અને પ્રતિ બેરલ એક ડોલરનો વધારાનો બોજ આ બિલમાં અબજોનો વધારો કરશે. આની સીધી અસર સ્થાનિક બજારમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર પડશે, જેનાથી ફુગાવાનું જોખમ વધશે.