US Iran Peace Deal: 18 જૂન, 2026 ના રોજ જ્યારે યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ઈરાની રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને વર્સેલ્સના મહેલમાં ઇલેક્ટ્રોનિક રીતે "ઈસ્લામાબાદ MoU" પર હસ્તાક્ષર કર્યા, ત્યારે વિશ્વભરમાં પ્રતિક્રિયાઓ ફાટી નીકળી. કેટલાકે તેને "ઐતિહાસિક અવસર" ગણાવી, તો કેટલાકે "સરેન્ડર". કેટલાકે રાહતનો શ્વાસ લીધો, જ્યારે અન્યોએ "વિશ્વાસઘાત" ના નારા લગાવ્યા. 7,૦૦૦ થી વધુ લોકોના જીવ લેનારા આ યુદ્ધના અંતના સમાચારથી માત્ર તેલના ભાવમાં ઘટાડો થયો જ નહીં પરંતુ ઇઝરાયલમાં રાજકીય ઉથલપાથલ પણ થઈ. તો, ચાલો જાણીએ કે દરેક દેશે શાંતિ કરાર વિશે શું કહ્યું, અને શા માટે...
અમેરિકા: ટ્રમ્પે તેને "મજબૂત કરાર" ગણાવ્યો, પણ "બોમ્બમારો" કરવાની ધમકી પણ આપી ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ કરારને એક મોટી રાજદ્વારી સફળતા ગણાવી. તેમણે કહ્યું કે તેનો સૌથી મોટો ફાયદો એ હતો કે ઈરાન "99.9%" ક્યારેય પરમાણુ હથિયાર વિકસાવી શકશે નહીં. તેમણે તેને "ખૂબ જ મજબૂત" કરાર ગણાવ્યો. જોકે, ટ્રમ્પનું સૌથી આશ્ચર્યજનક નિવેદન એ હતું કે તેમણે આ કરારને "અંતિમ" માન્યો નહીં.
ટ્રમ્પે સ્પષ્ટપણે કહ્યું, "આ ફક્ત એક સમજૂતી પત્ર (MoU) છે. જો મને તે ગમતું નથી અને તેઓ યોગ્ય રીતે વર્તે નહીં, તો અમે પાછા જઈશું અને તેમના માથાની વચ્ચે બોમ્બ ફેંકીશું."
બીજો આશ્ચર્યજનક વિકાસ એ છે કે ટ્રમ્પે યુદ્ધ શરૂ કરવા માટેનો પોતાનો તર્ક બદલી નાખ્યો. તેમણે અગાઉ ઈરાનની બેલિસ્ટિક મિસાઈલોને નાબૂદ કરવાની હાકલ કરી હતી, પરંતુ હવે કહ્યું છે કે ઈરાન પાસે મિસાઈલો ન હોવી એ "ખોટું" હશે.
યુએસ સેનેટરોમાં પણ નોંધપાત્ર વિરોધ હતો. ટ્રમ્પની પોતાની પાર્ટીના સેનેટર બિલ કેસિડીએ તેને "દાયકાઓમાં સૌથી મોટી વિદેશ નીતિ ભૂલ" ગણાવી. અમેરિકન મીડિયામાં એવી ચર્ચા પણ શરૂ થઈ કે શું ટ્રમ્પે ઈરાનને ઘણી બધી છૂટછાટો આપી છે.
US Iran Peace Deal: કઇ રીતે સમાપ્ત થયુ હતું પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ, કોણે કરાવ્યો હતો કરાર ?
ઈરાન: "આપણે જીતી ગયા છીએ." ઈરાને આ કરારને એક મોટી જીત ગણાવી. ઈરાની સંસદના સ્પીકર મોહમ્મદ બાકર ગાલિબાફે કહ્યું, "લશ્કરી કાર્યવાહી દ્વારા આપણે જે આશા રાખી હતી તેના કરતાં વાટાઘાટો દ્વારા આપણે વધુ હાંસલ કર્યું છે." ઈરાની વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે આ કરાર તાત્કાલિક અમલમાં આવ્યો છે. 1979ની ઇસ્લામિક ક્રાંતિ પછી આ પહેલી વાર છે જ્યારે કોઈ અમેરિકન અને ઈરાની રાષ્ટ્રપતિએ સાથે મળીને કોઈ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે.
ઇઝરાયલ: સૌથી તીવ્ર પ્રતિક્રિયા, જેને "છેતરપિંડી" કહેવામાં આવે છે જો કોઈ દેશે આ કરાર પર સૌથી વધુ તીવ્ર પ્રતિક્રિયા આપી હોય, તો તે ઇઝરાયલ હતો. સમગ્ર ઇઝરાયલમાં ગુસ્સો છે, જેનો સીધો નિર્દેશ વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ પર છે. ઇઝરાયલના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પ્રધાન ઇટામર બેન-ગ્વિરે સૌથી કડક નિવેદન જારી કરીને કહ્યું, "ટ્રમ્પનો કરાર આપણને બાંધી શકતો નથી. ઇઝરાયલ એક સ્વતંત્ર અને સાર્વભૌમ રાજ્ય છે, જે વોશિંગ્ટનનું આધીન નથી. ઇઝરાયલ 'બનાના રિપબ્લિક' નથી."
બેન-ગ્વિરે સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે ઇઝરાયલ લેબનોનમાંથી તેના સૈનિકો પાછા ખેંચશે નહીં અને જ્યાં સુધી હિઝબુલ્લાહનો સંપૂર્ણ નાશ ન થાય ત્યાં સુધી તે અટકશે નહીં.
વિપક્ષી નેતા યાયર લેપિડે નેતન્યાહૂ પર પ્રહાર કરતા કહ્યું, "નેતન્યાહુએ અમને ઐતિહાસિક વિજયનું વચન આપ્યું હતું. પરંતુ અમને અમેરિકનો તરફથી કટોકટી મળી, હોર્મુઝની સામુદ્રધુની ઇરાનીઓ માટે ખુલી ગઈ, રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ માટે પૈસા મળ્યા અને ઇઝરાયલ ઠપકો આપતા બાળકની જેમ લાઇનમાં ઊભું રહ્યું."
ટાઇમ્સ ઓફ ઇઝરાયલે લખ્યું, "યુએસ ચોક્કસપણે આ કરાર પર પસ્તાવો કરશે. તે ઇઝરાયલને યુદ્ધ પહેલા કરતા પણ વધુ નબળું પાડે છે." સૌથી આઘાતજનક વાત એ છે કે, ઇઝરાયલને કરારનો ડ્રાફ્ટ જોવાની પણ મંજૂરી આપવામાં આવી ન હતી.
ગલ્ફ દેશોએ આ કરારને મહત્વપૂર્ણ ગણાવ્યો છેસાઉદી અરેબિયાએ સાવચેતીભર્યો આશાવાદ વ્યક્ત કર્યો છે, એટલે કે તેઓ આ કરારથી ખુશ છે પરંતુ તેમાં સંપૂર્ણ વિશ્વાસ નથી. વિદેશ પ્રધાન પ્રિન્સ ફૈઝલ બિન ફરહાને આ કરારને "આશ્ચર્યજનક રીતે મહત્વપૂર્ણ કરાર" ગણાવ્યો હતો. જોકે, તેમણે ચેતવણી પણ આપી હતી કે "ભવિષ્ય મહત્વનું રહેશે. સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે આપણે કાયમી શાંતિ કેવી રીતે બનાવીશું."
તેમણે સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં કોઈ નવા ટેરિફ અથવા "નવી વ્યવસ્થા" મંજૂર કરવામાં આવશે નહીં. સાઉદી-ઈરાની સંબંધો અંગે, તેમણે કહ્યું કે ઈરાની હુમલાઓથી વિશ્વાસને ભારે નુકસાન થયું છે. વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત થયા પછી જ આર્થિક સહયોગની ચર્ચા કરવામાં આવશે. અન્ય ગલ્ફ કોઓપરેશન કાઉન્સિલ (GCC) દેશોએ પણ આ કરાર પર ખુશી વ્યક્ત કરી છે.
ગલ્ફ મીડિયાએ તેલના ભાવમાં ઘટાડાની ઉજવણી કરી છે. ગલ્ફ ન્યૂઝે લખ્યું છે કે આ કરારથી "તેલ પરનો ગભરાટ દૂર થયો" અને "અખાતમાં કાયમી શાંતિની આશાઓ ઉભી થઈ."
પાકિસ્તાન: મધ્યસ્થી તરીકે એક મોટી જીત પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન શાહબાઝ શરીફે આને એક મોટી રાજદ્વારી સફળતા ગણાવી. તેમણે કહ્યું, "મને ગર્વથી જાહેરાત કરવામાં આવે છે કે આજે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિઓ દ્વારા ઐતિહાસિક ઇસ્લામાબાદ એમઓયુ પર ઇલેક્ટ્રોનિક રીતે હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે."
શાહબાઝે ટ્રમ્પ અને ઈરાની નેતૃત્વની પ્રશંસા કરી અને કહ્યું કે આ એમઓયુ "પરસ્પર સમજણ, આદર અને વિકાસ" ને મજબૂત બનાવશે. તેમણે કતારની મધ્યસ્થીની પણ પ્રશંસા કરી. પાકિસ્તાની મીડિયાએ આને પશ્ચિમ એશિયામાં પાકિસ્તાનની વધતી ભૂમિકાના સંકેત તરીકે રજૂ કર્યું.
ભારત: કોંગ્રેસ સરકાર પર હુમલો કરે છે વિપક્ષ કોંગ્રેસ પાર્ટી આ કરાર પર ભારતના પ્રતિભાવમાં સૌથી વધુ અવાજ ઉઠાવી રહી છે. કોંગ્રેસના મહાસચિવ જયરામ રમેશે કહ્યું, "તેને ઇસ્લામાબાદ એમઓયુ કહેવું એ પાકિસ્તાનની વધતી જતી પ્રાદેશિક સ્થિતિને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આ વડા પ્રધાન મોદીની વિદેશ નીતિ માટે ગંભીર ફટકો છે." રમેશે એમ પણ કહ્યું કે ફક્ત મોદી જ નેતન્યાહૂને ટેકો આપી રહ્યા છે. "ઇઝરાયલ પ્રત્યેની આ આંધળી ભક્તિ આપણને ખૂબ મોંઘી પડી રહી છે."
જોકે, રમેશે એ પણ સ્વીકાર્યું કે જો એમઓયુ ખરેખર અમલમાં મૂકવામાં આવે છે, તો તે એક મોટી સિદ્ધિ હશે, પરંતુ આગામી 60 દિવસ મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
G7 અને યુરોપ: રાહત, પરંતુ બાજુ પરયુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, બ્રિટન, ફ્રાન્સ, જર્મની, ઇટાલી, કેનેડા અને જાપાન સહિત G7 દેશોના નેતાઓએ કરારનું સ્વાગત કર્યું અને તેને "ઈરાનને પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવવાથી રોકવાની ઐતિહાસિક તક" ગણાવી. ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોને વર્સેલ્સના મહેલમાં ટ્રમ્પ માટે એક સમારોહનું આયોજન કર્યું. જો કે, યુરોપિયન નેતાઓ પણ નારાજ છે કે તેમને વાટાઘાટોમાંથી બાજુ પર રાખવામાં આવ્યા હતા.