US Iran Peace Deal: ફ્રાન્સના ઐતિહાસિક મહેલ વર્સેલ્સ ફરી એકવાર વિશ્વના સૌથી મોટા રાજદ્વારી સંક્રમણનો સાક્ષી બન્યો છે. મહિનાઓના તણાવ પછી યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ઈરાની રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને ઐતિહાસિક શાંતિ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આ ઐતિહાસિક કરારને ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોન દ્વારા આયોજિત ખાસ રાત્રિભોજન દરમિયાન સત્તાવાર બનાવવામાં આવ્યો હતો. આ ઘટનાએ મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધને સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દીધું છે. પરંતુ રસપ્રદ વાત એ છે કે, આજે જ્યાં શાંતિ લખાઈ હતી તે જ મહેલ ઘણા વર્ષો પહેલા બીજી યુદ્ધ જેવી શાંતિ વાર્તાનું સ્થળ હતું. ચાલો જાણીએ.
વર્સેલ્સના મહેલમાં ઐતિહાસિક કરાર ફ્રાન્સમાં ચાલી રહેલા G7 શિખર સંમેલન વચ્ચે વર્સેલ્સના ભવ્ય મહેલમાં એક એવી ક્ષણ આવી જેણે સમગ્ર વિશ્વને રાહત આપી. યુએસ રાષ્ટ્રપતિએ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા, તેને મુશ્કેલ પણ જરૂરી પગલું ગણાવ્યું. બંને દેશો વચ્ચેના કરારમાં લશ્કરી કાર્યવાહી અટકાવવા અને વેપારી જહાજો માટે દરિયાઈ માર્ગ ખોલવા પર સંમતિ વ્યક્ત કરવામાં આવી. આ કરારે ઇતિહાસના પાના ફેરવી નાખ્યા છે, કારણ કે વર્સેલ્સની આ ભૂમિએ લગભગ 100 વર્ષ પહેલાં અત્યાર સુધીના સૌથી વિનાશક યુદ્ધોમાંના એકનો અંત જોયો હતો.
પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ ક્યારે સમાપ્ત થયું ઇતિહાસ સાથે આગળ વધતા પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ ક્યારે સમાપ્ત થયું અને શાંતિ સંધિ કોણે કરી. 1914 માં શરૂ થયેલ આ મહાન યુદ્ધ ચાર વર્ષ સુધી ચાલ્યું અને 11 નવેમ્બર, 1918 ના રોજ સમાપ્ત થયું. તે સમયે, જર્મની અને ઑસ્ટ્રિયા-હંગેરીના શક્તિશાળી દેશોની સેનાઓ સતત લડાઈથી સંપૂર્ણપણે થાકી ગઈ હતી. તેમની પાસે ન તો શસ્ત્રો હતા કે ન તો પુરવઠો બચ્યો હતો. જર્મનીમાં તેની પોતાની સરકાર સામે બળવો ફાટી નીકળ્યો હતો. આ સર્વવ્યાપી કટોકટીનો સામનો કરીને, જર્મનીએ આખરે શરણાગતિ સ્વીકારવાનો નિર્ણય કર્યો. ફ્રેન્ચ જંગલમાં પાર્ક કરેલી ટ્રેનની ગાડીમાં યુદ્ધવિરામ દસ્તાવેજો પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા.
વર્સેલ્સ સંધિનો નિર્ણય 1918 માં યુદ્ધવિરામ થયો હોવા છતાં, 1919માં ફ્રાન્સમાં પેરિસ શાંતિ પરિષદ બોલાવવામાં આવી હતી જેથી યુદ્ધનો સત્તાવાર રીતે અંત લાવી શકાય અને ભવિષ્ય માટે નવા નિયમો સ્થાપિત કરી શકાય. આ પરિષદમાં જ 28 જૂન, 1919ના રોજ વર્સેલ્સ સંધિને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું હતું. આ કરારથી પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધનો સત્તાવાર રીતે અંત આવ્યો. આ કરાર વિજેતા સાથી શક્તિઓ દ્વારા સંયુક્ત રીતે તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો અને પરાજિત જર્મની પર બળજબરીથી લાદવામાં આવ્યો હતો. જર્મની પાસે તેને સ્વીકારવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ નહોતો.
પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધનો અંત કોણે કર્યો? પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધનો અંત લાવવા અને આ મુખ્ય શાંતિ સંધિને અમલમાં મૂકવામાં મુખ્ય ખેલાડીઓ ચાર દેશોના નેતાઓ હતા, જે ઐતિહાસિક રીતે બિગ ફોર તરીકે ઓળખાય છે. આમાં યુએસ પ્રમુખ વુડ્રો વિલ્સન, ફ્રેન્ચ વડા પ્રધાન જ્યોર્જ ક્લેમેન્સો, બ્રિટિશ વડા પ્રધાન ડેવિડ લોયડ જ્યોર્જ અને ઇટાલીના વડા પ્રધાન વિટ્ટોરિયો ઓર્લાન્ડો શામેલ હતા. આ ચાર નેતાઓએ મળીને નક્કી કર્યું કે યુદ્ધ પછી વિશ્વનો નકશો કેવો દેખાશે. આ સમય દરમિયાન યુએસ પ્રમુખ વિલ્સને શાંતિ જાળવવા માટે લીગ ઓફ નેશન્સની રચનાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો, જેનાથી ભવિષ્યમાં આવા યુદ્ધની ખાતરી થઈ શકે.