india cyber crisis alert: જો કોઈ અજાણ્યો વ્યક્તિ તમને ફોન કરીને તમારું નામ, સરનામું કે બેંકની લોનની વિગતો ફટાફટ બોલવા લાગે, તો ગભરાઈ જવું સ્વાભાવિક છે. આજકાલ સાયબર ગઠિયાઓ લોકોના આવા જ સાચા ડેટાનો ઉપયોગ કરીને 'ડિજિટલ અરેસ્ટ' કે KYC ના નામે નિર્દોષ લોકોના બેંક ખાતા ખાલી કરી રહ્યા છે.
તાજેતરમાં 16 થી 21 ઓક્ટોબર, 2026 વચ્ચેના માત્ર 6 દિવસના ટૂંકા ગાળામાં દેશમાં 4 મોટી સાયબર ઘટનાઓ નોંધાઈ છે. જેમાં દેશની સૌથી મોટી બેંક SBI, રાજસ્થાન પોલીસ, eMudhra અને વૈશ્વિક સોફ્ટવેર PHP નો સમાવેશ થાય છે. આ સતત બનેલી ઘટનાઓએ આપણી ડિજિટલ સિસ્ટમની સુરક્ષા સામે મોટા સવાલો ઊભા કરી દીધા છે.
SBI નો ડેટા ડાર્ક વેબ પર લીક અને રાજકીય ગરમાવો
આ સિલસિલો 16 ઓક્ટોબરના રોજ શરૂ થયો, જ્યારે 'Siriussim' નામના હેકરે ડાર્ક વેબ પર SBI નો ડેટા વેચવાનો સનસનીખેજ દાવો કર્યો. શરૂઆતમાં 3,75,000 ગ્રાહકોના ડેટાની વાત હતી, પરંતુ બાદમાં ફોરેન્સિક તપાસમાં 3,897 ગ્રાહકોનો ડેટા ચોક્કસપણે લીક થયાની પુષ્ટિ થઈ હતી.
આ લીક થયેલા ડેટામાં ગ્રાહકોના નામ, મોબાઈલ નંબર, ઈમેલ, જન્મ તારીખ અને લોન જેવી અત્યંત સંવેદનશીલ માહિતી સામેલ હતી. આ ઘટના બાદ કોંગ્રેસના નેતા પવન ખેરા સહિતના વિપક્ષે બેંકની આંતરિક સિસ્ટમ અને સરકારની જવાબદારી પર આકરા પ્રહારો કર્યા હતા.
અહીં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું બેંકે આ 3,897 ગ્રાહકોને તેમની માહિતી ચોરાઈ હોવા અંગે કોઈ સત્તાવાર જાણ કરી છે? જો ગ્રાહકને ખબર જ ન હોય કે તેનો ડેટા હેકરો પાસે છે, તો તે નાણાકીય છેતરપિંડીથી બચવા સાવચેતી કઈ રીતે રાખી શકે?
રાજસ્થાન પોલીસ અને eMudhra ની સુરક્ષામાં ગાબડું
બીજી તરફ, 'સ્કારલેટગ્રુપ' નામના એક હેકર જૂથે રાજસ્થાન પોલીસના ડેટાબેઝમાંથી 6.63 જીબી જેટલો ડેટા ચોરી લીધો હોવાનો દાવો કર્યો છે. આ ડેટામાં 70,000 ઓળખ રેકોર્ડ, FIR ની નકલો અને સાક્ષીઓના નિવેદનો સામેલ હોવાનું કહેવાય છે. જો આ દાવો સાચો સાબિત થશે તો તે તપાસની ગુપ્તતા માટે મોટો ખતરો બની શકે છે.
આ ઉપરાંત, ડિજિટલ સર્ટિફિકેટ આપતી ભારતની અગ્રણી કંપની eMudhra ના 8 આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રમાણપત્રોની પ્રાઈવેટ કીમાં મોટી ખામી જોવા મળી હતી. CERT-In ની સૂચનાથી તેને તાત્કાલિક રદ કરવામાં આવ્યા હતા. જોકે, રાહતની વાત એ છે કે ભારતમાં વપરાતા સામાન્ય ડિજિટલ સિગ્નેચર (DSC) સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે.
PHP સોફ્ટવેર અને આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સનો ખતરો
આ સાયબર સંકટ માત્ર ભારત પૂરતું સીમિત નહોતું. દુનિયાની 69 ટકા વેબસાઈટ્સ જેના પર ચાલે છે, તેવા PHP સોફ્ટવેરમાં 9.2 ના સ્કોરની ગંભીરતા ધરાવતી 2 મોટી સુરક્ષા ખામીઓ જોવા મળી હતી. જાપાન અને અમેરિકાની સાયબર સુરક્ષા એજન્સીઓએ આ અંગે કટોકટીનું એલર્ટ જાહેર કરવું પડ્યું હતું.
આજે સાયબર ગુનેગારો સુરક્ષા તોડવા માટે આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) નો હથિયાર તરીકે બેફામ ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. સામે પક્ષે સાયબર નિષ્ણાતો પણ સોફ્ટવેરની ખામીઓ શોધવા AI નો જ સહારો લઈ રહ્યા છે. સોશિયલ મીડિયા પર આ અંગે ઘણી અફવાઓ ફેલાઈ હતી, પરંતુ ખરેખર આ બધી અલગ-અલગ ઘટનાઓ હતી.
સામાન્ય નાગરિકોએ શું ધ્યાન રાખવું?
ભારતમાં નવો ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન (DPDP) કાયદો આવી ગયો છે, જેમાં ડેટા લીક થાય તો કંપનીઓને 200 કરોડ રૂપિયા સુધીનો દંડ થઈ શકે છે. પરંતુ આ કાયદો મે 2027 માં સંપૂર્ણ રીતે લાગુ થશે. ત્યાં સુધી આપણે આપણી ડિજિટલ આદતો સુધારવી પડશે.
જો ફોન પર કોઈ અજાણ્યો વ્યક્તિ તમારી સાચી વિગતો આપે, તો પણ તેના પર વિશ્વાસ ન કરો. બેંકના કામ માટે રૂબરૂ શાખાની મુલાકાત લો. ક્યારેય તમારા OTP, UPI પિન કે પાસવર્ડ કોઈને આપશો નહીં. જો તમારી સાથે કોઈ સાયબર છેતરપિંડી થાય, તો તરત જ 1930 હેલ્પલાઈન નંબર પર કોલ કરો અથવા cybercrime.gov.in પર તમારી ફરિયાદ નોંધાવો.