Online Gaming Bill 2025: કેન્દ્રીય ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને આઇટી મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે સોમવારે લોકસભામાં ઓનલાઈન ગેમિંગ પ્રમોશન અને રેગ્યુલેશન બિલ 2025 રજૂ કર્યું. પ્રસ્તાવિત કાયદાનો ઉદ્દેશ્ય ઈ-સ્પોર્ટ્સ, શૈક્ષણિક રમતો અને સામાજિક ગેમિંગને સંગઠિત રીતે પ્રોત્સાહન આપવાનો છે જ્યારે પૈસા આધારિત ઓનલાઈન ગેમ્સ પર કડક નિયંત્રણો લાદવામાં આવશે.
ઈ-સ્પોર્ટ્સ અને મની ગેમ્સ વચ્ચેનો તફાવત સરકારે ઈ-સ્પોર્ટ્સને નિયમો અને ધોરણો હેઠળ વર્ચ્યુઅલ એરેનામાં રમાતી કૌશલ્ય-આધારિત સ્પર્ધાત્મક રમતો તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરી છે. તેમાં વ્યાવસાયિક ટુર્નામેન્ટ અને સ્પર્ધાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે.
બીજી બાજુ, જે રમતોમાં પૈસા અથવા કિંમતી વસ્તુઓનો દાવ લગાવવામાં આવે છે તેને "મની ગેમ્સ" ગણવામાં આવે છે. એટલે કે, ઈ-સ્પોર્ટ્સને એક રમત અને સ્પર્ધા તરીકે જોવામાં આવશે, જ્યારે જુગાર જેવી રમતો પર સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવશે.
નવી નિયમનકારી સત્તામંડળની રચના કરવામાં આવશે આ બિલમાં એક સ્વતંત્ર નિયમનકારી સત્તામંડળની રચના કરવાની જોગવાઈ છે જે ઓનલાઈન ગેમિંગ ક્ષેત્રની નીતિઓનું માર્ગદર્શન કરશે, વિકાસને પ્રોત્સાહન આપશે અને તમામ નિયમોનું પાલન પર દેખરેખ રાખશે. તેમાં કોઈપણ ઓનલાઈન મની ગેમના સંચાલન, જાહેરાત અથવા પ્રમોશન પર પ્રતિબંધ મૂકવાની પણ સત્તા હશે. પછી ભલે તે ગેમ મોબાઈલ, કોમ્પ્યુટર કે ઈન્ટરનેટ પ્લેટફોર્મ પર ચાલી રહી હોય.
બિલમાં શું ખાસ છે આ કાયદા હેઠળ, બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓને વાસ્તવિક પૈસાવાળા ગેમિંગના વ્યવહારો કરવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવશે. ઉપરાંત, આવી રમતોની જાહેરાતો પર પણ સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવશે. તે જ સમયે, ઇ-સ્પોર્ટ્સ અને કૌશલ્ય-આધારિત બિન-આર્થિક રમતોને પ્રોત્સાહન આપવાની વાત કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, નોંધણી વગરના અથવા ગેરકાયદેસર પ્લેટફોર્મ સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. સરકાર આ ક્ષેત્રમાં એક સમાન કાનૂની માળખું બનાવવાનો હેતુ ધરાવે છે જેથી વિવિધ રાજ્યોમાં મૂંઝવણ અને વિવાદો ઘટાડી શકાય.
સરકારે આ પહેલ કેમ લાવી ? ૨૦૨૩ માં, સરકારે ઓનલાઈન ગેમિંગ પર ૨૮% GST લાદ્યો હતો. આ ઉપરાંત, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ થી આવી રમતોમાંથી જીત પર ૩૦% કર વસૂલવામાં આવી રહ્યો છે. વિદેશમાં ચાલતા ગેમિંગ પ્લેટફોર્મને પણ ભારતીય કર પ્રણાલીમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. ડિસેમ્બર ૨૦૨૩ માં, ભારતીય ન્યાય સંહિતા (ભારતીય ન્યાય સંહિતા) માં સુધારો કરવામાં આવ્યો અને ગેરકાયદેસર સટ્ટાબાજીને ફોજદારી ગુનો જાહેર કરવામાં આવ્યો, જેના કારણે સાત વર્ષ સુધીની સજા અને ભારે દંડ થઈ શકે છે. છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં, કેન્દ્ર સરકારે ૧,૪૦૦ થી વધુ વેબસાઇટ્સ અને એપ્સને બ્લોક કરી છે જે ઓનલાઈન સટ્ટાબાજી અથવા જુગાર સાથે સંબંધિત હતી.
વ્યસન અંગે ચિંતાઓ શિક્ષણ મંત્રાલયે વાલીઓ અને શિક્ષકોને ચેતવણી આપી છે કે સગીરોમાં ગેમિંગનું વ્યસન ઝડપથી વધી રહ્યું છે. તે જ સમયે, માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલયે બ્રોડકાસ્ટર્સને ગેમિંગના નાણાકીય જોખમો અંગે ચેતવણી સંદેશાઓ બતાવવા સૂચના આપી છે.