Sleeping with earplugs safety: જો તમને પણ આસપાસના ઘોંઘાટ, ટ્રાફિકના અવાજ કે પાર્ટનરના નસકોરાના કારણે રાત્રે ઊંઘવામાં તકલીફ પડતી હોય, તો શક્ય છે કે તમે પણ ક્યારેક શાંતિથી સૂવા માટે ઇયરપ્લગનો (Earplugs) સહારો લીધો હશે. ઘણા લોકો સારી અને અડચણ વિનાની ઊંઘ માટે દરરોજ રાત્રે કાનમાં ઇયરપ્લગ ભરાવીને સૂઈ જતા હોય છે. પરંતુ શું દરરોજ રાત્રે કલાકો સુધી આવું કરવું ખરેખર સુરક્ષિત છે? ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ સાથેની વાતચીતમાં ENT નિષ્ણાત ડૉ. જ્યોતિર્મય એસ. હેગડેએ જણાવ્યું છે કે જો ઇયરપ્લગનો સાચી રીતે ઉપયોગ કરવામાં આવે, તો તે મોટાભાગના સ્વસ્થ લોકો માટે એકદમ સુરક્ષિત છે. નાઇટ શિફ્ટ કરતા કે ઘોંઘાટમાં રહેતા લોકો માટે તે આશીર્વાદરૂપ છે. પરંતુ જો તેની સાઇઝ કે સાફ-સફાઈમાં જરા પણ બેદરકારી દાખવવામાં આવે, તો કાનમાં મેલ જમા થવાથી લઈને ગંભીર ઇન્ફેક્શન સુધીની અનેક મોટી સમસ્યાઓ સર્જાઈ શકે છે.
યોગ્ય સાઇઝની પસંદગી છે સૌથી જરૂરી
ડૉ. હેગડે સમજાવે છે કે કાન માટે યોગ્ય સાઇઝના ઇયરપ્લગ પસંદ કરવા ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. જો ઇયરપ્લગ બહુ મોટા હોય અથવા તેને કાનમાં ખૂબ અંદર સુધી ધકેલવામાં આવે, તો તેનાથી કાનમાં સખત દુખાવો કે અગવડતા થઈ શકે છે. તેથી, હંમેશા તેને બનાવનાર કંપનીની સૂચનાઓ મુજબ જ તેનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. જો ઇયરપ્લગ કાનમાં નાખતી વખતે તમને દુખાવો થતો હોય, તો સમજી લેવું કે કાં તો તેની સાઇઝ ખોટી છે અથવા તેને તમે ખોટી રીતે કાનમાં નાખી રહ્યા છો. જે લોકો રોજ રાત્રે ઇયરપ્લગનો ઉપયોગ કરે છે તેમણે કાનની સ્વચ્છતા પર વિશેષ ધ્યાન આપવું જોઈએ. જો રેગ્યુલર ઉપયોગ દરમિયાન કાનમાં ખંજવાળ, ભારેપણું કે દુખાવો લાગે તો તેને જરાય અવગણવો જોઈએ નહીં અને સમયસર કાનનું ચેકઅપ કરાવતા રહેવું જોઈએ.
કાનમાં મેલ જમા થવો અને ઇન્ફેક્શનનો મોટો ખતરો
રોજિંદા ઉપયોગથી થતી સૌથી સામાન્ય અને મોટી સમસ્યા કાનમાં મેલ (Earwax) જમા થવાની છે. સામાન્ય રીતે આપણા કાન પોતાનો મેલ કુદરતી રીતે જ ધીમે ધીમે બહાર કાઢતા હોય છે. પરંતુ લાંબા સમય સુધી ઇયરપ્લગ પહેરી રાખવાથી આ કુદરતી પ્રક્રિયા ખોરવાઈ જાય છે. ઇયરપ્લગ મેલને કાનમાં વધુ ઊંડે સુધી ધકેલી દે છે, જેનાથી કાન બંધ થઈ જવા, ભારે લાગવા કે સાંભળવાની ક્ષમતા પર અસર પડવા જેવી તકલીફો ઊભી થાય છે.
આ ઉપરાંત, એક જ ઇયરપ્લગને બરાબર સાફ કર્યા વગર વારંવાર વાપરવાથી તેમાં બેક્ટેરિયા અને ફંગસ ઉત્પન્ન થાય છે. આવા ગંદા ઇયરપ્લગ કાનમાં ગંભીર ચેપ (ઇન્ફેક્શન) લગાડી શકે છે. વળી, જો ઇયરપ્લગ બરાબર ફિટ ન થતા હોય તો તે કાનની નાજુક ત્વચાને પણ નુકસાન પહોંચાડે છે, જેનાથી કાનની નહેરમાં ખંજવાળ, બળતરા, સોજો આવવો કે દબાણના કારણે ઘા પડવાનું જોખમ વધી જાય છે.
ઇયરપ્લગની સફાઈ કેવી રીતે કરવી અને કોણે સાવધાન રહેવું?
જો તમે ફરીથી વાપરી શકાય તેવા (Reusable) ઇયરપ્લગ વાપરતા હોવ, તો દર વખતે ઉપયોગ બાદ તેને સાબુ અને ચોખ્ખા પાણીથી ધોવા જોઈએ અને બરાબર સુકાયા પછી જ તેનો ફરી ઉપયોગ કરવો જોઈએ. જો ઇયરપ્લગ કડક થઈ જાય, ફાટવા લાગે, તેનો રંગ બદલાઈ જાય કે તે બરાબર સાફ ન થઈ શકતા હોય, તો તેને તરત જ ફેંકીને નવા વાપરવા જોઈએ. વળી, ડિસ્પોઝેબલ ઇયરપ્લગનો ક્યારેય બીજી વાર ઉપયોગ ન કરવો જોઈએ, તેનો આકાર બગડે એટલે તેને ફેંકી દેવા જ હિતાવહ છે.
નિષ્ણાતો સ્પષ્ટપણે કહે છે કે, જો તમને વારંવાર કાનમાં ઇન્ફેક્શન થતું હોય, ખરજવું હોય, ચામડીની કોઈ બીમારી હોય, કાનની નહેર સાંકડી હોય, કાનનો પડદો ફાટેલો હોય કે તાજેતરમાં કાનની સર્જરી થઈ હોય, તો ડૉક્ટરની સલાહ લીધા વગર ક્યારેય ઇયરપ્લગનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ નહીં.
(Disclaimer: આ અહેવાલમાં આપેલી માહિતી સંશોધનો અને નિષ્ણાતોના અભિપ્રાય પર આધારિત છે. આને તબીબી સલાહનો વિકલ્પ ન ગણવો. કોઈપણ નવી પ્રવૃત્તિ શરૂ કરતા પહેલા હંમેશા તમારા ડૉક્ટર કે નિષ્ણાતની સલાહ ચોક્કસથી લેવી.)