WhatsApp data privacy India: ભારતના લાખો યુઝર્સની ડિજિટલ પ્રાઈવસીને લઈને ચાલી રહેલી કાનૂની લડાઈમાં એક નવો વળાંક આવ્યો છે. સોમવારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં જસ્ટિસ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી 3 ન્યાયાધીશોની બેન્ચ સમક્ષ WhatsApp એ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે તે અન્ય મેટા કંપનીઓ (Facebook અને Instagram) સાથે યુઝર ડેટા શેર કરી રહ્યું હોવાની વાત પાયાવિહોણી છે. કંપનીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે તેમની ટેકનોલોજી સંપૂર્ણપણે પારદર્શક છે અને પ્રાઈવસી સાથે કોઈ સમજૂતી કરવામાં આવી નથી. આ સુનાવણી એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે ભારત સરકારના 2023 ના ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન એક્ટ (DPDP Act) હેઠળ પ્રાઈવસીના નિયમો વધુ કડક બન્યા છે.
કપિલ સિબ્બલની દલીલ અને પારદર્શિતાનો દાવો
WhatsApp વતી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ કપિલ સિબ્બલે અદાલતને ખાતરી આપી હતી કે પ્લેટફોર્મ ડેટા સુરક્ષા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. તેમણે દલીલ કરી હતી કે કંપનીએ કાયદાના કોઈપણ નિયમનું ઉલ્લંઘન કર્યું નથી. કંપનીના મતે, યુઝર્સની માહિતી અન્ય પ્લેટફોર્મ સાથે શેર કરવાના આક્ષેપો માત્ર ધારણાઓ પર આધારિત છે. આ કાનૂની દલીલ એવા સમયે આવી છે જ્યારે ભારતભરમાં ડેટા ચોરી અને ડિજિટલ જાસૂસીને લઈને ચર્ચાઓ તેજ બની છે.
₹213.14 કરોડનો દંડ અને 'Take it or Leave it' નીતિ
આ સમગ્ર વિવાદના મૂળમાં કોમ્પિટિશન કમિશન ઓફ ઇન્ડિયા (CCI) દ્વારા ફટકારવામાં આવેલો રૂ. 213.14 કરોડનો મોટો દંડ છે. CCI નો આરોપ છે કે WhatsApp એ 2021 ની તેની વિવાદાસ્પદ ગોપનીયતા નીતિ દ્વારા બજારમાં તેના પ્રભુત્વનો દુરુપયોગ કર્યો હતો. યુઝર્સને એવી શરત આપવામાં આવી હતી કે જો તેઓ નવી નીતિ સ્વીકારશે તો જ સેવાનો ઉપયોગ કરી શકશે, જેને નિષ્ણાતોએ "બળજબરીપૂર્વકની સંમતિ" ગણાવી હતી.
નેશનલ કંપની લો એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલ (NCLAT) એ પણ આ દંડને યોગ્ય ઠેરવ્યો હતો. ટ્રિબ્યુનલનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે જાહેરાત (Advertising) જેવા વ્યવસાયિક હેતુઓ માટે યુઝર્સના ડેટાનો ઉપયોગ કરતા પહેલા તેમની સ્પષ્ટ અને રદ કરી શકાય તેવી મંજૂરી લેવી અનિવાર્ય છે.
16 માર્ચ, 2026: નવી ડેડલાઈન અને યુઝર ચોઈસ
કોર્ટમાં ચાલી રહેલી કાર્યવાહી દરમિયાન, WhatsApp એ સંમતિ આપી છે કે તે NCLAT ના નિર્દેશોનું પાલન કરશે. કંપનીએ ખાતરી આપી છે કે 16 માર્ચ, 2026 સુધીમાં તે યુઝર્સ માટે નવી સંમતિ જોગવાઈઓ (Consent Provisions) અમલમાં મૂકશે. આ અંતર્ગત યુઝર્સ પાસે વિકલ્પ હશે કે તેઓ કયા પ્રકારનો ડેટા શેર કરવા માંગે છે અને કયો નહીં. જોકે, ટ્રિબ્યુનલે એ પણ નોંધ્યું છે કે જો યુઝર્સ પાસે 'ઓપ્ટ આઉટ' (બહાર નીકળવાનો) વિકલ્પ પહેલેથી જ હોય, તો CCI દ્વારા મૂકવામાં આવેલ 5 વર્ષનો પ્રતિબંધ બિનજરૂરી છે.
પ્રાઈવસી વિરુદ્ધ સ્પર્ધા: એક જટિલ પ્રશ્ન
સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉની સુનાવણીઓમાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ગ્રાહકોની ગોપનીયતા સર્વોપરી છે. કોર્ટે ડેટાના વ્યાપારી ઉપયોગની સરખામણી 'સભ્ય ચોરી' સાથે કરીને કંપનીઓને ચેતવણી આપી હતી. બીજી તરફ, CCI એ દલીલ કરી છે કે આ માત્ર ગોપનીયતાનો મુદ્દો નથી, પરંતુ ન્યાયી બજાર સ્પર્ધાનો પણ છે. જો એક કંપની પાસે કરોડો યુઝર્સનો ડેટા હોય, તો તે અન્ય નાની કંપનીઓ સામે અયોગ્ય લાભ મેળવી શકે છે.