Kumbh Mela 2025: પ્રયાગરાજમાં મહાકુંભ ચાલી રહ્યો છે અને દેશ-વિદેશના સંતો, સાધુઓ અને ભક્તો ત્રિવેણી સંગમમાં પવિત્ર ડૂબકી લગાવી રહ્યા છે. કેટલાક લોકો ત્યાં કલ્પવાસ પણ કરી રહ્યા છે. કુંભ એ દાન, મુક્તિ પ્રાપ્તિ અને પાપોથી મુક્તિનો ઉત્તમ અવસર છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે આ કાર્યક્રમ કોણે શરૂ કર્યો હતો, જેને આજે વિશ્વનો સૌથી મોટો ધાર્મિક કાર્યક્રમ કહેવામાં આવે છે?
વેદ અને પુરાણોમાં પણ કુંભનો ઉલ્લેખ છે. પરંતુ કુંભને મેળાના રૂપમાં યોજવાની શરૂઆત રાજા હર્ષવર્ધન દ્વારા કરવામાં આવી હોવાનું માનવામાં આવે છે. ઇતિહાસકારોના મતે, 16 વર્ષની ઉંમરે રાજા બનેલા હર્ષવર્ધને કુંભ મેળાની શરૂઆત કરી હતી. એટલું જ નહીં, તે દર વર્ષે કુંભમાં પોતાની બધી સંપત્તિનું દાન કરતો હતો અને જ્યાં સુધી તેની પાસે જે કંઈ હતું તે બધું ખતમ ન થઈ જાય ત્યાં સુધી દાન કરતો રહ્યો. ઇતિહાસકાર કે.સી. શ્રીવાસ્તવે તેમના પુસ્તક 'પ્રાચીન ભારતનો ઇતિહાસ' માં આ બધી બાબતોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે.
હર્ષવર્ધન (590-647) પ્રાચીન ભારતના સમ્રાટ હતા. તેમણે ઉત્તર ભારતના ઘણા વિસ્તારોમાં એક મજબૂત સામ્રાજ્ય સ્થાપ્યું અને પંજાબ સિવાય સમગ્ર ઉત્તર ભારત પર શાસન કર્યું. હર્ષવર્ધનને ભારતના છેલ્લા મહાન સમ્રાટ કહેવામાં આવે છે જેમણે કન્નૌજને રાજધાની બનાવીને સમગ્ર ઉત્તર ભારતને એક કરવામાં સફળતા મેળવી.
આવી રીતે દાન કરી રહ્યાં હતા સમ્રાટ હર્ષવર્ધન એવું કહેવાય છે કે રાજા હર્ષવર્ધને પ્રયાગરાજમાં ઉદાર દાન આપ્યું હતું. દાન આપતા પહેલા તેઓ ભગવાન સૂર્ય, શિવ અને બુધની પૂજા કરતા હતા. આ પછી બ્રાહ્મણો, આચાર્યો, દીન અને બૌદ્ધ સાધુઓને દાન આપવામાં આવ્યું. દાન આપવાની પ્રક્રિયામાં તે પોતાનો આખો ખજાનો ખાલી કરી નાખતો. તેમણે પોતાના શાહી વસ્ત્રો પણ દાન કર્યા. કેટલીક જગ્યાએ એવું કહેવાય છે કે હર્ષવર્ધન પોતાની સંપત્તિને ચાર ભાગમાં વહેંચીને દાન કરતા હતા, જે રાજવી પરિવાર, સેના/પ્રશાસન, ધાર્મિક ભંડોળ અને ગરીબો માટે હતા.
કુંભનું સૌથી પહેલા લેખિત વર્ણન કુંભનું વર્ણન વેદ અને પુરાણોમાં જોવા મળે છે. આ મુજબ, કુંભનું આયોજન તે સ્થળોએ કરવામાં આવે છે જ્યાં સમુદ્ર મંથન દરમિયાન નીકળેલા અમૃત કળશના ટીપાં પડ્યા હતા. ઇતિહાસકારો દ્વારા ઇતિહાસમાં નોંધાયેલા કુંભ મેળાના જૂના લેખિત પુરાવા અનુસાર, તેનો ઇતિહાસ 2000 વર્ષ જૂનો માનવામાં આવે છે. રાજા હર્ષવર્ધનના સમયમાં એટલે કે છઠ્ઠી સદીમાં ચીની પ્રવાસી હ્યૂએન ત્સંગે કુંભનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. ઝૂઆનઝાંગ અથવા ઝૂઆનઝાંગમાં કન્નૌજ ખાતે યોજાયેલા ભવ્ય મેળાવડાના ઉલ્લેખ છે જેમાં હજારો સાધુઓ હાજરી આપતા હતા અને દર પાંચ વર્ષે મહામોક્ષ હરિષદ નામનો ધાર્મિક ઉત્સવ યોજતા હતા.
(Disclaimer: અહીં આપવામાં આવેલી માહિતી ધાર્મિક આસ્થા અને લોક માન્યતાઓ પર આધારિત છે. તેના માટે કોઈ વૈજ્ઞાનિક પુરાવા નથી. એબીપી અસ્મિતા ન્યૂઝ એકપણ વસ્તુની સત્યતાનો પુરાવો આપતું નથી.)
આ પણ વાંચો
Mahakumbh 2025: નાગા સાધુ અને અઘોરીની પૂજામાં શું હોય છે અંતર ? તમે પણ નહીં જાણતા હોવ