India Accounts For Maternal Deaths Globally: વિશ્વભરમાં દર વર્ષે લાખો મહિલાઓ ગર્ભાવસ્થા અને પ્રસૂતિ સંબંધિત કારણોસર જીવ ગુમાવી રહી છે, અને આ આંકડાઓમાં ભારતનો હિસ્સો હજુ પણ મોટો છે. તાજેતરમાં ' The Lancet Obstetrics, Gynaecology & Women’s Health' માં પ્રકાશિત એક અભ્યાસે આ ચિંતા ફરી સામે લાવી છે. આ રિપોર્ટમાં શું બહાર આવ્યું છે અને ભારત માટે કેમ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે તે વિશે અહીં વિગતે માહિતી આપવામાં આવી છે.

રિપોર્ટમાં શું બહાર આવ્યું?

રિપોર્ટ અનુસાર, વર્ષ 2023માં વિશ્વભરમાં અંદાજે 2.4 લાખ મહિલાઓના મોત ગર્ભાવસ્થા અને પ્રસૂતિ સંબંધિત સમસ્યાઓને કારણે થયા હતા. જેમાંથી લગભગ 24,700 મોત ભારતમાં નોંધાયા હતા. એટલે કે વૈશ્વિક સ્તરે દર 10 માતૃ મૃત્યુમાંથી લગભગ એક ભારત સાથે સંબંધિત છે, જે પરિસ્થિતિની ગંભીરતા દર્શાવે છે. જોકે, ચિત્રની બીજી બાજુ પણ છે. છેલ્લા ત્રણ દાયકામાં ભારતે આ દિશામાં મોટી પ્રગતિ કરી છે. 1990માં જ્યાં માતૃ મૃત્યુનો આંકડો લગભગ 1.19 લાખ હતો, તે 2015 સુધીમાં ઘટીને 36,900 અને 2023માં 24,700 સુધી પહોંચી ગયો છે. તેવી જ રીતે, માતૃ મૃત્યુ દર 1990માં 508 થી ઘટીને 2023માં પ્રતિ એક લાખ જીવિત જન્મે 116 થઈ ગયો છે.

નિષ્ણાતો શું કહે છે?

નિષ્ણાતો માને છે કે આ સુધારો હજુ અધૂરો છે. ડો. આભા મજુમદારે TOI ને જણાવ્યું કે દેશમાં માતૃ મૃત્યુદરમાં ઘટાડો ચોક્કસપણે થયો છે, પરંતુ તે તમામ રાજ્યોમાં સમાન નથી. કેરળ અને તમિલનાડુ જેવા રાજ્યો વૈશ્વિક ધોરણોની નજીક પહોંચી ગયા છે, જ્યારે ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર અને મધ્ય પ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં સ્થિતિ હજુ પણ પડકારજનક છે. અભ્યાસમાં એ પણ સામે આવ્યું છે કે માતૃ મૃત્યુના મુખ્ય કારણો હજુ પણ એ જ છે, જેને ઘણી હદ સુધી રોકી શકાય છે. આમાં પ્રસૂતિ દરમિયાન અતિશય રક્તસ્ત્રાવ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર સંબંધિત સમસ્યાઓ અને ચેપ અથવા અગાઉથી અસ્તિત્વમાં રહેલી બીમારીઓને કારણે થતી મુશ્કેલીઓનો સમાવેશ થાય છે.

કોવિડની ભૂમિકા

આ ઉપરાંત, સમયસર સારવાર ન મળવી, આરોગ્ય સેવાઓની ગુણવત્તામાં તફાવત અને ગ્રામીણ-શહેરી વિસ્તારો વચ્ચેની અસમાનતા પણ મોટા કારણો બની રહ્યા છે. આ જ કારણ છે કે સુધારાની ગતિ 2015 પછી ધીમી પડી ગઈ છે, જ્યારે તે પહેલા 2000 થી 2015 વચ્ચે ઝડપી ઘટાડો નોંધાયો હતો. વૈશ્વિક સ્તરે પણ સ્થિતિ સંપૂર્ણ સંતોષકારક નથી. 2023માં વિશ્વનો સરેરાશ માતૃ મૃત્યુ દર પ્રતિ એક લાખ જીવિત જન્મે 190 રહ્યો હતો, જે સંયુક્ત રાષ્ટ્રના સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ ગોલ્સના 70 ના લક્ષ્ય કરતા ઘણો વધારે છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે કોવિડ-19 મહામારીએ પણ આ સમસ્યામાં વધારો કર્યો, કારણ કે તે દરમિયાન માતૃ સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ પ્રભાવિત થઈ હતી.

Disclaimer: આ માહિતી સંશોધન અભ્યાસો અને નિષ્ણાતોના અભિપ્રાયો પર આધારિત છે. તેને તબીબી સલાહનો વિકલ્પ ન ગણવો. કોઈપણ નવી પ્રવૃત્તિ કે કસરત અપનાવતા પહેલા તમારા ડોક્ટર કે સંબંધિત નિષ્ણાતની સલાહ અવશ્ય લો.