Why You Feel Anxious Without Your Phone: જો ફોન તમારાથી થોડીવાર માટે પણ દૂર થઈ જાય અને તમને બેચેની થવા લાગે, તો તે માત્ર એક આદત નથી, પરંતુ એક સંકેત છે કે સ્ક્રિન તમારા શરીર અને મગજ પર અસર કરી રહી છે. તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, ભારતમાં લોકોએ વર્ષ 2024 માં કુલ 1.1 ટ્રિલિયન કલાક સ્માર્ટફોન પર વિતાવ્યા છે, એટલે કે સરેરાશ દરેક વ્યક્તિ દરરોજ આશરે 5 કલાક સ્ક્રિન પર વિતાવે છે. ચાલો જાણીએ કે આનાથી તમને કેવી રીતે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.
તમને સમય પહેલા બનાવી રહ્યું છે વૃદ્ધ
વધતો જતો સ્ક્રિન ટાઈમ ધીમે-ધીમે શરીરની અંદર એક એવી પ્રક્રિયા શરૂ કરી દે છે, જે સમય પહેલા વૃદ્ધ થવાનું કારણ બની શકે છે. તેની સૌથી પહેલી અસર તમારી ઊંઘ પર પડે છે. રાત્રે ફોન ચલાવવાથી નીકળતી બ્લૂ લાઈટ શરીરમાં બનતા મેલાટોનિન હોર્મોનને દબાવી દે છે, જે ઊંઘ માટે અત્યંત જરૂરી છે. 'NPJ ડિજિટલ હેલ્થ' માં પ્રકાશિત સંશોધન પણ જણાવે છે કે રાત્રે સ્ક્રિનનો જેટલો વધુ ઉપયોગ થશે, ઊંઘ એટલી જ ખરાબ થશે.
વિચારવાની અને સમજવાની ક્ષમતા પર અસર
ઊંઘની ઉણપ માત્ર થાક પૂરતી મર્યાદિત નથી. તેની સીધી અસર મગજ પર પડે છે. સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે કે આનાથી મગજની મેમરી (યાદશક્તિ) સાથે જોડાયેલી રચનાઓ નબળી પડવા લાગે છે અને વિચારવાની-સમજવાની ક્ષમતા પ્રભાવિત થાય છે. 'ધ લેન્સેટ કમિશન (2024)' ના રિપોર્ટમાં તો ત્યાં સુધી કહેવામાં આવ્યું છે કે ઊંઘની સમસ્યા ડિમેન્શિયા (સ્મૃતિ ભ્રંશ) ના મુખ્ય કારણોમાં સામેલ થઈ રહી છે.
આ અસર માત્ર મગજ સુધી જ અટકતી નથી. 'ફ્રન્ટિયર્સ ઇન માઇક્રોબાયોલોજી (2023)' માં પ્રકાશિત અભ્યાસ મુજબ, વધુ પડતો સ્ક્રિન ટાઈમ અને ખરાબ ઊંઘની સીધી અસર આપણા ગટ માઇક્રોબાયોમ (પેટના સ્વાસ્થ્ય) પર પડે છે. એટલે કે પેટમાં રહેલા સારા બેક્ટેરિયાનું સંતુલન બગડવા લાગે છે. આ જ કારણ છે કે સ્ક્રિન એડિક્શન (લત) થી એન્ઝાયટી (ચિંતા), લો મૂડ અને સ્ટ્રેસ (તણાવ) વધવા લાગે છે.
નિષ્ણાતો શું કહે છે?
ડૉ. એરોન હાર્ટમેન જણાવે છે કે ઊંઘ, તણાવ અને પેટનું સ્વાસ્થ્ય – આ ત્રણેય એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે. જો આમાંથી એક પણ ખરાબ થાય, તો બાકીના બે પણ પ્રભાવિત થાય છે. આ સિવાય, 'જેરોસાયન્સ (2024)' નો અભ્યાસ જણાવે છે કે રાત્રે આર્ટિફિશિયલ લાઈટના સંપર્કમાં રહેવાથી શરીરમાં સોજો વધે છે, જે મગજ સુધી પહોંચીને 'ન્યુરોઇન્ફ્લેમેશન' પેદા કરી શકે છે. આ પ્રક્રિયા ઝડપથી વધતી ઉંમરનું કારણ બને છે.
ડૉ. જોન લા પુમા એ આ સ્થિતિને "ડિજિટલ ઓબેસિટી" (ડિજિટલ મેદસ્વીતા) નામ આપ્યું છે, જ્યાં સ્ક્રિનની લત શરીર અને મગજ બંનેને ધીમે-ધીમે નુકસાન પહોંચાડે છે. દરેક નોટિફિકેશન સાથે મળતું ડોપામાઈન મગજને તે જ રીતે પ્રભાવિત કરે છે, જે રીતે કોઈ નશીલા પદાર્થની લત લાગે ત્યારે થાય છે.
ડિસ્ક્લેમર: આ માહિતી સંશોધન અભ્યાસો અને નિષ્ણાતોના અભિપ્રાય પર આધારિત છે. તેને તબીબી સલાહનો વિકલ્પ ન ગણવો. કોઈ પણ નવી પ્રવૃત્તિ કે કસરત અપનાવતા પહેલા તમારા ડૉક્ટર અથવા સંબંધિત નિષ્ણાતની સલાહ જરૂર લેવી.