Disadvantages Of Unnecessary Medical Tests: વારંવાર બ્લડ ટેસ્ટ કરાવવો આજકાલ ઘણા લોકોની આદત બની ગયો છે. થોડો થાક અનુભવાયો તો વિટામિન B12 ની તપાસ, વજન વધ્યું તો થાઈરોઈડ ટેસ્ટ, અને ફિટનેસ પર ધ્યાન આપવું છે તો ડઝનબંધ તપાસવાળો હેલ્થ પેકેજ. પરંતુ શું દરેક વખતે બ્લડ ટેસ્ટ કરાવવો ખરેખર જરૂરી હોય છે? એક્સપર્ટનું કહેવું છે કે જરૂર કરતાં વધુ તપાસ ઘણીવાર ફાયદાને બદલે નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
અવારનવાર એવું બને છે કે કોઈ રિપોર્ટમાં કોઈ એક વેલ્યુ સામાન્ય સીમાથી થોડી ઉપર કે નીચે આવી જાય છે. આ જોઈને લોકો ગભરાઈ જાય છે, જ્યારે દરેક નાનો ફેરફાર કોઈ ગંભીર બીમારીનો સંકેત નથી હોતો. આ પછી એક પછી એક નવી તપાસ, ડોક્ટરના ચક્કર અને બિનજરૂરી સારવારની સ્થિતિ બની શકે છે. તેથી માત્ર એટલા માટે વારંવાર ટેસ્ટ કરાવવો કે તે સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે, એ સાચી રીત નથી માનવામાં આવતી.
આ પણ વાંચો....પાઉડરમાંથી થયો કેન્સર? કેસ સમાપ્ત કરવા જૉનસન એન્ડ જૉનસન આપશે ₹52,639 કરોડનું વળતર
યથાર્થ સુપર સ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલ, સેક્ટર-88, ફરીદાબાદના ઈન્ટરનલ મેડિસિન વિભાગના ડાયરેક્ટર ડો. સંતોષ કુમાર અગ્રવાલે TOI ને જણાવ્યું કે, બ્લડ ટેસ્ટ હંમેશા વ્યક્તિના લક્ષણો, મેડિકલ હિસ્ટ્રી અને જોખમી પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને જ કરાવવા જોઈએ. કોઈ સ્પષ્ટ કારણ વગર વારંવાર તપાસ કરાવવાથી બચવું વધુ સારું છે.
કઈ તપાસ લોકો જરૂર કરતાં વધુ વખત કરાવે છે?
ડો. અગ્રવાલ જણાવે છે કે વિટામિન D, વિટામિન B12, થાઈરોઈડ ફંક્શન ટેસ્ટ, HbA1c, કોલેસ્ટ્રોલ અને કમ્પ્લીટ બ્લડ કાઉન્ટ જેવી તપાસ અવારનવાર લોકો જરૂર વગર વારંવાર કરાવતા રહે છે. જો કોઈ વ્યક્તિને પહેલાથી કોઈ બીમારી નથી, સારવારમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી અને કોઈ નવું લક્ષણ પણ સામે આવ્યું નથી, તો આ તપાસને વારંવાર કરાવવાથી સામાન્ય રીતે કોઈ વધારાનો લાભ મળતો નથી. તપાસ ક્યારે કરાવવી, એનો નિર્ણય ડોક્ટરની સલાહ અને વ્યક્તિની સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિના આધારે થવો જોઈએ.
જરૂર કરતાં વધુ બ્લડ ટેસ્ટના શું નુકસાન છે?
વારંવાર બ્લડ ટેસ્ટ કરાવવાથી માત્ર સોય વાગવાની તકલીફ જ નથી થતી, પરંતુ એના અન્ય નુકસાન પણ થઈ શકે છે. રિપોર્ટમાં નાના ફેરફારો જોઈને ઘણા લોકો માનસિક તણાવનો ભોગ બની જાય છે. ઘણીવાર રિપોર્ટમાં ફોલ્સ પોઝિટિવ એટલે કે ખોટી રીતે અસામાન્ય પરિણામો પણ આવી શકે છે, જેના કારણે વધારાની તપાસ, બિનજરૂરી ખર્ચ અને એવી સારવાર શરૂ થઈ શકે છે જેની ખરેખર જરૂર જ ન હોય. આ સિવાય, વારંવાર નસમાંથી લોહી લેવાની પ્રક્રિયાથી સોજો, કાળું પડી જવું કે નસોમાં બળતરા જેવી સમસ્યાઓ પણ થઈ શકે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં, ખાસ કરીને મહિલાઓમાં, સતત લોહી લેવામાં આવતા એનિમિયાનું જોખમ પણ વધી શકે છે. તેથી એક્સપર્ટ સલાહ આપે છે કે બ્લડ ટેસ્ટ ત્યારે જ કરાવવો જોઈએ જ્યારે તેની પાછળ કોઈ સ્પષ્ટ તબીબી કારણ હોય.
સ્વસ્થ વ્યક્તિએ કેટલી વાર બ્લડ ટેસ્ટ કરાવવો જોઈએ?
ડો. અગ્રવાલના જણાવ્યા અનુસાર, જો કોઈ એડલ્ટ સંપૂર્ણપણે સ્વસ્થ છે અને તેને કોઈ લક્ષણો નથી, તો સામાન્ય રીતે દર એક થી ત્રણ વર્ષમાં એક વાર નિયમિત બ્લડ ટેસ્ટ કરાવવો પૂરતો થઈ શકે છે. જોકે આનો સમયગાળો વ્યક્તિની ઉંમર, કૌટુંબિક સ્વાસ્થ્ય ઈતિહાસ અને અન્ય જોખમી પરિબળો પર આધાર રાખે છે. રૂટિન તપાસમાં સામાન્ય રીતે કમ્પ્લીટ બ્લડ કાઉન્ટ, બ્લડ સુગર, લિપિડ પ્રોફાઈલ, કિડની ફંક્શન ટેસ્ટ અને જરૂર પડે ત્યારે લિવર તથા થાઈરોઈડ ફંક્શન ટેસ્ટ સામેલ કરી શકાય છે. આની સાથે સાથે બ્લડ પ્રેશર, વજન અને લાઈફસ્ટાઈલનું નિયમિત આકલન પણ એટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે.
એક્સપર્ટનું માનવું છે કે સારા સ્વાસ્થ્યનો અર્થ વધુમાં વધુ ટેસ્ટ કરાવવો નથી, પરંતુ સાચા સમયે સાચી તપાસ કરાવવી છે. જો કોઈ નવું લક્ષણ દેખાય, પહેલાથી કોઈ બીમારી હોય કે ડોક્ટર કોઈ તપાસની સલાહ આપે, ત્યારે જ બ્લડ ટેસ્ટ કરાવવો સૌથી યોગ્ય રહે છે. વગર કારણે વારંવાર તપાસ કરાવવાને બદલે સંતુલિત લાઈફસ્ટાઈલ અપનાવવી, નિયમિત સ્વાસ્થ્ય તપાસ કરાવવી અને ડોક્ટરની સલાહનું પાલન કરવું લાંબા સમય સુધી સ્વસ્થ રહેવાનો વધુ સારો રસ્તો છે.
Disclaimer: આ માહિતી રિસર્ચ સ્ટડીઝ અને નિષ્ણાતોના અભિપ્રાય પર આધારિત છે. આને તબીબી સલાહનો વિકલ્પ ન માનવો. કોઈ પણ નવી પ્રવૃત્તિ કે કસરત અપનાવતા પહેલા પોતાના ડોક્ટર કે સંબંધિત નિષ્ણાતની સલાહ જરૂર લેવી.