8th Pay Commission: કેન્દ્ર સરકારના લાખો કર્મચારીઓ અને પેન્શનરો હાલમાં 8મા કેન્દ્રીય પગાર પંચ (8th CPC) ની ભલામણો અને પગાર વધારાની આતુરતાથી રાહ જોઈ રહ્યા છે. આ પંચની ભલામણોની સીધી અસર દેશના આશરે 5 મિલિયન (50 લાખ) કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ અને 6.5 મિલિયન (65 લાખ) પેન્શનરો પર પડવાની સંભાવના છે. આ ઉપરાંત સંરક્ષણ અને રેલ્વે વિભાગના કર્મચારીઓ પણ આમાં આવરી લેવાશે. અત્યારે સૌથી મોટી ચર્ચા 'ફિટમેન્ટ ફેક્ટર' ને લઈને ચાલી રહી છે. જો 8મું પગાર પંચ 7મા પગાર પંચની જેમ જ 2.57 નું ફિટમેન્ટ ફેક્ટર જાળવી રાખે, તો કર્મચારીઓના પગારમાં કેટલો મોટો ઉછાળો આવી શકે છે, તેની સંપૂર્ણ ગણતરી અહીં રજૂ કરવામાં આવી છે.
ફિટમેન્ટ ફેક્ટર શું છે અને પગાર કેવી રીતે ગણાશે?
ફિટમેન્ટ ફેક્ટર એ એક પ્રકારનો ગુણક (Multiplier) છે, જેનો ઉપયોગ કર્મચારીઓના વર્તમાન મૂળ પગારને નવી પગાર પ્રણાલીમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે થાય છે. આની ગણતરી ખૂબ જ સરળ છે: હાલનો મૂળ પગાર × ફિટમેન્ટ ફેક્ટર = નવો મૂળ પગાર.
7મા પગાર પંચમાં 2.57 નો ફિટમેન્ટ ફેક્ટર લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો. જો આગામી 8મા પગાર પંચમાં પણ આ જ 2.57 નો બેઝ લેવામાં આવે, તો લેવલ 1 ના કર્મચારીનો મૂળ પગાર ₹18,000 થી વધીને સીધો ₹46,260 થઈ શકે છે. તેવી જ રીતે ઉચ્ચતમ લેવલ 18 ના અધિકારીનો પગાર ₹2,50,000 થી વધીને ₹6,42,500 સુધી પહોંચી શકે છે.
વિવિધ પે-લેવલ પર અંદાજિત પગારનું નવું માળખું
જો 2.57 નું ફિટમેન્ટ ફેક્ટર લાગુ થાય, તો વર્તમાન અને નવા મૂળ પગારનો અંદાજ નીચે મુજબ રહી શકે છે:
લેવલ 1: ₹18,000 થી વધીને અંદાજિત ₹46,260
લેવલ 2: ₹19,900 થી વધીને અંદાજિત ₹51,143
લેવલ 3: ₹21,700 થી વધીને અંદાજિત ₹55,769
લેવલ 4: ₹25,500 થી વધીને અંદાજિત ₹65,535
લેવલ 5: ₹29,200 થી વધીને અંદાજિત ₹75,044
લેવલ 6: ₹35,400 થી વધીને અંદાજિત ₹90,978
લેવલ 7: ₹44,900 થી વધીને અંદાજિત ₹1,15,393
લેવલ 10: ₹56,100 થી વધીને અંદાજિત ₹1,44,177
લેવલ 13: ₹1,23,100 થી વધીને અંદાજિત ₹3,16,367
લેવલ 18: ₹2,50,000 થી વધીને અંદાજિત ₹6,42,500
કર્મચારી સંગઠનોની માંગ અને પરામર્શ પ્રક્રિયા
હાલમાં 8મું પગાર પંચ તેના પરામર્શ (Consultation) તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. ઓક્ટોબર મહિનામાં પંચ દ્વારા બેંગલુરુ અને મુંબઈમાં વિવિધ બેઠકોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. આ બેઠકોમાં કર્મચારી સંગઠનો, પેન્શનર મંડળો અને અન્ય હિસ્સેદારો પોતાના સૂચનો રજૂ કરશે.
કર્મચારીઓ અને પેન્શનર સંગઠનો આ વખતે 2.57 કરતા વધુ ઉચ્ચ ફિટમેન્ટ ફેક્ટરની માંગ કરી રહ્યા છે. હાલની ચર્ચાઓ અને માંગણીઓ મુજબ 1.83 થી લઈને 3.83 સુધીના ફિટમેન્ટ ફેક્ટરના આંકડાઓ સામે આવી રહ્યા છે. જોકે, પંચ કયા આંકડા પર અંતિમ મહોર મારશે તે સમય જ કહેશે.
8મા પગાર પંચનું નેતૃત્વ અને કાર્યક્ષેત્ર
8મા કેન્દ્રીય પગાર પંચની કમાન સુપ્રીમ કોર્ટના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ રંજના પ્રકાશ દેસાઈ સંભાળી રહ્યા છે. તેમની સાથે ભૂતપૂર્વ IAS અધિકારી પંકજ જૈન પંચના સચિવ તરીકે અને વડાપ્રધાનની આર્થિક સલાહકાર પરિષદના સભ્ય પ્રોફેસર પુલક ઘોષ સભ્ય તરીકે જોડાયેલા છે.
આ પંચ માત્ર મૂળ પગાર જ નહીં, પરંતુ ભથ્થાં, મોંઘવારી ભથ્થું (DA), મોંઘવારી રાહત (DR), HRA, ઇન્ક્રીમેન્ટ (વાર્ષિક વધારો) અને પ્રમોશન સંબંધિત તમામ પાસાઓની ઝીણવટભરી સમીક્ષા કરી રહ્યું છે.
રિપોર્ટ અને અમલીકરણ ક્યારે થશે?
8મા પગાર પંચની સત્તાવાર રચના 3 નવેમ્બર, 2025 ના રોજ કરવામાં આવી હતી. નિયમ મુજબ પંચને પોતાનો રિપોર્ટ સબમિટ કરવા માટે 18 મહિનાનો સમયગાળો આપવામાં આવ્યો છે. આ ગણતરી મુજબ, પંચની પ્રથમ સત્તાવાર ભલામણો ફેબ્રુઆરી અથવા એપ્રિલ 2027 ની આસપાસ જાહેર થઈ શકે છે અને મે 2027 સુધીમાં અંતિમ રિપોર્ટ સરકારને સોંપવામાં આવશે.
ભૂતકાળના ટ્રેન્ડ પર નજર કરીએ તો, રિપોર્ટ સબમિટ થયા પછી સરકારને તેના અમલીકરણમાં 2 થી 3 વર્ષનો સમય લાગી શકે છે. આ સંજોગોમાં 2027 માં જાહેર થનારા પગાર વધારાનો સંપૂર્ણ લાભ કર્મચારીઓને 2029 અથવા 2030 સુધીમાં મળતો થાય તેવી પ્રબળ સંભાવના છે.
(નોંધ: ઉપર દર્શાવેલ પગારની ગણતરી માત્ર અંદાજિત છે. 8મા પગાર પંચે હજુ સુધી નવા પે-મેટ્રિક્સ કે ફિટમેન્ટ ફેક્ટર અંગે કોઈ અંતિમ સત્તાવાર જાહેરાત કરી નથી. વાસ્તવિક વધારો કેન્દ્ર સરકારની અંતિમ મંજૂરી બાદ જ સ્પષ્ટ થશે.)