8th Pay Commission pay scale merger: આઠમા પગાર પંચની કામગીરી હવે તેના સૌથી મહત્વના અને નિર્ણાયક તબક્કામાં પહોંચી ગઈ છે. કેન્દ્રીય કર્મચારી સંગઠનોએ પંચ સમક્ષ જે સૌથી મોટી માંગણીઓ મૂકી છે, તેમાં હાલના પગાર માળખાને બદલીને 'પે સ્કેલ મર્જર' (પગાર ધોરણનું વિલીનીકરણ) કરવાની માંગ સૌથી મોખરે છે. આ સાથે જ લઘુત્તમ બેઝિક પગાર વધારીને ₹69,000 કરવા અને વાર્ષિક ઇન્ક્રીમેન્ટ 6% કરવાની પણ ઉગ્ર માંગ છે. સમાન કામ અને સમાન જવાબદારીઓ હોવા છતાં અલગ-અલગ પે લેવલના કારણે કર્મચારીઓમાં જે નારાજગી છે, તેને દૂર કરવા માટે આ મર્જરની માંગ ઉઠી છે. પંચે હાલમાં પરામર્શ (વિચાર-વિમર્શ) ની પ્રક્રિયા શરૂ કરી દીધી છે, જે અંદાજે 50 લાખ કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ અને 65 લાખ પેન્શનર્સના ભવિષ્યના પગાર અને ભથ્થાંનું માળખું નક્કી કરશે.
પે સ્કેલ મર્જર શું છે અને આ માંગ કેમ ઊભી થઈ?
કર્મચારી યુનિયનોની દલીલ એકદમ સીધી અને વ્યાજબી છે કે, ઘણા એવા ગ્રેડ છે જેમાં કર્મચારીઓ લગભગ એકસરખી જવાબદારીઓ નિભાવે છે અને તેમને મળતો પગાર પણ લગભગ સમાન જ હોય છે. આમ છતાં, તેમને અલગ-અલગ 'પે લેવલ' (પગાર સ્તર) માં વહેંચવામાં આવ્યા છે, જેના લીધે કર્મચારીઓમાં મોટો અસંતોષ જોવા મળે છે. આ સમસ્યાના કાયમી ઉકેલ માટે યુનિયનોએ નીચે મુજબના લેવલને મર્જ (ભેગા) કરવાનું સૂચન કર્યું છે:
એક સમાન પગાર ધોરણ બનાવવા માટે લેવલ 2 અને 3 ને ભેગા કરવા જોઈએ.
લેવલ 4 અને 5 ને એકબીજામાં મર્જ કરવા જોઈએ.
લેવલ 7 અને 8 નું વિલીનીકરણ કરવું જોઈએ.
લેવલ 9 અને 10 ને ભેગા કરીને એક જ એકીકૃત પગાર ધોરણ તૈયાર કરવું જોઈએ.
આટલું જ નહીં, કેન્દ્રીય સચિવાલય, સંરક્ષણ, રેલ્વે અને પોસ્ટલ સર્વિસ જેવા વિભાગોમાં ગ્રુપ C ના કર્મચારીઓ લાંબા સમય સુધી એક જ પદ પર અટવાઈ ન રહે (કારકિર્દી સ્થિરતા દૂર કરવા), તે માટે લેવલ 5 ના કર્મચારીઓને સીધા જ લેવલ 6 માં અપગ્રેડ કરવાનો પ્રસ્તાવ પણ મૂકવામાં આવ્યો છે.
લઘુત્તમ પગાર ₹69,000 અને અન્ય ઐતિહાસિક માંગણીઓ
કર્મચારીઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી સૌથી મોટી સંસ્થા 'નેશનલ કાઉન્સિલ-જોઈન્ટ કન્સલ્ટેટિવ મશીનરી' (NC-JCM) એ પંચ સામે કેટલીક સીમાચિહ્નરૂપ માંગણીઓ રજૂ કરી છે:
બેઝિક પગાર: દર મહિને મળતો લઘુત્તમ મૂળ પગાર વધારીને સીધો ₹69,000 કરવામાં આવે.
વાર્ષિક વધારો (ઇન્ક્રીમેન્ટ): હાલમાં જે વાર્ષિક 3% નો વૃદ્ધિ દર છે, તેને બમણો કરીને 6% કરવો જોઈએ.
મોંઘવારી સાથે જોડાણ: મોંઘવારી વધે ત્યારે કર્મચારીઓની ખરીદશક્તિ જળવાઈ રહે તે માટે પગારને મોંઘવારી (ફુગાવા) સાથે વધુ ચુસ્તપણે જોડવો.
સરળ પ્રમોશન નીતિ: કર્મચારીઓ એક જ જગ્યાએ સ્થાયી ન રહી જાય તે માટે પ્રમોશનના નિયમો એકદમ સરળ અને પારદર્શક બનાવવા.
આ પણ વાંચોઃ 8મા પગાર પંચ પહેલાં મોટો ફાયદો: કેન્દ્રીય કર્મચારીઓના પગારમાં થશે સીધો વધારો
8મા પગાર પંચની કામગીરી ક્યાં પહોંચી?
તમને જણાવી દઈએ કે, સુપ્રીમ કોર્ટના પૂર્વ જજ રંજના પ્રકાશ દેસાઈની અધ્યક્ષતામાં 3 નવેમ્બર, 2025 ના રોજ 8મા કેન્દ્રીય પગાર પંચની રચના કરવામાં આવી હતી. આ પંચમાં પૂર્વ IAS અધિકારી પંકજ જૈન સભ્ય-સચિવ તરીકે છે, જ્યારે વડાપ્રધાનની આર્થિક સલાહકાર પરિષદના સભ્ય પ્રોફેસર પુલક ઘોષ પણ આ પેનલમાં સામેલ છે.
પંચે 15 જૂન સુધીમાં જનતા અને કર્મચારીઓ પાસેથી સૂચનો મંગાવવાનો પ્રથમ રાઉન્ડ પૂરો કરી લીધો છે, જ્યારે મંત્રાલયો પાસેથી જરૂરી ડેટા મેળવવાની અંતિમ તારીખ 31 જુલાઈ નક્કી કરાઈ હતી. માર્ચ મહિનાથી જ પંચના સભ્યો અલગ-અલગ રાજ્યોનો પ્રવાસ ખેડી રહ્યા છે અને રેલવે, સંરક્ષણ સહિતના મુખ્ય વિભાગોના કર્મચારી સંગઠનો તેમજ પેન્શનર જૂથો સાથે સતત મીટિંગો કરી રહ્યા છે.
આ સુધારાઓની પણ કરાઈ છે માંગ
માત્ર પગાર વધારો જ નહીં, પરંતુ કર્મચારી સંગઠનોએ રોજબરોજની સુવિધાઓમાં પણ સુધારાની માંગ કરી છે. જેમાં પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PF) ના ઉપાડની પ્રક્રિયા વધુ સરળ અને અનુકૂળ બનાવવી, મેડિકલ બિલ (તબીબી ભરપાઈ) નું સેટલમેન્ટ જલ્દી કરવું, જીવન વીમા (Life Insurance) ના કવરેજમાં સુધારો કરવો અને ઇન્કમ ટેક્સની કાગળની પ્રક્રિયાઓ સહેલી બનાવવાનો સમાવેશ થાય છે.
આ પણ વાંચોઃ 8મું પગાર પંચ: શું સરકારી કર્મચારીઓનો પગાર બમણો થશે? જાણો DA મર્જરનું ગણિત!
ક્યારથી મળશે 8મા પગાર પંચનો લાભ?
નિયમ મુજબ, પગાર પંચે તેની રચનાના અંદાજે 18 મહિનાની અંદર પોતાનો ફાઈનલ રિપોર્ટ સરકારને સોંપવાનો હોય છે. જો બધું સમયપત્રક મુજબ ચાલશે, તો ફેબ્રુઆરીથી એપ્રિલ 2027 ની વચ્ચે આ ભલામણો તૈયાર થઈ શકે છે. જોકે, ભૂતકાળનો ઈતિહાસ જોઈએ તો, રિપોર્ટ આવ્યા પછી પણ સરકારને તમામ ભલામણોનો સંપૂર્ણ અમલ કરતા 2 થી 3 વર્ષનો સમય લાગી જાય છે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે, રિપોર્ટ ભલે 2027 માં આવી જાય, પરંતુ કર્મચારીઓના હાથમાં સુધારેલા પગાર અને ભથ્થાંનો પૂરેપૂરો લાભ 2029 અથવા 2030 સુધીમાં આવવાની શક્યતા છે.