India's Service Sector Growth Slows: દેશના અર્થતંત્રના મુખ્ય આધારસ્તંભ એવા સેવા ક્ષેત્ર (Services Sector) ના વિકાસ દરમાં સપ્ટેમ્બર 2025 માં થોડી નરમાઈ જોવા મળી છે, જે ચિંતાનો વિષય છે. HSBC ઇન્ડિયા સર્વિસીસ PMI (પરચેઝિંગ મેનેજર્સ ઇન્ડેક્સ) સર્વે મુજબ, સપ્ટેમ્બરમાં વ્યવસાયિક પ્રવૃત્તિ સૂચકાંક ઘટીને 60.9 થયો, જે ઓગસ્ટમાં 15 વર્ષના ઉચ્ચ સ્તર 62.9 પર હતો. જોકે, આ સ્તર 50 ના તટસ્થ સ્તરથી ઘણું ઊંચું છે, જે દર્શાવે છે કે અર્થતંત્ર હજી પણ વિસ્તરણ ક્ષેત્રમાં છે, પરંતુ વૃદ્ધિની ગતિ થોડી ધીમી પડી છે. આ મંદીનું મુખ્ય કારણ નવા ઓર્ડરની ધીમી ગતિ અને વધતી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધા છે, જેના કારણે રોજગાર સર્જન પણ ધીમું પડ્યું છે. વિશ્લેષકો માને છે કે સ્થાનિક માંગ અને નીતિની સ્થિરતા આગામી મહિનાઓમાં આ ક્ષેત્રને પુનઃપ્રાપ્ત કરવામાં મદદ કરી શકે છે.
PMI માં ઘટાડો અને મંદીના સંકેતો
ભારતનું સેવા ક્ષેત્ર તાજેતરના સમયમાં દેશના અર્થતંત્રને વેગ આપવામાં મોખરે રહ્યું છે. જોકે, GST સુધારાઓ દ્વારા સ્થાનિક માંગ વધવાની અપેક્ષાઓ વચ્ચે, સપ્ટેમ્બરમાં વિકાસ દરમાં ઘટાડો નોંધાયો છે. HSBC ઇન્ડિયા સર્વિસીસ PMI નો ઘટાડો સૂચવે છે કે નવા ઓર્ડર અને વ્યવસાયિક પ્રવૃત્તિમાં મંદી આવી છે. ખાસ કરીને, ભારતીય સેવાઓ માટેની આંતરરાષ્ટ્રીય માંગ (નિકાસ ઓર્ડર) માં વધારો થયો હોવા છતાં, તે માર્ચ પછીના સૌથી નબળા સ્તરે રહ્યો છે. કંપનીઓએ અન્ય દેશોમાં ઓછી કિંમતવાળી સેવાઓ થી સ્પર્ધામાં વધારો નોંધાવ્યો છે, જે ભારતના બાહ્ય વેચાણ પર દબાણ લાવી રહ્યું છે. આ ઘટાડો સૂચવે છે કે વૈશ્વિક સ્તરે વધતી સ્પર્ધા ભારતીય સેવા ક્ષેત્રના નિકાસ પ્રદર્શનને અસર કરી રહી છે.
ભાવ મોરચે રાહત અને રોજગાર સર્જનમાં ચિંતા
સકારાત્મક બાજુએ, ફુગાવા (Inflation) ની સ્થિતિમાં થોડો સુધારો થયો છે. સર્વેમાં જણાવાયું છે કે ભાવ વધારો માર્ચ પછી સૌથી ધીમો હતો અને લાંબા ગાળાની સરેરાશ સાથે સુસંગત હતો. સપ્ટેમ્બરમાં ભારતીય સેવાના ભાવો નબળા દરે વધ્યા હતા, જેનાથી ગ્રાહકોને થોડી રાહત મળી હતી.
જોકે, રોજગાર સર્જન ના મોરચે ચિંતા યથાવત છે. સપ્ટેમ્બર દરમિયાન રોજગાર સર્જનની ગતિ ધીમી પડી હતી. સર્વે કરાયેલી 5% થી ઓછી કંપનીઓએ નવી ભરતી નોંધાવી હતી, જેનો અર્થ છે કે સેવા ક્ષેત્રમાં રોજગાર વૃદ્ધિ મર્યાદિત રહી અને નવી નોકરીની તકોમાં ઘટાડો થયો.
સંયુક્ત આઉટપુટ ઇન્ડેક્સ અને આર્થિક દૃષ્ટિકોણ
HSBC ઇન્ડિયાનો સંયુક્ત આઉટપુટ ઇન્ડેક્સ, જે ઉત્પાદન અને સેવા ક્ષેત્ર બંનેના પ્રદર્શનને સમાવે છે, તે સપ્ટેમ્બરમાં 61.0 પર રહ્યો, જે ઓગસ્ટમાં 63.2 હતો. આ ઘટાડો જૂન પછીના સૌથી નબળા વિસ્તરણ દરને દર્શાવે છે. અહીં એ નોંધવું મહત્ત્વનું છે કે PMI (પરચેઝિંગ મેનેજર્સ ઇન્ડેક્સ) જ્યારે 50 થી ઉપર હોય, ત્યારે તે અર્થતંત્રમાં વિસ્તરણ સૂચવે છે. ભલે સેવા ક્ષેત્રનો વિકાસ દર ધીમો પડ્યો હોય, તે વિસ્તરણ ક્ષેત્રમાં રહે છે, જે સૂચવે છે કે દેશના અર્થતંત્રના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો મજબૂત છે.
HSBC ઇન્ડિયાના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી પ્રાંજુલ ભંડારી ના મતે, આગામી મહિનાઓમાં સ્થાનિક માંગ અને નીતિની સ્થિરતા આ ક્ષેત્રને પુનઃપ્રાપ્ત કરવામાં મદદ કરશે. એકંદરે, આ અહેવાલ દર્શાવે છે કે ભારતનું સેવા ક્ષેત્ર સ્થિતિસ્થાપક અને વૃદ્ધિ પામતું રહે છે, પરંતુ વધતી જતી વૈશ્વિક સ્પર્ધા અને આંતરરાષ્ટ્રીય માંગમાં ઘટવા ને કારણે ચોક્કસ પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે.