Eco-friendly idol initiative: ગુજરાત સરકાર પર્યાવરણની સુરક્ષા માટે પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ (POP) ની મૂર્તિઓનો ઉપયોગ ઘટાડવા અને માટીના કારીગરોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એક અનોખી પહેલ ચલાવી રહી છે. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વ હેઠળ, છેલ્લા 5 વર્ષમાં રાજ્યમાં 20 'માટી મૂર્તિ મેળા' યોજવામાં આવ્યા છે. આ મેળાઓ દ્વારા 1,702 કારીગરોએ ₹15.51 કરોડથી વધુની મૂર્તિઓનું વેચાણ કર્યું છે, અને સરકારે તેમને ₹1.51 કરોડથી વધુની સહાય પૂરી પાડી છે. આ પહેલ પર્યાવરણને થતું નુકસાન અટકાવવામાં અને સ્થાનિક કારીગરોની આવક વધારવામાં મદદરૂપ થઈ છે.
કુટીર, ખાદી અને ગ્રામોદ્યોગ મંત્રી બલવંતસિંહ રાજપૂતના માર્ગદર્શન હેઠળ, આ વર્ષે 21 થી 27 ઓગસ્ટ, 2025 દરમિયાન અમદાવાદ, વડોદરા અને સુરતમાં 5 સ્થળોએ 'માટી મૂર્તિ મેળા'નું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. આ મેળાઓમાં કારીગરોને વિનામૂલ્યે સ્ટોલ અને દૈનિક ₹1,000 ની સહાય આપવામાં આવશે. ઉપરાંત, મૂર્તિ બનાવવા માટે 50 ટકા સબસિડી સાથે 'રેડી ટુ યુઝ' માટી પણ પૂરી પાડવામાં આવે છે. અત્યાર સુધીમાં 390 કારીગરોને આશરે 231 ટન માટીનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે. સરકાર POP ની મૂર્તિઓના બદલે માટીની મૂર્તિઓના ઉપયોગ માટે જનજાગૃતિ પણ ફેલાવી રહી છે.
કારીગરોને મળતી સહાય અને પ્રોત્સાહન:
ગુજરાત માટીકામ કલાકારી અને રૂરલ ટેકનોલોજી સંસ્થા દ્વારા નોંધાયેલા કારીગરોને નીચે મુજબની સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે:
- સબસિડીવાળી માટી: મૂર્તિ બનાવવા માટે 50 ટકા સબસિડીથી 'રેડી ટુ યુઝ' માટી આપવામાં આવે છે. ચાલુ વર્ષે 390 કારીગરોને 231 ટન માટીનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે.
- મફત સ્ટોલ અને સહાય: મેળામાં વેચાણ માટે વિનામૂલ્યે સ્ટોલ ફાળવવામાં આવે છે અને કારીગરોને પ્રતિદિન ₹1,000 ની મેળા સહાય પણ ચૂકવવામાં આવે છે.
છેલ્લા 5 વર્ષમાં આ યોજના હેઠળ 1,702 કારીગરોને લાભ મળ્યો છે અને તેમણે ₹15.51 કરોડની કમાણી કરી છે.
આગામી માટી મૂર્તિ મેળાનું આયોજન:
ચાલુ વર્ષે ગણેશોત્સવને ધ્યાનમાં રાખીને, 21 થી 27 ઓગસ્ટ, 2025 દરમિયાન અમદાવાદ, વડોદરા અને સુરત શહેરોમાં કુલ 5 સ્થળોએ આ મેળાઓનું આયોજન થશે. કારીગરોએ આ મેળામાં ભાગ લેવા માટે e-kutir પોર્ટલ પર અરજી કરવાની રહેશે.
જનજાગૃતિ અભિયાન
આ સંસ્થા દ્વારા લોકોને માટીની ઇકો-ફ્રેન્ડલી મૂર્તિઓનો ઉપયોગ કરવા માટે જાગૃત કરવા વિવિધ અભિયાન ચલાવવામાં આવે છે. આ માટે હોર્ડિંગ્સ, ટીવી, રેડિયો અને ડિજિટલ મીડિયાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. શાળાઓમાં જીવંત નિદર્શન દ્વારા યુવા પેઢીને પણ પર્યાવરણીય જવાબદારી પ્રત્યે જાગૃત કરવામાં આવે છે.
શા માટે POP ની મૂર્તિઓ હાનિકારક છે?
વર્ષ 2014-15 સુધી, POP ની મૂર્તિઓનો ઉપયોગ મોટા પાયે થતો હતો. POP માં રહેલા જીપ્સમ, સલ્ફર, ફોસ્ફરસ અને મેગ્નેશિયમ જેવા તત્વો પાણીમાં ઓગળવામાં લાંબો સમય લે છે અને પાણીના સ્ત્રોતોને ઝેરી બનાવે છે. મૂર્તિઓ પર વપરાતા રાસાયણિક રંગોમાં મરક્યુરી, લીડ અને કેડમિયમ જેવા તત્વો પણ પાણી અને પર્યાવરણને ભારે નુકસાન પહોંચાડે છે. આ ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને, રાજ્ય સરકારે 2015-16 થી આ યોજનાનો અમલ શરૂ કર્યો છે.